Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Буддалық дәстүрдегі дұға залы
Prayer hall from Buddhist tradition
Чаития, чаития залы, чаития гриха (санскрит: Caitya; пали: Cetiya) – үнді діндеріндегі ғибадатхана, киелі орын, храм немесе дұға залы. Қатаң айтқанда, чаития – өзінің ступасы, ал үнді ғимараттары – чаития залдары, бірақ бұл айырмашылық көбінесе ескерілмейді. Үндістаннан тыс жерлерде буддистер бұл терминді Непал, Камбоджа, Индонезия және басқа да елдердегі ступа сияқты ескерткіштердің жергілікті стильдерін атау үшін қолданады. Таиландта ступа залы емес, ступа «чеди» деп аталады. Джайнизм мен индуизмнің тарихи мәтіндерінде, оның ішінде сәулетке қатысты мәтіндерде, «чайтия» термині храмды, киелі орынды немесе кез келген қасиетті ескерткішті білдіреді. Залдар биік және ұзын, бірақ салыстырмалы түрде тар. Залдың ең шетінде ступа орналасқан, ол – құлшылықтың ортасы. Ступаны айналып өту немесе оның төңірегінде жүру, яғни парикрама, маңызды рәсім және құлшылық амалы болды, сондықтан оны орындауға жеткілікті кеңістік әрқашан қарастырылған. Сондықтан залдың соңы батыс сәулетіндегі апсида сияқты дөңгелектелген. Бүйір қабырғаларында бағаналар орналасқан, олар қисық шатырдың басталуына дейін көтеріледі, ал бағаналардың артында дәліздер мен орталық бөлімді құратын өткел бар, бұл ступаның төңірегінде немесе бағаналардың артындағы дәліздің бойымен айналып өтуге (прадакшина) мүмкіндік береді. Сырт жағында, көбінесе әсем безендірілген, салыстырмалы түрде төмен кіреберіс және оның үстінде галерея орналасқан. Табиғи жарық кіреберістен аз мөлшерде түседі, ал қалғаны веранданың үстіндегі ат сияқты иілген терезеден кіреді, ол ішкі шатырдың қисығын қайталайды. Жалпы алғанда, бұл эффект ерте ортағасырлық кезеңдегі кіші христиан шіркеулеріне ұқсас, бірақ ең ерте чаитиялар олардан көп ғасырлар бұрын салынған. Чаитиялар вихарамен бірге орналасқан, ол төменгі төбелі тікбұрышты орталық залы бар, одан барлық жақтан кішкентай бөлмелер ашылады, бұл екі құрылыс арасындағы үлкен айырмашылық. Көбінесе вихараның артқы қабырғасының ортасында ступа немесе кейінірек Будданың мүсіні орналасқан киелі орын бар. Вихара буддалық монастырлар кешеніндегі маңызды ғимарат болды, онда адамдар тұрып, оқып, дұға ететін. Әдетте, үлкен кешендерде әрбір чаитияға бірнеше вихара орналасқан.
A chaitya, chaitya hall, chaitya griha, (Sanskrit:Caitya; Pāli: Cetiya) refers to a shrine, sanctuary, temple or prayer hall in Indian religions. Strictly speaking, the chaitya is the stupa itself, and the Indian buildings are chaitya halls, but this distinction is often not observed. Outside India, the term is used by Buddhists for local styles of small stupa like monuments in Nepal, Cambodia, Indonesia and elsewhere. In Thailand a stupa, not a stupa hall, is called a chedi. In the historical texts of Jainism and Hinduism, including those relating to architecture, chaitya refers to a temple, sanctuary or any sacred monument. The halls are high and long, but rather narrow. At the far end stands the stupa, which is the focus of devotion. Parikrama, the act of circumambulating or walking around the stupa, was an important ritual and devotional practice, and there is always clear space to allow this. The end of the hall is thus rounded, like the apse in Western architecture. There are always columns along the side walls, going up to the start of the curved roof, and a passage behind the columns, creating aisles and a central nave, and allowing ritual circumambulation or pradakhshina, either immediately around the stupa, or around the passage behind the columns. On the outside, there is a porch, often very elaborately decorated, a relatively low entranceway, and above this often a gallery. The only natural light, apart from a little from the entrance way, comes from a large horseshoe shaped window above the porch, echoing the curve of the roof inside. The overall effect is surprisingly similar to smaller Christian churches from the Early Medieval period, though early chaityas are many centuries earlier. Chaityas appear at the same sites like the vihara, a strongly contrasting type of building with a low ceilinged rectangular central hall, with small cells opening, off it, often on all sides. These often have a shrine set back at the centre of the back wall, containing a stupa in early examples, or a Buddha statue later. The vihara was the key building in Buddhist monastic complexes, used to live, study and pray in. Typical large sites contain several viharas for every chaitya.
Этимология
"Caitya" – "жинақталған" дегенді білдіретін cita немесе ci түбірінен шыққан санскрит тіліндегі термин, құрған немесе тұғыр немесе "жанған үйім". Бұл белгілі бір қасиетті құрылыс, және әртүрлі аймақтарда нақтырақ мағыналарға ие болды, соның ішінде қасиетті ағаш үшін "caityavṛkṣa". К. Л. Чанчриктің сөзіне сәйкес, ерте джайн әдебиетінде caitya – айатаналар немесе монахтар тұратын ғибадатханаларды білдіреді. Бұл сондай-ақ джайн құдайы ғибадатханада орналастырылған жерді де білдіреді, бірақ жалпы алғанда, ол кез келген ғибадатхананың символы болды. Матура маңындағы Канкали Тила сияқты ірі ежелгі джайн археологиялық орындарында Caitya ағашы, Caitya ступасы, Махендра джаджаларымен және медитация жасайтын Тиртханкаралармен Caitya аркалары кездеседі. Caitya сөзі индуизмнің Веда әдебиетінде де кездеседі. Ерте буддалық және индуистік әдебиеттерде caitya – кез келген "жинақталған ескерткіш" немесе "қасиетті ағаш", оның астында жиналуға немесе ой жүгіртуге болады. Ян Гонда және басқа да ғалымдардың пікірінше, индуистік мәтіндердегі caitya мағынасы контекстке байланысты өзгереді және кез келген "қасиетті орын, құлшылық ететін жер", "ескерткіш" немесе адамдар үшін кез келген "қиямет" деген мағынаны білдіреді, әсіресе Гхья сутраларында. Буддизмді зерттеу профессоры Роберт Э. Бусвелл мен Дональд С. Лопестің айтуынша, санскрит тіліндегі caitya термині буддистік және буддистік емес контексте "құрметке лайық жер, қасиетті орын немесе киелі орын" дегенді білдіреді.
"Caitya", from a root cita or ci meaning "heaped up", is a Sanskrit term for a mound or pedestal or "funeral pile". It is a sacred construction of some sort, and has acquired different more specific meanings in different regions, including "caityavṛkṣa" for a sacred tree. According to K. L. Chanchreek, in early Jain literature, caitya mean ayatanas or temples where monks stayed. It also meant where the Jain idol was placed in a temple, but broadly it was a symbolism for any temple. Major ancient Jaina archaeological sites such as the Kankali Tila near Mathura show Caitya tree, Caitya stupa, Caitya arches with Mahendra dvajas and meditating Tirthankaras. The word caitya appears in the Vedic literature of Hinduism. In early Buddhist and Hindu literature, a caitya is any 'piled up monument' or 'sacred tree' under which to meet or meditate. Jan Gonda and other scholars state the meaning of caitya in Hindu texts varies with context and has the general meaning of any "holy place, place of worship", a "memorial", or as signifying any "sanctuary" for human beings, particularly in the Grhya sutras. According to Robert E. Buswell and Donald S. Lopez, both professors of Buddhist Studies, the term caitya in Sanskrit connotes a "tumulus, sanctuary or shrine", both in Buddhist and non Buddhist contexts.
"Чайтия аркасы" сәндік мотив ретінде
Кіреберіс үстіндегі үлкен терезе төңірегіндегі "чайтия аркасы", гавакса (санскрит gavākṣa) немесе чандрашала безендірудегі шағын мотив ретінде жиі қайталанады, ал оның дамыған түрлері буддистер шайтия залдарының құрылысын тоқтатқаннан кейін де индуистер мен джайнистердің өнерінде ұзақ жылдар бойы қолданылып келді. Мұндай жағдайларда ол дөңгелек немесе жартылай дөңгелек медальонның айналасын қамтитын, әсем әрленген жақтауға айналуы мүмкін, медальонның ішінде адам немесе бас бейнесі орналасуы мүмкін. Ажанта үңгірлеріндегі 19-шы үңгірдің кіреберісінде (шамамен 475–500 жж.) осының ертерек кезеңі көрсетілген, онда безендірудің төрт көлденең бөлігінде қайталанған "чайтия аркасы" мотивтері қарапайым жолақтың үстінде қолданылған (екісі алқаптың үстінде, екеуі жоғары орналасқан). Әр арканың ішінде бас бейнесі бар.
The "chaitya arch", gavaksha (Sanscrit gavākṣa), or chandrashala around the large window above the entrance frequently appears repeated as a small motif in decoration, and evolved versions continue into Hindu and Jain decoration, long after actual chaitya halls had ceased to be built by Buddhists. In these cases it can become an elaborate frame, spreading rather wide, around a circular or semi circular medallion, which may contain a sculpture of a figure or head. An earlier stage is shown here in the entrance to Cave 19 at the Ajanta Caves (c. 475–500), where four horizontal zones of the decoration use repeated "chaitya arch" motifs on an otherwise plain band (two on the projecting porch, and two above). There is a head inside each arch.
Чайтияның дамуы
Алғашқы Чайтия залдары б.з.б. 3 ғасырдан белгілі. Олар көбінесе апсида тәрізді жоспармен салынған, және тастан қашалған немесе жеке тұрған.
Early Chaitya halls are known from the 3rd century BCE. They generally followed an apsidal plan, and were either rock cut or freestanding.
Таста жасалған шаития залдары
Ең ерте сақталған, чаития залымен салыстыратын кеңістіктер б.з.б. 3 ғасырға дейін соққан. Бұлар – Ашоканың билігі тұсында Аживикалар (бұл кезеңде буддалық емес діни-философиялық топ) үшін немесе олардың тапсырысымен қазылған Барабар үңгірлері (Ломас Риши үңгірі және Судама үңгірі). Көптеген ғалымдардың пікірінше, олар «батыс Деканның буддалық үңгірлерінің прототипі» болды, әсіресе б.з.б. 2 ғасыр мен б.з. 2 ғасыры аралығында қазылған чаития залдары. Алғашқы чаитяларда ступалар және монахтардың жиынға жиналуы үшін арналған орын болған. Бұл ерте буддизм мен индуизм арасындағы алғашқы айырмашылықтардың бірі болды, өйткені буддизм индуизмнің жеке тәсіліне қарамастан, жиынға жиналуға басымдық берді. Алғашқы чаитя грахалары тірі тастан үңгірлер түрінде ойылып жасалған. Олар сангханың жиынға жиналу өмірінің (упосатха) символы және орны болды. Алғашқы жартастан жасалған чаитялар, тұрған чаитяларға ұқсас, ступаның айналасында дөңгелек жолды құру үшін бағаналары бар ішкі дөңгелек бөлмеден және жамағаттың жиналуы үшін сыртқы төртбұрышты залдан тұратын. Уақыт өте келе ступа мен залдың арасындағы қабырға алынып тасталды, нәтижесінде ступаның және орталық бөліктің айналасында бағаналы залмен апсидалы зал пайда болды. Бхаджа үңгірлеріндегі чаитя, б.з.б. 2 ғасырда салынған, сақталған ең ерте чаитя залы болып саналады. Ол ступасы бар апсидалы залдан тұрады. Бағаналар шатырды тіреу үшін қажет болған ағаш бағаналарды еліктеу үшін ішке қарай еңкейтілген. Төбе қалың қабатты, оның ішіне ежелгі ағаш қабырғалар орнатылған. Қабырғалары Маурия стилінде жылтыратылған. Оның алдында, қазір толығымен жоғалған, маңызды ағаш фасады болған. Иісті қақпадан жоғары, аттың жанындағы терезе тәрізді үлкен терезе орнатылған, ал бүкіл портик аймағы көп қабатты ғимаратты еліктеу үшін жасалған, балкондары мен терезелері бар, төмендегі көріністі бақылайтын мүсіндік ерлер мен әйелдер бейнеленген. Бұл ежелгі үнді үйінің көрінісін тудырды. Бхаджада, басқа чаитялардағыдай, кіреберіс қасиетті мен қадірсіздің арасындағы шекара болып табылды. Залдың ішіндегі ступа енді сырттағылардың көзінен толығымен жасырылған. Осы контексте, біздің заманымыздың бірінші ғасырында ступаға деген құрмет Гаутама Будданың бейнесіне деген құрметке ауысты. Чаитялар әдетте монастырь кешенінің, вихараның, құрамына кіретін. Жартастан кесілген кешендердің ең маңыздылары – Карла үңгірлері, Ажанта үңгірлері, Эллара үңгірлері, Удаягири және Хандагири үңгірлері, Аурангабад үңгірлері және Пандавлени үңгірлері. Көптеген бағаналардың үстінде, көбінесе қоңырау тәрізді негіздерге тізе бүгіп отырған пілдің бейнесі салынған.
The earliest surviving spaces comparable to the chaitya hall date to the 3rd century BCE. These are the rock cut Barabar Caves (Lomas Rishi Cave and Sudama Cave), excavated during the reign of Ashoka by or for the Ajivikas, a non Buddhist religious and philosophical group of the period. According to many scholars, these became "the prototype for the Buddhist caves of the western Deccan", particularly the chaitya halls excavated between the 2nd century BCE and 2nd century CE. Early chaityas enshrined a stupa with space for congregational worship by the monks. This reflected one of the early differences between early Buddhism and Hinduism, with Buddhism favoring congregational worship in contrast to Hinduism's individual approach. Early chaitya grhas were cut into living rock as caves. These served as a symbol and sites of a sangha congregational life (uposatha). The earliest rock cut chaityas, similar to free standing ones, consisted of an inner circular chamber with pillars to create a circular path around the stupa and an outer rectangular hall for the congregation of the devotees. Over the course of time, the wall separating the stupa from the hall was removed to create an apsidal hall with a colonnade around the nave and the stupa. The chaitya at Bhaja Caves is perhaps the earliest surviving chaitya hall, constructed in the second century BCE. It consists of an apsidal hall with a stupa. The columns slope inwards in the imitation of wooden columns that would have been structurally necessary to keep a roof up. The ceiling is barrel vaulted with ancient wooden ribs set into them. The walls are polished in the Mauryan style. It was faced by a substantial wooden facade, now entirely lost. A large horseshoe shaped window, the chaitya window, was set above the arched doorway and the whole portico area was carved to imitate a multi storeyed building with balconies and windows and sculptured men and women who observed the scene below. This created the appearance of an ancient Indian mansion. In Bhaja, as in other chaityas, the entrance acted as the demarcation between the sacred and the profane. The stupa inside the hall was now completely removed from the sight of anyone outside. In this context, in the first century CE, the earlier veneration of the stupa changed to the veneration of an image of Gautama Buddha. Chaityas were commonly part of a monastic complex, the vihara. The most important of rock cut complexes are the Karla Caves, Ajanta Caves, Ellora Caves, Udayagiri and Khandagiri Caves, Aurangabad Caves and the Pandavleni Caves. Many pillars have capitals on them, often with carvings of a kneeling elephant mounted on bell shaped bases.
Жеке тұрған шайтия залдары
Бірқатар дербес салынған шаития залдары берік материалдардан (тас немесе кірпіштен) салынған, олардың ең ертегілері қазба үңгірлерімен бірдей уақыттан сақталған. Сондай-ақ, кейбір қираған жерлер мен іргетастар бар, мысалы, біздің заманымызға дейінгі III ғасырдағы дөңгелек типтегі Байрат ғибадатханасы, онда орталық ступа 27 сегізбұрышты ағаш бағаналармен қоршалған, содан кейін дөңгелек кірпіш қабырғаға жабылып, ступаның айналасында дөңгелек шеру жолы пайда болды. Санчидегі апсидалық құрылым да, кем дегенде, ішінара б.з.д. III ғасырға жатады: сонымен аталған 40-шы ғибадатхана, Үндістанда дербес тұрған ғибадатхананың алғашқы мысалдарының бірі. 40-шы ғибадатханада үш кезеңнің қалдықтары бар, ең ертегі кезең Маурья дәуіріне жатады, бұл оны Ұлы ступаның құрылуымен бір замандас етеді. Бір жазуда оның негізін Ашоканың әкесі Биндусара салған болуы мүмкін екені айтылған. Б.з.д. III ғасырдағы түпнұсқа ғибадатхана 26,52x14x3,35 метрлік тікбұрышты тас платформаға, шығыс және батысқа қарай екі сатырмен салынған. Ол ағаштан жасалған апсидалы зал болған. Бұл б.з.д. II ғасырдың біраз уақытында өртке түскен. Кейіннен платформа 41,76x27,74 метрге дейін ұлғайтылды және 50 бағаналы (5x10) бағаналы зал орнату үшін қайта пайдаланылды, олардың тамырлары қалған. Бұл бағаналардың кейбіреулерінде б.з.д. II ғасырдың жазулары бар. Санчидегі 18-ші ғибадатхананың үш жағындағы негіз және қайта құрылған бағаналар ағаш пен сабанмен аяқталған деп болжауға болады; бұл біздің заманымыздың V ғасырына жатады, мүмкін бұрынғы іргетастарда қайта салынған. Бұл 17-ші ғибадатхананың жанында тұр, ол кішкентай жалпақ шатыры бар, алдыңғы жағында төменгі мандапасы бар, болашақта буддалық және индуистік ғибадатханаларға үстемдік ететін негізгі типті. Бұл екі типті Гупта империясында екі дін де қолданған. Тривикрама ғибадатханасы, сондай-ақ "Тер ғибадатханасы" деп аталады, ол Махараштра штатының Тер қаласында орналасқан индуистік ғибадатхана. Бастапқыда ол дербес апсидалық құрылым болған, ол ерте буддалық апсидалық кайтиягриха дизайнына тән. Бұл құрылым әлі де тұр, бірақ қазір ғимараттың артқы жағында орналасқан, өйткені бүйірінен шатыры жазық мандапа құрылымы, бәлкім, біздің заманымыздың VI ғасырынан бастап Хинду ғибадатханасына айналғаннан кейін қосылған. Апсидалық құрылым Сиркапта, Таксилада табылған, біздің заманымыздан бұрын 30-50 жылдары салынған үлкен апсидалық ғибадатханамен бір замандасқан көрінеді. Буддистік шатьягриха құрылымынан қайта құрылған тағы бір индуистік ғибадатхана - Гунтур ауданындағы Чезарладағы өте кішкентай Капотешвара ғибадатханасы; мұнда камера екі шетінен де тік, бірақ төбесінде дөңгелек кірпішпен жасалған күмбез бар.
A number of freestanding constructed chaitya halls built in durable materials (stone or brick) have survived, the earliest from around the same time as the earliest rock cut caves. There are also some ruins and groundworks, such as a circular type from the 3rd century BCE, the Bairat Temple, in which a central stupa was surrounded by 27 octagonal wooden pillars, and then enclosed in a circular brick wall, forming a circular procession path around the stupa. An apsidal structure in Sanchi has also been dated, at least partially, to the 3rd century BCE: the so called Temple 40, one of the first instances of a free standing temple in India. Temple 40 has remains of three different periods, the earliest period dating to the Maurya age, which probably makes it contemporary to the creation of the Great Stupa. An inscription even suggests it might have been established by Bindusara, the father of Ashoka. The original 3rd century BCE temple was built on a high rectangular stone platform, 26.52x14x3.35 metres, with two flights of stairs to the east and the west. It was an apsidal hall, probably made of timber. It was burnt down sometime in the 2nd century BCE. Later, the platform was enlarged to 41.76x27.74 metres and re used to erect a pillared hall with fifty columns (5x10) of which stumps remain. Some of these pillars have inscriptions of the 2nd century BCE. The base and reconstructed columns on three sides of Temple 18 at Sanchi were presumably completed by wood and thatch; this dates from the 5th century CE, perhaps rebuilt on earlier foundations. This stands next to Temple 17, a small flat roofed temple with a lower mandapa at the front, of the basic type that came to dominate both Buddhist and Hindu temples in the future. The two types were used in the Gupta Empire by both religions. The Trivikrama Temple, also named "Ter Temple", is a now a Hindu temple in the city of Ter, Maharashtra. It was initially a free standing apsidal structure, which is characteristic of early Buddhist apsidal caityagriha design. This structure is still standing, but is now located at the back of the building, since a flat roofed mandapa structure was probably added from the 6th century CE, when the temple was converted into a Hindu temple. The apsidal structure seems to be contemporary to the great apsidal temple found in Sirkap, Taxila, which is dated to 30 BCE 50 CE. Another Hindu temple which was converted from a Buddhist chaityagriha structure is the very small Kapoteswara temple at Chezarla in Guntur district; here the chamber is straight at both ends, but with a rounded brick vault for its roof, using corbelling.
Чайтия залының соңы
7 ғасырдың бірінші жартысында Елорадағы 10-шы үңгірде соңғы тас қашалған шаития залы салынғаны белгілі болды. Осы кезде шаития залының рөлі вихарамен алмастырылып, Будда бейнелері бар киелі бөлмелер (ескі үлгілерге оңай қосылатын) дамыды және жиналыстар өткізу функциясын негізінен өз мойнына алды. Ступаның өзі Будда мүсінімен құлшылық ету мен медитацияға арналған орталыққа айналды, ал 10-шы үңгірде, сондай-ақ басқа кешкі шаитияларда (мысалы, Ажантадағы 26-шы үңгірде көрсетілгендей) ступаның алдында отырған үлкен Будда бейнесі орналасқан. Бұдан басқа, интерьердің пішіні бірнеше ғасыр бұрынғы үлгілерден көп ерекшеленбейді. Алайда, экстерьердегі терезелердің формасы күрт өзгерді, ағаш архитектурасын еліктеуден толығымен бас тартып, шаития аркасының кең қоршауына декоративтік әрлеу жасалды, бұл кейінгі ғибадатханалардың сәулетінде маңызды стильге айналды. Шаития залының соңғы құрылыс кезеңін 7-8 ғасырлардағы Айхоледегі Дурга ғибадатханасы көрсетеді. Ол апсидалық пішіндес, киелі орынның ұшы дөңгелектелген, үш қабаттан тұрады: киелі орынға арналған қоршау, одан тыс қабырға және ғимараттың периметрі бойынша бағаналары бар ашық галерея – птерома немесе амбулатория. Бұл парикрама немесе айналып жүрудің негізгі кеңістігі болды. Дөңгелек ұшты киелі орынның үстінде, қазір есігі бар бөлме орналасқан, одан шикара мұнарасы көтеріледі, ол кейінгі стандарттармен салыстырғанда салыстырмалы түрде кішкентай, ал мандапаның шатыры жалпақ. Ауылдарда шаития залдарының өсімдік материалдарынан неше уақыт бойы салынғаны белгісіз.
Apparently the last rock cut chaitya hall to be constructed was Cave 10 at Ellora, in the first half of the 7th century. By this time the role of the chaitya hall was being replaced by the vihara, which had now developed shrine rooms with Buddha images (easily added to older examples), and largely taken over their function for assemblies. The stupa itself had been replaced as a focus for devotion and meditation by the Buddha image, and in Cave 10, as in other late chaityas (for example Cave 26 at Ajanta, illustrated here), there is a large seated Buddha taking up the front of the stupa. Apart from this, the form of the interior is not much different from the earlier examples from several centuries before. But the form of the windows on the exterior has changed greatly, almost entirely dropping the imitation of wooden architecture, and showing a decorative treatment of the wide surround to the chaitya arch that was to be a major style in later temple decoration. The last stage of the freestanding chaitya hall temple may be exemplified by the Durga temple, Aihole, of the 7th or 8th century. This is apsidal, with rounded ends at the sanctuary end to a total of three layers: the enclosure to the sanctuary, a wall beyond this, and a pteroma or ambulatory as an open loggia with pillars running all round the building. This was the main space for parikrama or circumambulation. Above the round ended sanctuary, now a room with a doorway, rises a shikara tower, relatively small by later standards, and the mandapa has a flat roof. How long construction of chaitya halls in plant materials continued in villages is not known.
Қазақстан
Камбоджаның классикалық өнерінде чатиалар – қасиетті орындардың шекара белгілері, көбінесе төрттен бір жиынтықпен жасалады және төрт тарапқа орналастырылады. Олар әдетте бағана сияқты пішінде болады, көбінесе үстіне ступа орнатылады және олардың денесіне ою-өрнектер салынған.
In classical Cambodian art chaityas are boundary markers for sacred sites, generally made in sets of four, placed on the site boundary at the four cardinal directions. They generally take a pillar like form, often topped with a stupa, and are carved on the body.