Кіріспе

Struthiomimus, "көсірқұсқа ұқсас" деген мағынаны білдіретін (грек тілінде στρούθειος / stroutheios, яғни "көсірқұсқа қатысты", және μῖμος / mimos, "еліктеуші" немесе "қолданушы" мағынасындағы) – Солтүстік Американың соңғы бор дәуірінде өмір сүрген орнитомимид динозаврлар туысы. Орнитомимидтер – ұзын аяқты, екі аяқпен жүретін, көсірқұс сияқты, тіссіз мүңкідерге ие динозаврлар. Типтік түрі – Struthiomimus altus, Динозаврлардың провинциялық паркінде кездесетін ең көп таралған, кішкентай динозаврлардың бірі. Олардың көптеп табылуы – тіссіз мүңкідерімен бірге – бұл жануарлардың негізінен шөппен қоректенгенін немесе (көбінесе) барлық жемді жегенін көрсетеді, тек ет жеуші емес. Қазіргі көсірқұстар, эмулар және реялар (басқа құстармен қатар) сияқты, орнитомимид динозаврлары да мүмкін, өсімдіктермен негізгі қоректігін әртүрлі кішкентай сүтқоректілермен, жорғалаушылармен, қосмекенділермен, жәндіктермен, омыртқасыздармен және олардың аузына сыятын кез келген нәрсемен толықтырған.

Ашу тарихы

1901 жылы Лоуренс Лэмб толық емес қалдықтарды, холотип CMN 930 тапты және оларды Ornithomimus altus деп атады, оларды 1890 жылы Отниел Чарльз Марш бұрын сипаттаған материалмен бірге бір туысқа жатқызды. Altus деген сөз латын тілінен аударғанда "биік" немесе "асыл" деген мағына береді. Бірақ 1914 жылы Барнум Браун Альбертадағы Қызыл Елік өзенінің жанында дерлік толық сақталған қаңқаны (AMNH 5339) тапты, бұл 1917 жылы Генри Фэрфилд Осборнның O. altus-ты жаңа кіші туыстың типтік түрі – Struthiomimus деп сипаттауына себеп болды. 1916 жылы Осборн Ornithomimus tenuis Marsh 1890-ды Struthiomimus tenuis деп қайта атады. Келесі жылдары Уильям Артур Паркс Struthiomimus-тің тағы төрт түрін атады: Struthiomimus brevetertius Parks 1926, Struthiomimus samueli Parks 1928, Struthiomimus currellii Parks 1933 және Struthiomimus ingens Parks 1933. Бүгінде бұл түрлер Dromiceiomimus немесе Ornithomimus туысына жатады деп саналады. 1997 жылы Дональд Глут Struthiomimus lonzeensis деген атауды айтты. Бұл, мүмкін, lapsus calami, яғни Ornithomimus lonzeensis (Dollo 1903) Kuhn 1965 үшін жасалған қателік болған. Struthiomimus altus Late Campanian (Judithian age) Oldman Formation қабаттарынан табылған, кейін Struthiomimus sedens деп жіктеліп, ван дер Рист және авторлардың 2015 жылғы мақаласында BHI 1266 Ornithomimus sp. деп тіркелді, ал сол жылы жарық көрген басқа мақалада бұл экземпляр Struthiomimus sp. деп қарастырылды, екі туыстың да қайта қарастырылуын күтуде. S. altus-тың ірі салмағы шамамен бір тоннаға жуық болған. "S." sedens-ке жататын экземплярлардың ұзындығы алты метрге дейін жететін, ал салмағы шамамен 800 килограммды құраған. Struthiomimus орнитомимидтерге тән дене бітімі мен қаңқа құрылымына ие болды, пропорциялары мен анатомиялық ерекшеліктері жақын туыстас Ornithomimus және Gallimimus туыстарынан өзгешеленді. Басқа орнитомимидтер сияқты, олардың ұзын мойындарында кішкентай, жұқа бастары болды (мойын дененің жамбас алдындағы ұзындығының шамамен 40% құрады). Құйрықтары салыстырмалы түрде қатты болғандықтан, тепе-теңдікті сақтау үшін пайдаланылған. Олардың ұзын, жұқа қолдары мен білектері болды, ал қолдың алдыңғы бөлігіндегі сүйектері қимылсыз болғандықтан, бас бармақ пен қалған екі саусақтың арасындағы қарсыласу мүмкіндігі шектеулі болды. Басқа орнитомимидтердегідей, бірақ тераподтар арасында ерекше, үш саусақтың ұзындығы шамамен бірдей болды, ал тырнақтары сәл ғана иілген; Генри Фэрфилд Осборн 1917 жылы S. altus қаңқасын сипаттағанда, қолды жалқаудың қолымен салыстырды. Оның денесінің барлық жерінде қауырсын болған болуы мүмкін. Struthiomimus жақын туыстарынан анатомияның ұсақ-түйек аспектілерінде ғана ерекшеленді. Struthiomimus-та жоғарғы мүсік шеті ойыс болды, ал Ornithomimus-та тік болды.

Жіктеу

Struthiomimus – Ornithomimidae туысының мүшесі, оған Anserimimus, Archaeornithomimus, Dromiceiomimus, Gallimimus, Ornithomimus және Sinornithomimus сияқты топтар да кіреді. Struthiomimus қалдықтарының орнитомимусқа қате жатқызылғандығы сияқты, Struthiomimus-тың үлкен, еншілес тобы – Ornithomimosauria да жылдар бойы көптеген өзгерістерге ұшырады. Мысалы, О.К. Марш бастапқыда Struthiomimus-ты Ornithopoda-ға, тероподтармен тығыз байланысы жоқ динозаврлардың үлкен кладына енгізді. Бес жылдан кейін Марш Struthiomimus-ты Ceratosauria тобына жатқызды. 1891 жылы Баур бұл туысты Iguanodontia-ға жатқызды. 1993 жылға дейін Struthiomimus Oviraptorosauria деп аталды. Алайда, 1990 жылдары Struthiomimus-ты Coelurosauria құрамына жатқызған көптеген зерттеулер жүргізілді. Орнитомимидтер мен басқа тероподтардың арасындағы айырмашылықты мойындаған Ринчен Барсболд 1976 жылы орнитомимидтерді өздерінің ішкі реті – Ornithomimosauria-ға орналастырды. Ornithomimidae және Ornithomimosauria құрамы әртүрлі авторларға байланысты өзгерді. Мысалы, Пол Серено 1998 жылы барлық орнитомимозаврларды қамту үшін Ornithomimidae-ді қолданды, бірақ кейіннен Ornithomimosauria ішіндегі ерекше анықтамаға (жетілдірілген орнитомимозаврлар) ауысты, бұл классификациялық схема осы ғасырдың басында басқа авторлар қабылдады. Кладограмма 2011 жылғы Xu және авторлар тобының талдауына сәйкес келеді.

Палеобиология

Брюс Ротшильд және басқа палеонтологтар жүргізген 2001 жылғы зерттеуде Struthiomimus-қа жатқызылған елу аяқ сүйегі стресс-сынықтарының белгілеріне қаралды, бірақ ешқайсысы табылған жоқ. Struthiomimus – бастапқыда көлденең дене күйінде болған алғашқы тероподтардың бірі. 1916 жылы Осборн осы жануарды қасақана көтеріңкі құйрығымен бейнеледі. Бұл теория ешқашан жоққа шығарылмады, бірақ динозаврды сипаттап, атын берген Осборн оның ағаштардың, бұталардың және басқа да өсімдіктердің бүршіктерімен және жапырақтарымен қоректенгенін болжады.

Палеоэкология

S. altus-тың қазба қалдықтары анық түрде тек 78 және 77 миллион жыл бұрынғы, соңғы бор кезеңінің Кампан сатысымен даталанған Олдман формациясынан ғана белгілі. Жасырақ түр (әлі аталмаған), S. altus-тан ұзын, жіңішкерек еңгештермен ерекшеленген сияқты, 69 және 67,5 миллион жыл бұрынғы (ерте Мастрихт) Horseshoe Canyon формациясы мен төменгі Lance формациясынан табылған бірнеше үлгілерден белгілі.