13 ғасыр француз Артур әдебиеті: Ланселот және Грааль циклы

Кіріспе

13 ғасырдағы француздық Артурий әдеби циклі

Ланселот Граалы циклі (Фердинанд Лот тапқан қазіргі атау), сондай-ақ Вулгата циклі (латынша editio vulgata, "жалпы нұсқа", H. Оскар Сомер тапқан қазіргі атау) немесе Псевдо карта циклі (авторы ретінде Уолтер Мап есімімен аталған) – 13 ғасырдың басындағы француздық Артурий әдеби циклі. Ол бастапқыда көне француз тілінде жазылған, рыцарлық романның өзара байланысты эпизодтарынан тұрады. Авторсыз туынды, өзін шын оқиғалардың жылнамасы ретінде таныстырып, король Артур туралы аңызды Ланселот пен Гвиневра арасындағы махаббат, Киелі Граальды іздеу және Мерлиннің өміріне назар аудара отырып қайта баяндайды. Бұл өте ықпалды цикл Роберт де Боронның "Кіші Грааль циклі" мен Критиен де Труаның бұрын байланысы жоқ еңбектерін, қосымша егжей-тегжейлі мәліметтермен, қосымша оқиғалармен және ұзақ жалғаулармен толықтырып, кеңейтеді. Соның арқасында бүкіл баяндама біртұтас әңгімеге біріктірілді. Оның басқа атауларының бірі – Филипп Уолтердің 21 ғасырлық басылымы Le Livre du Graal ("Грааль кітабы"). Оқиғалардың орны біртұтас емес, бірақ көптеген эпизодтар Артурдың Логрес патшалығында өтеді. Басты кейіпкерлердің бірі – Артурдың өзі, оның төңірегінде көптеген батырлар жиналған, олардың көпшілігі Дөңгелек үстелдің рыцарлары. Олардың басшысы – атақты Ланселот, оның ерлік оқиғасы Артурдың әйелі, королева Гвиневрамен болған құпия махаббатына орай өрбиді. Алайда цикл рухани сипаттағы оқиғалар туралы да айтады. Ең бастысы – Киелі Грааль, яғни Мәсіхтің қанын сақтаған ыдыс. Дөңгелек үстелдің көптеген мүшелері оны іздейді, соңында Ланселоттың ұлы Галахад осы қасиетті жарыстың жеңімпазы атанды. Басқа маңызды сюжеттік желілерге Мерлиннің өмірі және Артурдың өрлеуі мен құлдырауы туралы айтылымдар кіреді. 1230–1235 жылдары аяқталғаннан кейін Ланселот–Грааль циклінен кейін оның кеңейтілген нұсқасы – Пост-Вулгата циклі жарық көрді. Екі прозалық цикл де көптеген кейіпкерлер мен оқиғаларымен Артур туралы аңыздың маңызды көзі болып табылады. Олар орта ғасырдың соңында Артурий әдебиетінің ең кең таралған түрі болды, көптеген еуропалық тілдерге аударылып, басқа нұсқаларға қайта жазылды, тіпті өлеңге де айналды. Олар Артурий романсының кейінгі көптеген туындыларына әсер етіп, Le Morte d'Arthur жинағының құралуына үлкен үлес қосты, ол бүгінгі күнге дейін сақталған Артурияның қазіргі заманғы канонының негізін құрайды.

The Lancelot Grail Cycle (a modern title invented by Ferdinand Lot), also known as the Vulgate Cycle (from the Latin editio vulgata, "common version", a modern title invented by H. Oskar Sommer) or the Pseudo Map Cycle (named so after Walter Map, its pseudo author), is an early 13th century French Arthurian literary cycle consisting of interconnected prose episodes of chivalric romance originally written in Old French. The work of unknown authorship, presenting itself as a chronicle of actual events, retells the legend of King Arthur by focusing on the love affair between Lancelot and Guinevere, the religious quest for the Holy Grail, and the life of Merlin. The highly influential cycle expands on Robert de Boron's "Little Grail Cycle" and the works of Chrétien de Troyes, previously unrelated to each other, by supplementing them with additional details and side stories, as well as lengthy continuations, while tying the entire narrative together into a coherent single tale. Its alternate titles include Philippe Walter's 21st century edition Le Livre du Graal ("The Book of the Grail"). There is no unity of place within the narrative, but most of the episodes take place in Arthur's kingdom of Logres. One of the main characters is Arthur himself, around whom gravitates a host of other heroes, many of whom are Knights of the Round Table. The chief of them is the famed Lancelot, whose chivalric tale is centered around his illicit romance with Arthur's wife, Queen Guinevere. However, the cycle also tells of adventures of a more spiritual type. Most prominently, they involve the Holy Grail, the vessel that contained the blood of Christ, which is searched for by many members of the Round Table until Lancelot's son Galahad ultimately emerges as the winner of this sacred contest. Other major plotlines include the accounts of the life of Merlin and of the rise and fall of Arthur. After its completion around 1230–1235, the Lancelot–Grail was soon followed by its major reworking known as the Post Vulgate Cycle. Together, the two prose cycles with their abundance of characters and stories represent a major source of the legend of Arthur as they constituted and most widespread form of Arthurian literature of the late medieval period, during which they were both translated into multiple European languages and rewritten into alternative variants, including having been partially turned into verse. They also inspired various later works of Arthurian romance, eventually contributing the most to the compilation Le Morte d'Arthur that formed the basis for a modern canon of Arthuriana that is still prevalent today.

Құрастыру және авторлық

Вулгата циклы король Артур туралы жырларда, әсіресе Киелі Грааль туралы әңгімелерде христиандық тақырыптарды баса көрсетеді. Роберт де Боронның «Мерлин» (1195–1210 ж.ш.) поэмасында айтылғандай, циклдің алғашқы бөлімдері «Грааль кітабынан» («Livre du Graal») алынған деп есептеледі. Бұл кітап Мерлиннің өзі Артурдың билігінің басындағы жылдары өзінің мойындаушысы Блезге диктантпен жаздырған мәтін ретінде сипатталады. Мерлиннің қайтысынан кейін, циклдің келесі бөлімдерінің авторлары ретінде бірнеше адамдар аталды (олардың әртүрлі жазылу нұсқалары бар): Ародиенс де Кельн (Ародиан Кельн), Танталидес де Вергеус (Танталидес Верчелли), Тумас де Тулете (Томас Толедо) және Сапиенс де Баудас (Бағдаттың Сапиенсі). Бұл тұлғалар Артурдың қызметіндегі жазушылар ретінде танымал, олар Дөңгелек үстелдің рыцарьларының ерліктерін, соның ішінде Ұлы Грааль іздеуін, оқиғалардың куәгерлері айтқандай жазған. Ортағасырлық оқырмандардың ғасырлар бойы сақталған «хрониканың» шындығына сене ме, әлде оны заманауи көркем шығарма деп қабылдады ма, белгісіз. Уэльс жазушысы Гаутье (Вальтер) Мап (1140–1209 ж.ш.) осы циклды өңдеген автор ретінде есептеледі. Кейбір қолжазбалардағы жазбалар мен суреттерде ол Солсберидегі мұрағаттан Артур заманынан қалған Камелот хроникасын тапқандығы және Англия королі Генрих II-нің бұйрығымен оны латын тілінен көне француз тіліне аударғандығы айтылады (кейінірек уэльс редакциясында осы орын Солсбериден мистикалық Авалонға ауыстырылған). Дегенмен, қазіргі зерттеушілер Маптың қатысуын жоққа шығарады, өйткені ол автор болу үшін тым ерте қайтыс болған және туынды континенттік еңбектерге жақын. Циклдің нақты авторлары белгісіз, бірақ көптеген ғалымдар оны бірнеше автор жазған деп санайды. Мүмкін, бір ғана бас жоспарлаушы, «архитектор» (бұл процесті собор салумен салыстырған Жан Фраппиер осылай атаған), негізгі бөлімді (Ланселот) жазып, содан кейін басқа анонимді жазушылардың жұмысын бақылаған болуы мүмкін. Бір теория бойынша, бұл жобаны 1194 жылы Аквитаниялық Элеонора патшайым бастаған. Сонымен қатар, әр бөлім жеке-жеке жазылып, кейін біріктіріліп, тұжырымдылық үшін қайта өңделген болуы мүмкін. Ланселоттың авторы туралы мәселеге қатысты Фердинанд Лот аристократиялық ортадағы анонимді дін қызметкерін ұсынған. Бүгінде кейбір зерттеушілер (мысалы, «Британ энциклопедиясының» редакторлары) оның цистерциандық рухына (августиндік элементтерімен) сенеді. Алайда, басқалары оған күмән келтіреді және компромистік теория цистерциандық монастырда біраз уақыт өткізген әлемдік жазушыны ұсынады. Ричард Барбер Куст теологиясын цистерциандық еңбектерде дәстүрден тыс және күрделі, бірақ нәзік деп сипаттады, сонымен қатар оның әміршілерге бейімделген романтикалық туындыларға жағымды әсер ете білгенін атап өтті.

The Vulgate Cycle emphasizes Christian themes in the legend of King Arthur, in particular in the story of the Holy Grail. As in Robert de Boron's poem Merlin (c. 1195–1210), the cycle states that its first parts have been derived from the Livre du Graal ("The Book of the Grail") that is described as a text dictated by Merlin himself to his confessor lt=Blaise in the early years of Arthur's reign. Next, following the demise of Merlin, there are more supposed original (fictitious) authors of the later parts of the cycle, the following list using one of their multiple spelling variants: Arodiens de Cologne (Arodian of Cologne), Tantalides de Vergeaus (Tantalides of Vercelli), Thumas de Toulete (Thomas of Toledo), and Sapiens de Baudas (Sapient of Baghdad). These characters are described as the scribes in service of Arthur who recorded the deeds of the Knights of the Round Table, including the grand Grail Quest, as relayed to them by the eyewitnesses of the events beings told in the story. It is uncertain whether the medieval readers actually believed in the truthfulness of the centuries old "chronicle" characterisation or if they recognised it as a contemporary work of creative fiction. Welsh writer Gautier (Walter) Map (c. 1140 – c. 1209) is attributed to be the editing author, as can be seen in the notes and illustrations in some manuscripts describing his discovery in an archive at Salisbury of the chronicle of Camelot, supposedly dating from the times of Arthur, and his translation of these documents from Latin to Old French as ordered by Henry II of England (the location was changed from Salisbury to the mystical Avalon in a later Welsh redaction). Map's connection has been discounted by modern scholarship, however, as he died too early to be the author and the work is distinctly continental. The cycle's actual authorship is unknown, but most scholars today believe it was written by multiple authors. There might have been either a single master mind planner, the so called "architect" (as first called so by Jean Frappier, who compared the process to building a cathedral), who may have written the main section (Lancelot Proper), and then overseen the work of multiple other anonymous scribes. One theory identified the initiator as French queen Eleanor of Aquitaine, who would have set up the project already in 1194. Alternately, each part may have been composed separately, arranged gradually, and rewritten for consistency and cohesiveness. Regarding the question of the author of the Lancelot, Ferdinand Lot suggested an anonymous clerical court clerk of aristocratic background. Today it is believed by some (such as editors of the Encyclopædia Britannica), as evident by its very Cistercian spirit of Christian mysticism (with Augustinian intrusions). Others doubt this, however, and a compromise theory postulates a more secular writer who had spent some time in a Cistercian monastery. Richard Barber described the Cistercian theology of the Queste as unconventional and complex but subtle, noting its success in appealing to the courtly audience accustomed to more secular romances.

Құрылымы, тарихы және қысқаша мазмұны

Ланцелоттың Грааль циклын үш негізгі тармаққа бөлуге болады, бірақ кейбір жіктемелер тұтас туындыны бес тармаққа бөледі, мұнда "Queste" және "Mort" романдары Вулгата Ланцелотынан бөлек қарастырылады (соңғысы бастапқыда "қысқа нұсқа" деп аталатын түпнұсқада дербес туынды болған болуы мүмкін). Ланцелот туралы әңгіме алғаш жазылған (шамамен 1210–1215 жылдар аралығында). Жозеф пен Мерлиннің әңгімелері циклге кейіннен қосылды (шамамен 1235 жылға дейін), негізгі оқиғаға "преквелдер" ретінде қызмет етті. Циклдің құрылымы қазіргі заманғы романға ұқсас, онда әртүрлі кейіпкерлерге қатысты бірнеше өзара байланысты оқиғалар бір уақытта дамиды және "өрілу" (фр. entrelacement) деп аталатын тәсіл арқылы бір-бірімен тоғысады. Оқиғалардың өрілуі "Queste" романында ең айқын байқалады, және осы тәсілді қазіргі заманғы авторлар, мысалы Дж. Р. Р. Толкин де қолданды (Балқалар Иесіндегі өрілу туралы мақалада егжей-тегжейлі сипатталғандай).

Қасиетті Граалдың тарихы

Вулгатаның "Святой Грааль" (Святой Грааль туралы әңгіме) – ерте христиан Иосиф Аримафейдің және оның ұлы Иосифтың Қасиетті жерден Ұлыбританияға Қасиетті Граальды қалай әкелгені туралы діни хикая. Негізгі оқиғадан бірнеше ғасыр бұрын орын алатын бұл туынды Роберт де Боронның "Иосиф д'Ариматия" поэмасының негізінде жазылған, жаңа кейіпкерлер мен эпизодтар қосылған.

Мерлиннің тарихы

"Вулгатаның Мерлин тарихы" (Vulgate Estoire de Merlin) немесе жай ғана "Вулгата Мерлин" Мерлиннің күрделі тууы мен балалық шағы, сондай-ақ Мерлиннің ықпалымен өркендеген Артурдың ерте өміріне арналған. Бұл Роберт де Боронның сол аттас өлеңінен жасалған "Мерлин прозасының" редакциясы. Оны былай бөлуге болады:

"Вулгата Мерлин пропр" (Merlin Proper), сонымен қатар "Мерлин романы" (Le Roman de Merlin) деп те аталады, ол тікелей Роберттің "Мерлин" өлеңіне негізделген. "Вулгата Мерлин сюитасы" (Continuation of Merlin) / "Вулгата Мерлин сюитасы" / "Вулгата сюитасы", сондай-ақ "Патша Артурдың алғашқы істері" (Les Premiers Faits [du roi Arthur]) немесе "Вулгата Мерлиннің жалғасы" деп танылады. Әртүрлі көздерден алынған материалдарды пайдалана отырып, ол Артур мен Гавейннің ертедегі ерліктері туралы, оларға Мерлиннің көмектесуі, әсіресе билік үшін ішкі тартыстар мен саксондар мен римдіктер сияқты сыртқы жауларға қарсы соғыстардағы ерліктері туралы айтады. Бұл Артурдың Гвиневраға үйленуімен және бейбітшіліктің қайта орнатуымен, сондай-ақ Көлдің ханымының салдарынан Мерлиннің жоғалуымен аяқталады. Бұл бөлім алғашқы бөлімнен шамамен төрт есе ұзын. 1230 жылдан кейін (Вулгатадан кейінгі циклмен бір уақытта) және мүмкін 13 ғасырдың соңында жазылған, бірақ толық емес бір үлкен қолжазбада (BNF fr. 337) табылған "Мерлин сюитасының" ерекше нұсқасы Х. Оскар Соммердің атымен "Артур кітабы" (Le Livre d'Artus) деп белгілі. Соммер оны Вулгата циклына қосымша ретінде жариялады, бірақ Кэрол Довер оны Вулгатадан кейінгі циклге жатқызды. Керісінше, Фанни Богданов пен Ричард Трахслер оны Вулгата Мерлинінен жалғасқан мәтін деп санайды, одан кейін Вулгата Ланселотының ұқсас қайта қаралуы күтілуде, ал Хелен Николсон оны Роберттің "Мерлин" өлеңіне жасалған үшінші жалғас деп жазды (Вулгата және Вулгатадан кейінгі нұсқалармен қатар). Соммердің кітапқа берген атына қарамастан, оның басты кейіпкері Гавейн. Ол Вулгата циклы аяқталғаннан кейін жазылған кейбір Артурий романдарының элементтерін қамтиды.

Ланселот прозасы

Циклдің басты бөлігі – «Ланселот прозада», сондай-ақ «Estoire de Lancelot» (Ланселот тарихы) немесе «Le Livre de Lancelot du Lac» (Көлдегі Ланселоттың өмірі) деп аталады. Ол осы атпен белгілі батырдың және Артұр патшаның билігінің соңғы жылдарынан бастап Грааль іздеуінен кейін аяқталғанға дейінгі Дөңгелек үстелдің көптеген басқа рыцарларының оқиғаларын қамтиды. «Ланселот – Queste – Mort Artu» трилогиясы үш негізгі бөлімнен тұрады. Олардың біріншісі (шамамен 1215–1220 жылдары жазылған) көркем, екіншісі (шамамен 1220–1225 жылдары жазылған) ізгі, ал үшіншісі (шамамен 1225–1230 жылдары жазылған) қарапайым деп сипатталады. Ол негізінен Ланселоттың ерте өміріне және оның королева Гвиневрамен арасындағы сарайлық махаббатқа, сондай-ақ Галехаутпен оның терең достығына, Гауэйннің және Ивен, Гектор, Лионель және Борс сияқты басқа рыцарлардың оқиғаларымен байланысты. «Ланселот» циклда бірінші болып жазылған деп есептеледі. Кретеньнің өлеңін прозаға аударған «[Conte de la] Charrette» («Арба туралы әңгіме») Вулгата мәтінінің шағын бөлігін ғана қамтиды. Ұзындығына байланысты қазіргі ғалымдар «Ланселотты» әртүрлі бөлімдерге бөледі, соның ішінде «Enfances Lancelot» («Ланселоттың жастық шағы») немесе Галехаут (кейде Галео); «Charrette» және оның жалғасы «Suite de la Charette» (Арбаның жалғасы); Агравен (Гауэйннің інісі Агравеннің атымен аталған); және бұрынғыларын байланыстыратын Грааль іздеуіне дайындық. Бұл, мүмкін, бастапқыда Ланселоттың тууымен басталып, оның нағыз кім екенін білуімен және Гвиневраға деген махаббатын мойындағанда одан сүйіспеншілік күтіп алумен аяқталатын тәуелсіз роман болған. Бұл циклдің ең жаңашыл бөлігі, себебі ол бұрын белгілі оқиғалардан алынбаған, соның ішінде Галахад кейіпкерін жаңа Артурлық батыр ретінде жасау. «Vulgate Mort le roi Artu» (Патша Артурдың өлімі), сондай-ақ «La Mort le Roy Artus» немесе жай ғана «Vulgate Mort Artu / La Mort Artu» патша мен оның заңсыз ұлы Мордредтің бір-бірін өлтіруіне әкелетін соғыстардың қайғылы оқиғасын баяндайды. Бұл Джеффри Монмут және оның редакторларының еңбектерінен Артурийлік шежіре дәстүрін толыққанды қайта жазу. Ол сонымен қатар «Mort Artu» деп аталатын эпилог бөлімімен байланысты, ол Роберт де Боронға жатқызылатын «Персевал» мәтініне және ол өзі Уэйстің «Roman de Brut» кітабына негізделген. Жаңа мотив бойынша, Артур патшалығының құлдырауы Ланселот пен Гвиневраның зинақорлық жасаған күнәсінің тікелей салдары ретінде көрсетіледі. Ланселот та, «Queste»-де өлмеген басқа кейіпкерлер де ақырында қайтыс болады, тек Борс ғана Дөңгелек үстелдің жалғыз тірі қалғаны ретінде қалады.

The cycle's centerpiece part Lancelot en prose, also known the Estoire de Lancelot (Story of Lancelot) or Le Livre de Lancelot du Lac (The Life of Lancelot of the Lake), follows the adventures of the eponymous hero as well as many other Knights of the Round Table during the later years of King Arthur's reign until its end following the Grail Quest. The Lancelot–Queste–Mort Artu trilogy is made of three main sections, of which tone the first (composed c. 1215–1220) can be characterized as colorful, the second (c. 1220–1225) as pious, and the third (c. 1225–1230) as sober: It primarily deals with a series of episodes of Lancelot's early life and with the courtly love between him and Queen Guinevere, as well as his deep friendship with Galehaut, interlaced with the adventures of Gawain and other knights such as Yvain, Hector, Lionel, and Bors. The Lancelot Proper is regarded as having been written first in the cycle. The actual [Conte de la] Charrette ("[Tale of the] Cart"), an incorporation of a prose rendition of Chrétien's poem, spans only a small part of the Vulgate text. Due to its length, modern scholars often divide the Lancelot into various sub sections, including the Enfances Lancelot ("Lancelot's youth") or Galehaut (sometimes Galeaut), further split between the Charrette and its follow up the Suite de la Charette (Continuation of the Charrette); the Agravain (named after Gawain's brother Agravain); and the Preparation for the Quest linking the previous ones. It was perhaps originally an independent romance that would begin with Lancelot's birth and finish with a happy end of him discovering his true identity and receiving a kiss from Guinevere when he confesses his love for her. It is the most innovative part of the cycle as it was not derived from any known earlier stories, including the creation of the character of Galahad as a major new Arthurian hero. The Vulgate Mort le roi Artu (Death of King Arthur), also known as La Mort le Roy Artus or just the Vulgate Mort Artu / La Mort Artu, a tragic account of further wars culminating in the king and his illegitimate son Mordred killing each other in a near complete rewrite of the Arthurian chronicle tradition from the works of Geoffrey of Monmouth and his redactors. It is also connected with the so called "Mort Artu" epilogue section of the lt=Didot ''Perceval, a text uncertainly attributed to Robert de Boron, and which itself was based on Wace's Roman de Brut. In a new motif, the ruin of Arthur's kingdom is presented as the disastrous direct consequence of the sin of Lancelot's and Guinevere's adulterous affair. Lancelot eventually dies too, as do the other protagonists who did not die in the Queste, leaving only Bors as a survivor of the Round Table.

Қолжазбалар

Циклдің оқиғалары ортағасырлық Францияда және көршілес елдерде 13 ғасырдың басы мен 16 ғасырдың басында өте танымал болғандықтан, олар шамамен екі жүзге жуық қолжазбада әртүрлі түрінде сақталған, кейбіреулері фрагменттер түрінде, ал басқалары, мысалы Британдық кітапханадағы MS 10292–10294, толық циклді қамтиды. Британдық кітапханадан басқа, Франция Ұлттық кітапханасының Gallica (соның ішінде Арсенал кітапханасынан) және Оксфорд университетінің Digital Bodleian цифрлық кітапханаларында түрлі қолжазбалардың сканерленген түрлерін онлайн көруге болады; көптеген иллюстрацияларды IRHT-нің Initiale жобасында табуға болады. Ең ерте көшірмелер француз тілінде жазылған және 1220–1230 жылдарға дейін сақталып қалған. 13, 14 және 15 ғасырлардың басында Францияда, Англияда және Италияда француз тілінде көптеген көшірмелер жасалды, сондай-ақ олар басқа еуропалық тілдерге аударылды. Кейбір қолжазбалар әсем безендірілген: Британдық Корольдік кітапханасының MS 14 E III қолжазбасы Солтүстік Францияда 14 ғасырдың басында жасалған және бір кезде Франция королі Карл V-ге тиесілі болған, онда алтынмен қапталған және әр бөлімнің басында безендірілген жиектері бар 100-ден астам миниатюра бар. Басқа қолжазбалар оларға шамасы келмейтін иелер үшін жасалған және өте аз немесе мүлдем безендірілмеген, мысалы Британдық кітапхананың MS Royal 19 B VII қолжазбасы, Англияда 14 ғасырдың басында жасалған, мәтіндегі бөлімдерді белгілейтін қызыл және көк әріптерімен, ал тараулардың арасында үлкен безендірілген әріптері бар. Бір ерекше қолжазба Рошфуко Граалы деп белгілі. Дегенмен, Ланселот Грааль циклінің толық нұсқаларының өте аз ғана көшірмелері сақталған. Бұл циклдің өте кеңдігіне байланысты, әртүрлі меценаттардың талғамына сай келетін аңыздардың бөліктерінің көшірмелері жасалған, ең танымал жиынтықтарда тек Мерлин немесе Ланселот туралы әңгімелер болған. Мысалы, Британдық Корольдік кітапханасының 14 E III қолжазбасында Грааль және діни тақырыптарға арналған бөлімдер бар, ал Ланселоттың батырлық ерліктері туралы ортаңғы бөлім алынып тасталған.

As the stories of the cycle were immensely popular in medieval France and neighboring countries between the beginning of the 13th and the beginning of the 16th century, they survived in some two hundred manuscripts in various forms some fragmentary, others, such as British Library Add MS 10292–10294, containing the entire cycle. Besides the British Library, scans of various manuscripts can be seen online through digital library websites of the Bibliothèque Nationale de France's Gallica (including these from the Bibliothèque de l'Arsenal) and the University of Oxford's Digital Bodleian; many illustrations can also be found at the IRHT's Initiale project. The earliest copies are of French origin and date from 1220 to 1230. Numerous copies were produced in French throughout the remainder of the 13th, 14th and well into the 15th centuries in France, England and Italy, as well as translations into other European languages. Some of the manuscripts are richly illuminated: British Library Royal MS 14 E III, produced in Northern France in the early 14th century and once owned by King Charles V of France, contains over 100 miniatures with gilding throughout and decorated borders at the beginning of each section. Other manuscripts were made for less wealthy owners and contain very little or no decoration, for example British Library MS Royal 19 B VII, produced in England, also in the early 14th century, with initials in red and blue marking sections in the text and larger decorated initials at chapter breaks. One notable manuscript is known as the Rochefoucauld Grail. However, very few copies of the entire Lancelot Grail Cycle survive. Perhaps because it was so vast, copies were made of parts of the legend which may have suited the tastes of certain patrons, with popular combinations containing only the tales of either Merlin or Lancelot. For instance, British Library Royal 14 E III contains the sections which deal with the Grail and religious themes, omitting the middle section, which relates Lancelot's chivalric exploits.

Вулгатадан кейінгі кезең

1230 жылдары Вульгата циклы көп ұзамай үлкен өңдеуден өтті, онда көптеген бөлімдер алынып тасталды және көптеген жаңа материалдар қосылды. Нәтижесінде пайда болған, «Рим граалы» деп те аталатын, әлдеқайда қысқа Пост-Вульгата циклында Ланселот енді басты кейіпкер емес. Пост-Вульгата Ланселот туралы жазбалардың көбісін, сондай-ақ Ланселот пен Гвиневраға қатысты мазмұнның көп бөлігін жойып, Грааль іздеуіне баса назар аударды. Бұған қоса, ол 1220 жылғы «Тристан прозасының» алғашқы нұсқасынан кейіпкерлер мен эпизодтарды алып, Тристанды маңызды кейіпкерлердің біріне айналдырды.

Басқа қайта өңдеулер мен әсерлер

Прозалық Тристанның екінші нұсқасы (1240) Вулгата циклінен кейбір бөлімдерін көшіріп алып, оны ішінара қамтыды. 15 ғасырдағы Англияда Генри Лавличтің «Мерлин» поэмасы және «Артур және Мерлин» ырғақты романы «Вулгатаның» «Мерлин» және «Мерлиннің жалғасы» негізінде жазылған. Ұлыбританиядан тыс жерлерде Вульгата Мерлинін неміс тіліндегі қайта баяндалуын Альбрехт фон Шарфенберг өзінің жоғалған «Мёрлин» еңбегінде жасады, ол 100 жылдан кейін Ульрих Фютердің «Abenteuer кітабының» (1471) «Мёрлин» бөлігінде сақталды. Якоб ван Мерланттың Мерлиннің голланд тіліне аудармасы өзінің «Merlijns Boek» (1261) деп аталатын кітабына түпнұсқа мазмұн қосты, итальян жазушысы Паолино Пьери де «Мерлино тарихы» (1320) кітабында осылай істеді. Голланд Ланцелот жинағы (1320) Прозалық Ланцелоттың аудармасына түпнұсқа романс қосты. Итальяндық «Vita de Merlino con le suo Prophetie», сондай-ақ «Historia di Merlino» (1379) Вульгата Мерлинінен еркін бейімделген. Циклдің элементтері мен кейіпкерлері Францияда, мысалы, «Les Prophecies de Mérlin» (немесе Мерлиннің болжамдары) және «Palamedes» романдарында, сондай-ақ басқа жерлерде де қолданылды. Вулгата циклінің кейбір эпизодтары Кретиеннің аяқталмаған «Персеваль» романының үшінші және төртінші жалғасына, «Грааль тарихына» бейімделді. Испания мен Португалиядағы көптеген «псевдо-артурийлік» еңбектерде де осы циклдің іздерін табуға болады.

Норрис Дж. Лейси

"Вулгата" және "Пост-Вулгата" циклдерінің алғашқы толық ағылшын тіліндегі аудармаларын Норрис Дж. Лейси басқарды. Лейси, Норрис Дж. (редактор). Ланцелот–Грааль: Ескі француздық Артурийский Вульгата және Пост-Вулгата аудармасы. Нью-Йорк: Гарланд. Бес томдық жинақ. 5 томның 1-ші томы (1 желтоқсан 1992 ж.): "Киелі Грааль тарихы" және "Мерлин туралы әңгіме". 5 томның 2-ші томы (1 тамыз 1993 ж.): Ланселот, I, II және III бөлімдер. 5 томның 3-ші томы (1 наурыз 1995 ж.): Ланселот, IV, V, VI бөлімдер. 5 томның 4-ші томы (1 сәуір 1995 ж.): "Киелі Граальды іздеу", "Артурдың өлімі" және Пост-Вулгата, I бөлім: "Мерлиннің жалғасы". 5 томның 5-ші томы (1 мамыр 1996 ж.): Пост-Вулгата, I-III бөлімдер: "Мерлиннің жалғасы" (соңы), "Киелі Граальды іздеу", "Артурдың өлімі", тараулардың мазмұны және жеке есімдер тізімі. Лейси, Норрис Дж. (редактор). "Ланцелот-Грааль оқырманы: Ортағасырлық француздық Артур циклынан таңдамалар" (2000). Нью-Йорк: Гарланд. Лейси, Норрис Дж. (редактор). Ланцелот–Грааль: Ескі француздық Артурийский Вульгата және Пост-Вулгата аудармасы. Кембридж: D. S. Brewer. Он томдық жинақ (2010 жылғы наурыз). 10 томның 1-ші томы (2010 жылғы наурыз): "Киелі Грааль тарихы". 10 томның 2-ші томы (2010 жылғы наурыз): "Мерлиннің тарихы". 10 томның 3-ші томы (2010 жылғы наурыз): Ланселот, I және II бөлімдер. 10 томның 4-ші томы (2010 жылғы наурыз): Ланселот, III және IV бөлімдер. 10 томның 5-ші томы (қазан 2010 ж.): Ланселот, V және VI бөлімдер. 10 томның 6-шы томы (2010 жылғы наурыз): "Киелі Граальды іздеу". 10 томның 7-ші томы (наурыз 2010 ж.): "Артурдың өлімі". 10 томның 8-ші томы (2010 жылғы наурыз): Пост-Вулгата циклы: "Мерлиннің жалғасы". 10 томның 9-шы томы (қазан 2010 ж.): Пост-Вулгата циклы: "Киелі Граальды іздеу" және "Артурдың өлімі". 10 томның 10-шы томы (2010 жылғы наурыз): Вульгата және Пост-Вулгата циклдарының мазмұны және жеке есімдер тізімі. Лейси, Норрис Дж. (редактор). Ланцелот–Грааль: Ескі француздық Артурийский Вульгата және Пост-Вулгата аудармасы. Routledge Revivals. Routledge. Бес томдық жинақ (19 сәуір 2010 ж.). 5 томның 1-ші томы (19 сәуір 2010 ж.). 5 томның 2-ші томы (19 сәуір 2010 ж.). 5 томның 3-ші томы (19 сәуір 2010 ж.). 5 томның 4-ші томы (19 сәуір 2010 ж.). 5 томның 5-ші томы (19 сәуір 2010 ж.).

The first full English translations of the Vulgate and Post Vulgate cycles were overseen by Norris J. Lacy. Lacy, Norris J. (ed.). Lancelot–Grail: The Old French Arthurian Vulgate and Post Vulgate in Translation. New York: Garland. Five volume set. Volume 1 of 5 (1 December 1992). : The History of the Holy Grail and The Story of Merlin. Volume 2 of 5 (1 August 1993). : Lancelot, Parts I, II and III
Volume 3 of 5 (1 March 1995). : Lancelot, Parts IV, V, VI. Volume 4 of 5 (1 April 1995). : The Quest for the Holy Grail, The Death of Arthur, and The Post Vulgate, Part I: The Merlin Continuation
Volume 5 of 5 (1 May 1996). : The Post Vulgate, Parts I III: The Merlin Continuation (end), The Quest for the Holy Grail, The Death of Arthur, Chapter Summaries and Index of Proper Names
Lacy, Norris J. (ed.). The Lancelot Grail Reader: Selections from the Medieval French Arthurian Cycle (2000). New York: Garland. Lacy, Norris J. (ed.). Lancelot–Grail: The Old French Arthurian Vulgate and Post Vulgate in Translation. Cambridge: D. S. Brewer. Ten volume set (March 2010). Volume 1 of 10 (March 2010). : The History of the Holy Grail. Volume 2 of 10 (March 2010). : The Story of Merlin. Volume 3 of 10 (March 2010). : Lancelot, Parts I and II. Volume 4 of 10 (March 2010). : Lancelot, Parts III and IV. Volume 5 of 10 (October 2010). : Lancelot, Parts V and VI. Volume 6 of 10 (March 2010). : The Quest for the Holy Grail. Volume 7 of 10 (March 2010). : The Death of Arthur. Volume 8 of 10 (March 2010). : The Post Vulgate Cycle: The Merlin Continuation. Volume 9 of 10 (October 2010). : The Post Vulgate Cycle: The Quest for the Holy Grail and The Death of Arthur. Volume 10 of 10 (March 2010). : Chapter Summaries for the Vulgate and Post Vulgate Cycles and Index of Proper Names. Lacy, Norris J. (ed.). Lancelot–Grail: The Old French Arthurian Vulgate and Post Vulgate in Translation. Routledge Revivals. Routledge. Five volume set (April 19, 2010). Volume 1 of 5 (April 19, 2010). Volume 2 of 5 (April 19, 2010). Volume 3 of 5 (April 19, 2010). Volume 4 of 5 (April 19, 2010). Volume 5 of 5 (April 19, 2010). .

Басқа

1969 жылы Penguin Classics Паулин Матарассоның «Queste» кітабының ағылшын тіліне аудармасын «The Quest of the Holy Grail» деп жариялады. 1971 жылы Джеймс Кейблдің «Mort Artu» кітабының «Патша Артурдың өлімі» деп аударылуымен одан әрі жарияланды. Brepols 2008 жылы «Mort Artu» кітабының түпнұсқа көне француз тіліндегі мәтінін, ал 2012 жылы «Queste» кітабын жариялады. Екеуі де MS Yale 229 қолжазбасы негізінде Элизабет М. Уиллингхем редакциялаған және «The Illustrated Prose Lancelot» сериясы бойынша ағылшын тіліндегі түсіндірмелермен жабдықталған. Джудит Шоафтың «Вулгата» нұсқасының қазіргі ағылшын тіліне аудармасы 2018 жылы Broadview Press баспасында «Киелі Гральді іздеу» деген атпен жарияланды. Онда Артурий әдебиетінің басқа туындыларымен байланысын түсіндіретін көптеген түсініктемелер бар.