Кіріспе
Американдық азаматтық құқықтар белсендісі Юри Кочияма (河内山 百合子 (ユリ・コウチヤマ)) – американдық азаматтық құқықтар белсендісі. Америкадағы ұстау лагеріндегі жапон-американдық отбасының тәжірибесі, Малкольм Х-пен байланысы, сондай-ақ маоистік және исламдық сенімдерінің ықпалымен ол көптеген мәселені қолдады, оның ішінде қаралардың бөлінуін, соғысқа қарсы қозғалысты, жапон-американдық тұтқындарға өтемақы төлеуді және саяси тұтқындардың құқықтарын.
Yuri Kochiyama (河内山 百合子 (ユリ・コウチヤマ)) was an American civil rights activist. Influenced by her Japanese American family's experience in an American internment camp, her association with Malcolm X, and her Maoist and Islamic beliefs, she advocated for many causes, including black separatism, the anti war movement, reparations for Japanese American internees, and the rights of political prisoners.
Ерте өмір және білім
Мэри Юрико Нахахара 1921 жылғы 19 мамырда Калифорния штатының Сан-Педро қаласында, балық саудасымен айналысқан кәсіпкер Сеиичи Нахахара мен жоғары білім алған, үй шаруасын жүргізген және фортепиано сабақтарын берген Цуяко (Савагучи) Нахахара отбасында дүниеге келді. Оның Питер есімді егіз інісі және Артур есімді үлкен ағасы болған. Олардың отбасы салыстырмалы түрде жақсы жағдайда болды, және ол басым көптегені ақ нәсілді адамдар тұратын ауданда өсті. Жастық шағында ол пресвитериан шіркеуіне қатысып, қосымша жексенбілік мектепте сабақ берді. Кочияма Сан-Педро орта мектебінде оқыды, онда ол алғашқы қыз студенттік ұйым төрағасы болды, мектеп газетіне мақалалар жазды және теннис командасының мүшесі болды. 1939 жылы орта мектепті бітірді. Ол Комптон колледжіне түсіп, ағылшын тілі, журналистика және сурет өнері пәндерін оқыды. Кочияма 1941 жылы Комптон колледжін бітірді.
Жапондық-американдықтарды интернациялау
1941 жылдың 7 желтоқсанында Жапон империясы Перл-Харборды бомбалағанда, оның өмірі өзгерді. Шіркеуден үйге келгеннен кейін көп ұзамай, ФБР агенттері оның әкесін ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіретін тұлға ретінде тұтқындады. Ол денсаулығына қатысты мәселелермен күресіп, жақында ғана операциядан кейін ауруханадан шыққан болатын. ФБР-ді отбасының үйінде жапондық әскери кемелерінің суреттері табылуы және оның елші Кичисабуро Номура сияқты белгілі жапондықтармен достығы күдік тудырды. Накахараның алты апталық қамауда болуы оның денсаулығын нашарлатты, және 1942 жылдың 20 қаңтарында босатылғанда ол тым ауыр сырқаттанғандықтан сөйлей алмады. Әкесі босатылғаннан кейін бір күннен кейін қайтыс болды.
Азаматтық құқықтар қозғалысы
Кочияма 1963 жылы қазан айында Бруклинде жұмыс іздеп наразылық білдірген 600-ға жуық азшылық өкілдерінен құралған құрылысшылардың тұтқындалуына қарсы наразылық кезінде сол кездегі Ислам ұлтының көрнекті мүшесі, афроамерикалық белсенді Малкольм Х-пен кездесті. Кочияма оның панафрикалық Африка-Америкалық Бірлік Ұйымына қосылды. ФБР-дің құжаттарында ол қара ұлтшылдардың "жетекшісі" және "қызыл қытайлық агент" деп сипатталған. Сол сәтті бейнелейтін сурет "Life" журналында жарияланды. Кочияма көптеген басқа революциялық ұлтшыл көшбасшылармен, соның ішінде Роберт Ф. Уильямспен жақын қарым-қатынаста болды, ол Кочиямаға Төраға Маоның "Кішкентай қызыл кітабын" сыйлады. Кочияма Вьетнам соғысы кезінде және одан кейін өскен азиялық-американдық қозғалыстың радикалды бағытының жетекшісі болды. 1960 жылдардың ортасында Кочияма қалалық партизандық соғысқа бағытталған қара ұлттық ұйым – Революциялық әрекет қозғалысына қосылды. Бұл ұйым қара азаттық қозғалысында Малкольм Х, Маркс, Ленин және Мао Цзэдун идеяларының синтезіне негізделген идеологияны құруға тырысқан алғашқы ұйымдардың бірі болды. 1968 жылы ол Оңтүстік Америкада қара нәсілділердің жеке мемлекетін құруды жақтаған Жаңа Африка Республикасына қосылған қара емес санаулы адамдардың бірі болды. Кочияма жеке қара ұлт құру қажеттілігінің солтүстік қалалардағы азаматтық құқықтар үшін күрестен де маңызды екенін жақтаған РНА фракциясына қосылды және олардың жағына шықты. РНА-ның "азаматы" болғаннан кейін Кочияма "құл атын" – Мэриді тастап, тек Юри есімін қолданды. 1971 жылы Кочияма құпия түрде сунниттік ислам дініне көшті және Нью-Йорк штатының Стормвилл қаласындағы Гринхейвен түрмесіндегі Санкоре мешітіне барып, имам Расул Сүлейменмен бірге дін оқыды және құлшылық етті. 1975 жылы Кочияманың үлкен ұлы Билли өз-өзіне қол жұмсады. Бұл оқиға 1966 жылы болған жол апатынан кейін орын алды, сол апат салдарынан Биллидің аяғы ампутацияланды. Кейіннен апат оның ұлының психикалық денсаулығына кері әсер етті. 1977 жылы Кочияма Пуэрто-Риконың тәуелсіздік қозғалысына назар аудару мақсатымен Бостандық мүсінін басып алған пуэрторикалықтардың тобына қосылды. Кочияма және басқа белсенділер 1954 жылы Өкілдер палатасында атыс салған және бес конгрессменді жарақаттаған төрт пуэрторикалық ұлтшыл – Лолита Леброн, Рафаэль Кансель Миранда, Андрес Фигероа Кордеро және Ирвинг Флорес Родригестің әрекеттері үшін сотталғандарды босатуды талап етті. Ұлтшылдар мүсінді тоғыз сағат бойы басып алып, полиция кіріскеннен кейін бейбіт түрде қарсылық көрсетті. Президент Картер 1979 жылы қастандық жасауға тырысқандарды кешірді.
Саяси тұтқындарға қолдау көрсету
Кочияма саяси тұтқындарды және ФБР-дің құрбандарын қолдады. Ол 1982 жылы Филадельфия полиция қызметкері Дэниел Фолкнерді өлтіргені үшін 1982 жылы өлім жазасына кесілген афроамерикалық белсенді Мумия Абу Джамалға көмектесті. Америка Құрама Штаттарының түрмесінен қашып, Кубада пана тапқанға дейін Нью-Джерси штатының полиция қызметкерін бірінші дәрежеде өлтіргені үшін сотталған, афроамерикалық белсенді және бұрынғы Қара азаттық армиясының (BLA) мүшесі Ассата Шакурдың досы және жақтасы болды. Ол Шакурды "әйел Малкольм [Х] немесе әйел Мумия [Абу Джамал] сияқты" деді. Сондай-ақ, ол 1979 жылы Шакурдың түрмеден қашуына, 1981 жылы Бринк тонауына және 1983 жылы АҚШ Сенатының бомбалануына қатысқаны үшін тұтқындалған феминист ақын Мэрилин Бакты қолдады. Юри сондай-ақ Жаңа Африка Республикасының (ЖАР) Ұлтты құру класындағы алғашқы ұстазы Мтаяри Шабака Сундиатамен ол түрмеде отырған алты жыл бойы хат алмасып тұрды. 1987 жылы Дэвид Вонг өмір бойына түрмеге кесілгенде, Кочияма Дэвид Вонгты қолдау комитетін құрып, оны ұйымдастырды. Он төрт жылдық күрес нәтижесінде олар Вонгты басқа тұтқынды өлтіргенінен босатуға қол жеткізді. Кочияма Вонгқа хат жазып, қаржы жинап, түрмеде кездесті. Кочияма: «Мен неғұрлым көп оқысам, Перудегі революцияны соғұрлым толыққанды қолдай бастадым» деді. Дебби Алленнің «Cool Women» телесериалында (2001) Кочияма: «Мен қалдырғым келетін мұра – адамдар қабырға емес, көпірлер салуға тырысу» деді. 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдарға жауап ретінде АҚШ-тың әрекеттеріне байланысты Кочияма: «[терроризмге қарсы] соғыстың мақсаты мұнай мен отын алудан гөрі көп нәрсе. Америка Құрама Штаттары әлемді басып алуға ниеттеніп отыр» және «Біздің барлығымыз басты террористтің және әлем халықтарының басты жауының АҚШ екенін түсінуіміз керек» деді. 2004 жылы Кочияма «Пассинг Ит Он» атты естеліктер жинағын шығарды, оны Марджори Ли және Кочияманың балалары Ауди Кочияма Холман мен Акеми Кочияма Сардинха өңдеді. Ол 2014 жылдың 1 маусымында Калифорния штатының Беркли қаласында 93 жасында қайтыс болды.
Философия және даулар
Кочияма "күрделі саяси нанымдары" және кейде "қарама-қайшы көзқарастары" бар, расалық интеграция мен бөлінуді қолдаған әйел ретінде сипатталған. Ол Мао Цзэдун мен Хо Ши Минге құрметпен қараған. 2003 жылы берген сұхбатында ол: "Мен Осама бен Ладенді құрметтейтін адамдардың бірі деп есептеймін. Мен үшін ол Малкольм Х, Че Гевара, Патрис Лумумба, Фидель Кастро сияқты. Мен Исламға бен Ладен үшін алғыс айтамын. Американың ашкөздігі, агрессиясы және өзгенің ісіне араласушылық сезімі тоқтатылуы керек. Соғыс пен қару-жарақ жойылған болуы керек". Кочияма сондай-ақ 1986 жылы Амстердамдағы Схипхол әуежайында бомбасы бар күйде ұсталған және кейіннен Ветерандар әкімшілігі ғимаратындағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің жұмылдыру кеңсесін жарқылауды жоспарлаған деген айыппен сотталған Жапон Қызыл Армиясының мүшесі деп саналатын Ю Кикумураны қолдады. Кочияма оған тағайындалған 30 жылдық мерзімнің оның саяси белсенділігіне байланысты болғанын айтты.
Мұра
Кочияманың сөздері Рассел Муранака жинақтаған «Discover Your Mission: Selected Speeches & Writings of Yuri Kochiyama» (1998) кітабында жарияланды. 1992 жылы Кочияманың Джоан Фаунг Джин Лиге айтқан әңгімесі Лидің «Азиялық американдықтар: Қытайдан, Филиппиннен, Жапониядан, Үндістаннан, Тынық мұхиты аралдарынан, Вьетнамнан және Камбоджадан келген бірінші-төртінші буын американдықтарының ауызша тарихы» кітабында жарияланды. Оның әңгімесін Сандра О (2005 жылы) және Дипа Фернандес 2007 жылы орындады. Өмірінде Кочияма көптеген өмірбаяндық еңбектердің нысаны болды. Ол жапон-американдық режиссер Рэа Таджиридің 1993 жылғы «Юри Кочияма: Әділетке құштарлық» деректі фильмінің басты кейіпкері болды, бұл фильмді афроамерикандық режиссер Пэт Соундерс бірлесіп түсірді. 2005 жылы Диана Кэрол Фуджино Кочияманың өмірбаяндық кітабын жариялады – «Күрестің соқпағы: Юри Кочияманың революциялық өмірі». Ол Анджела Дэвистің қатысуымен 2010 жылы C. A. Griffith & H. L. T. Quan түсірген «Қанатты таулар» деректі фильмінің басты кейіпкері болды. 2005 жылы Кочияма «2005 жылғы Нобель сыйлығы үшін 1000 әйел» жобасы арқылы Нобель сыйлығына ұсынылған 1000 әйелдің бірі болды. 2007 жылы жапон-американдық драматург Тим Тояманың «Юри мен Малкольм Х» пьесасы алғаш рет Лос-Анджелестегі Дэвид Генри Хванг театрында «Шығыс-Батыс ойыншылары» ұжымымен қойылды. Келесі жылы Марлан Уорреннің Кочияманың өміріне арналған «Paradise-дың бөліктері» пьесасы Сан-Францискодағы Marsh театрында көрсетілді. 2010 жылы Кочияма Калифорния мемлекеттік университетінен құрметті докторлық дәреже алды. Кочияма туралы Blue Scholars тобының «Bayani» альбомында айтылады және олардың 2011 жылғы «Cinemetropolis» альбомында оның құрметіне арналған ән бар. «Cinemetropolis» әнінің хоры «Өскенде Юри Кочияма сияқты болғым келеді» деген сөздермен басталады. Кочияманың қазасынан кейін, Смитсоний қорындағы Кочияма туралы материалдардың жетіспеушілігін байқаған Смитсоний Азия-Тынық мұхиты америкалық орталығы «Халықтың қаһарманы: Юри Кочияманы халық өнері арқылы еске алу» атты цифрлық көрмені ұйымдастырды, оны «құрмет көрсету» деп сипаттады. Кочияма Кейт Шацтың «Rad American Women A–Z» кітабында «Y» әрпін білдіретін тұлға ретінде бейнеленген. Кейіннен ол Мичиган штатының Гранд-Рапидс қаласындағы Rad Women A Z Initiative жобасының аясында көрсетілді. Бұл жобаны Lions & Rabbits Center for the Arts, Women's History Month және International Women's Rights ұйымдары қолдады, суретшілерге кітаптағы әйелдердің суреттерін механикалық қораптарға салу тапсырылды. 2016 жылдың 19 мамырында Кочияманың 95 жылдық мерекесі Google Doodle арқылы атап өтілді, бұл Кочияма мен Google-ға қатысты мақтаулар мен сын-ескертпелерге әкелді. Атап айтқанда, сенатор Пэт Туми (R Penn.) компаниядан қоғамдық кешірім сұрауды талап етті. Марлан Уоррен «Соғыста не істедің, ана?» атты деректі фильмді түсіруде. : Кочияманың жақтастары, онда жапон-американдық интернированные әйелдермен сұхбаттар бар. 2023 жылдың мамыр айына қарай бұл жоба пост-өндірісте болды.
БАҚ-тағы көріністер
Кочияма 1981 жылы "Пайғамбардың өлімі — Малкольм Икс-тің соңғы күндері" телефильмінде өзінің ролінде түсті.