15-16 ғасырлардағы испандық "алумбрадос" ағымы және инквизиция
Alumbrados
15-16 ғасырлардағы Кастилиядағы "алумбрадос" – мистикалық христиандық ағым. Еретикалық көзқарастары үшін испан инквизициясының құрбаны болды. Тарихы, шығу тегі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Алумбрадос (alumˈbɾaðos, нұрлылар) – 15-16 ғасырларда Кастилия тажында мистикалық христиан дінін ұстанған адамдар. Кейбір алумбрадостар жеңіл ғана догмадан тыс пікір білдірген, ал басқалары замандас билеушілердің пікірінше, ашық түрде еретикалық көзқарастарға ие болды. Осының салдарынан олар қатаң жазаланды және испан инквизициясының алғашқы құрбандарының бірі болды.
The alumbrados (alumˈbɾaðos, illuminated) were the practitioners of a mystical form of Christianity in the Crown of Castile during the 15th–16th centuries. Some alumbrados were only mildly heterodox, but others held views that were clearly heretical, according to the contemporary rulers. Consequently, they were firmly repressed and became some of the early victims of the Spanish Inquisition.
Өмірбаян
Марселино Менендес и Пелайо 1492 жылы осы атауды (1498 жылы «алюминадтар» түрінде) тапқан және бұл топтың гностицизмге қатысы бар екенін анықтады. Ол олардың көзқарастары Италиядан келген әсерлер арқылы Испанияда тарағанын болжады.
Marcelino Menéndez y Pelayo found the name as early as 1492 (in the form aluminados, 1498), and traced the group to a Gnostic origin. He thought their views were promoted in Spain through influences from Italy.
Нанымдар
Аллумбрадос адам жаны осындай кемелділікке жете алады деп есептеді, тіпті осы өмірде Құдайдың мәнін тамашалап, Үштік құпиясын түсіне алады. Олар барлық сыртқы құлшылықтардың артық екенін, қасиеттерді қабылдаудың пайдасыз екенін және Құдаймен толық біріккен кезде күнә жасау мүмкін емес екенін жариялады. Мұндай жағдайдағы адамдар сексуалдық құштарлықтарына беріліп, жандарын кірлетпей, басқа да күнәлі істерді еркін жасай алады. 1525 жылы Инквизиция Аллумбрадо туралы жарлық шығарды, онда Бас инквизитор Алонсо Манрике де Лара алумбрадизмнің жаңа ересі қалай ашылғанын және тергелгенін түсіндірді. Содан кейін мәтінде Аллумбрадоның алғашқы басшылары Изабель де ла Круз бен Педро Руис де Алкарастың [es] сот процестерінен туындаған қырық сегіз еретикалық ұсыныстың тізімі келтірілді. Әр ұсыныстан кейін оның еретикалық деп танылу себептері көрсетілген. Бұл ұсыныстардың ең таңғажайыптарының бірі – жанды жұбату үшін кітап оқу өлім күнәсы (No. 31), Инквизицияның теологтары оны «ессіз, қате және тіпті еретик» деп сипаттады; және адам ұлын, қызын немесе басқа біреуді Құдай арқылы сүймей жақсы көрген сайын, өлімге күнә жасайды (No. 36), теологтар оны «қате, жалған және қасиеттілердің жалпы оқуына қарсы» деді. Бір Аллумбрадо көшеден өтіп бара жатқан қызды көріп, «Ол күнә жасады, өйткені ол осы әрекетімен өз еркін орындады» (No. 40) деді. Теологтар: «Бұл ұсыныстың негізі еретикалық, өйткені ол біздің еркімізден туындаған барлық іс-әрекет күнә екенін көрсетеді».
The alumbrados held that the human soul can reach such a degree of perfection that it can even in the present life contemplate the essence of God and comprehend the mystery of the Trinity. All external worship, they declared, is superfluous, the reception of the sacraments useless, and sin impossible in this state of complete union with God. Persons in this state of impeccability could indulge their sexual desires and commit other sinful acts freely without staining their souls. In 1525, the Inquisition issued an Edict on the alumbrados in which the Inquisitor General, Alonso Manrique de Lara, explained how the new heresy of alumbradismo was discovered and investigated. The text then gave a numbered list of forty eight heretical propositions which had emerged from the trials of the alumbrados' first leaders, Isabel de la Cruz and Pedro Ruiz de Alcaraz [es]. After each proposition were given the grounds on which it was judged heretical. Among the odder of these propositions are that it is a mortal sin to read a book to console one's soul (No. 31), which the Inquisition's theologians described as "crazy, erroneous, and even heretical"; and that one sinned mortally every time one loved a son, daughter, or other person, and did not love that person through God (No. 36), which the theologians said was "erroneous and false, and against the common teaching of the saints". One alumbrado, seeing a girl cross the street, said that "she had sinned, because in that action she had fulfilled her will" (No. 40). The theologians commented: "The foundation of this proposition is heretical, because it seems to state that all action that proceeds from our will is sin."
Тарихи оқиғалар
Саламанкада туған, Ла Беата де Пьедрахита деп танылған жұмысшының қызы 1511 жылы Иса мен Мариямен сөйлесетінін мәлімдегендіктен, инквизицияның назарына ілікті; бірақ жоғары мәртебелі адамдардың араласуы оны қатаң айыптаудан сақтап қалды. Генри Чарльз Леаның «Испаниядағы инквизиция тарихы» атты еңбегінде, ең ықпалды алумбрадолардың қатарында, қасиеттілігімен ерекше көзге түскен Севильялық дін қызметкері Фернандо Мендес есімді адам туралы айтылады: «Ол шәкірттерін өзінің арашалығын тілеуге үйреткен, тіпті ол көктегі әулие болғандай; оның киімдерінің бөліктері қасиетті реліквиялар ретінде сақталған. Ол биталардың қауымын біріктірді және оның ораториясында миссадан кейін олар киімдерін шешіп, ұятсыз қозғалыстармен билейтін, Құдайға деген махаббатқа мас болған. Ал кейбір тәуіп етуші әйелдеріне олардың белдемшелерін көтеріп, оның алдында ашық тұру жазасын тағайындаған». Мендес инквизиция оны сотқа тартар алдында қайтыс болды. 1527 жылы Саламанкада оқып жүрген Игнатий Лойола алумбрадоларға көңіл білдіргені үшін шіркеу комиссиясының алдына шақырылды, бірақ ескертумен босатылды. Мигель де Молинос та оның «Рухани нұсқау» кітабы мен ерте алумбрадолар Изабель де ла Крус және Педро Руис де Алкарастың ілімдері арасындағы ұқсастықтарға байланысты көңіл білдіргені үшін айыпталды. Кейінгі оқиға 17-шы ғасырдың соңы мен 18-шы ғасырдың басында Тенерифеде (Канар аралдары) болды. Бұл Францискандық монах Мария Юста де Хесусқа қатысты, ол Молинизм ілімін ұстанды деп айыпталды (Құдайдың қамқорлығы мен адамның еркіндігін үйлестіруге тырысатын христиан діни ілімі). Бұл монах өз заманында белгілі болды, өйткені ол басқа мәдениеттердегі шамандар сияқты, ауруларды және ауруларды өзіне көшіру арқылы науқастарды емдей алады деп есептелді. Бұл мәселе Киелі инквизициямен тергелді, және оның құжаттарына сәйкес, монах жалғаншы және тіпті колдовствомен айыпталды. Ол сонымен қатар, діни қызметкерімен лайықсыз қарым-қатынаста болды деп те айыпталды. Алайда, оның көптеген қорғаушылары болды. Оның қайтысынан кейін Канар аралдарындағы Францискан ордені канонизация процесін бастады, бірақ дау-дамайға байланысты оны тоқтатуға мәжбүр болды.
A labourer's daughter known as La Beata de Piedrahita, born in Salamanca, came to the notice of the Inquisition in 1511, by claiming to hold colloquies with Jesus and the Virgin Mary; some high patronage saved her from a rigorous denunciation. Henry Charles Lea, in his A History of the Inquisition in Spain, mentions, among the more extravagant alumbrados, a priest from Seville named Fernando Méndez, who had acquired a special reputation for sanctity: "he taught his disciples to invoke his intercession, as though he were already a saint in heaven; fragments of his garments were treasured as relics; he gathered a congregation of beatas and, after mass in his oratory, they would strip off their garments and dance with indecent vigor – drunk with the love of God – and, on some of his female penitents, he would impose the penance of lifting their skirts and exposing themselves before him." Méndez died before the Inquisition could bring him to trial. Ignatius of Loyola, while studying at Salamanca in 1527, was brought before an ecclesiastical commission on a charge of sympathy with the alumbrados, but escaped with an admonition. Miguel de Molinos was also accused of sympathy owing to some similarities between his book The Spiritual Guide and the teachings of the early alumbrados, Isabel de la Cruz and Pedro Ruiz de Alcaraz. A later case happened between the end of the 17th century and the beginning of the 18th century in Tenerife (Canary Islands). This concerned Sister María Justa de Jesús, a Franciscan nun who was accused of practicing Molinist doctrines (a Christian religious doctrine that attempts to reconcile God's providence with human free will). This nun was famous in her day because she was allegedly able to heal the sick by transferring to her person the evils and diseases that afflicted them, in a manner similar to shamans in other cultures. The case was investigated by the Holy Inquisition, and according to its files the nun was accused of being a phony and even a witch. She was also accused of having an improper relationship with her confessor. However, he had many defenders. After her death, the Franciscan Order in the Canary Islands initiated a process of canonization that had to be halted owing to the controversy.
Түзету
Олардың жазалары инквизиция стандарттары бойынша аса қатал болған жоқ. Алмбрадолардың мистикалық тәжірибелері мен дінге қарсылықтары үшін айыпталғандар өлім жазасына кесілген жоқ, көбі ұзақ мерзімге сотталған жоқ, ал көпшілігі Толедода немесе Саламанкада үлкен қауымдар құрғаннан кейін ғана сотталды. Дегенмен, барлығы осылай сәтті болған жоқ. 1529 жылы Толедодағы қарапайым жандардан құралған қауым мүшелері қамшыланып, түрмеге қамалған. Одан кейін одан да қатаң шаралар қолданылды, және шамамен бір ғасыр бойы алмбрадолармен байланысы бар деген күдікпен көптеген адамдар инквизицияға түсті, әсіресе Кордовада. Осы белсенді шараларға қарамастан, бұл дінге қарсылық 17 ғасырдың ортасына дейін сақталды. Кейінгі алмбрадолардың, түрлі жерлерде әртүрлі болған тәжірибелерінің, бастапқы алмбрадолар Изабелла де ла Круз және Педро Руис дель Алкараспен байланысы күмәнді, бірақ олардың үйретілімдерінің ықпалы одан әрі жалғасуы мүмкін.
Their correction, by Inquisitional standards, was not particularly severe. Those convicted of engaging in the mystical practices and heresy of the alumbrados were not executed, few endured long term sentences, and most were tried only after they managed to acquire large congregations in Toledo or Salamanca. Not all, however, were so fortunate. In 1529 a congregation of naïve adherents at Toledo were subjected to whippings and imprisonment. Greater rigors followed, and for about a century alleged connection with the alumbrados sent many to the Inquisition, especially at Córdoba. In spite of this determined action, however, the heresy maintained itself until the middle of the 17th century. The connection of later alumbrados, whose practices varied in different places, to the original alumbrados, Isabella de la Cruz and Pedro Ruiz del Alcaraz, is debatable, but the continuing influence of their teachings is not improbable.