Кіріспе
Норвегияның Телемарк округіндегі Токке муниципалитетіндегі Норвегия шіркеуінің қауымдық шіркеуі – Эйдсборг ағаш шіркеуі (Eidsborg stavkyrkje). Ол Эйдсборг ауылында орналасқан. Бұл Эйдсборг, Мо және Скафс қауымдық шіркеулерінің бірі, ол Агдер және Телемарк епархиясының Øvre Telemark декандық (прости) бөлігінің құрамына кіреді. Қоңыр түсті, ағаштан салынған шіркеу шамамен 1250 жылы белгісіз сәулетшінің жобасы бойынша ұзын шіркеу стилінде салынған. Шіркеу шамамен 70 адамға арналған. Эйдсборг ағаш шіркеуі – Норвегиядағы ең жақсы сақталған ағаш шіркеулердің бірі. Шіркеу Эйдсборгтағы Батыс Телемарк мұражайының жанында орналасқан. Шіркеу әлі де қауымдық шіркеу ретінде қолданылып келеді, сонымен қатар ол танымал туристік орын болып табылады.
Eidsborg Stave Church (Eidsborg stavkyrkje) is a parish church of the Church of Norway in Tokke Municipality in Telemark county, Norway. It is located in the village of Eidsborg. It is one of the churches for the Eidsborg, Mo, og Skafså parish which is part of the Øvre Telemark prosti (deanery) in the Diocese of Agder og Telemark. The brown, wooden stave church was built in a long church design around the year 1250 using plans drawn up by an unknown architect. The church seats about 70 people. Eidsborg Stave Church is one of the best preserved Norwegian stave churches. The church is located next to the Vest Telemark Museum in Eidsborg. The church is still in use as a parish church, but it is a popular tourist site as well.
Тарих
Шіркеу туралы ең көне тарихи жазбалар 1354 жылға дейін жетеді, бірақ шіркеу сол жылы салынбаған. Ағаш шіркеудің 1250 мен 1300 жылдар аралығында салынған деп есептеледі. Шіркеу жылдар бойы бірнеше рет қайта жаңартылған. Алғашқыда бұл салыстырмалы түрде қарапайым, ұзын шіркеу, ал хоры тар болған. Қазіргі шіркеудің астындағы көмірленген ағаш қалдықтары осы орында бұрын ғимарат болғандығын көрсетеді, бірақ оның тарихы белгісіз. 16 ғасырда шіркеудің ішкі қабырғалары фрескалармен (қабырғалық суреттермен) безендірілген. 17 ғасырда шатырдың үстінде мұнара салынған. 1826 жылы ескі хор бұзылып, шіркеу шығысқа қарай кеңейтіліп, жаңа хор салынды, ол кемемен бірдей енді болды. 1845 жылы жаңадан кеңейтілген шіркеудің шығыс жағына ағаштан жасалған жаңа хор салынды, ал 1826 жылғы хордың бөлігі кемеге қосылды. Осымен бірге, шіркеудің ішкі жағы панельдермен жабылып, жаңа жиһазбен жабдықталды. 1920 жылдардағы қалпына келтіру жұмыстары кезінде ішкі панельдер мен салыстырмалы түрде жаңа жалған төбе алынып тасталды. Сонымен қатар, 17 ғасырға жататын қабырғалық суреттер ашылып, түстері қайта жаңартылды, ал Ренессанс кезеңінің әсемдік элементтері табылды. 2000 жылдары шатыр құрылымы жөнделді.
Арналу
Шіркеу саяхатшылардың қамқоршысы, Бари қалалық Николай қасиеттісіне арналған. Шіркеу ішінде 12 ғасырдың ортасынан сақталған Николай қасиеттісінің суреттелген мүсіні болған. Аңыз бойынша, әр жазғы түнде оны жақын жердегі көлге алып барып, суға батыратын болған. Бүгінде бұл мүсін Ослодағы Мәдени-тарихи мұражайының қорында сақталуда. Мүсіннің көшірмесі ағаш шіркеуде көрсетілімге қойылған.
Құрылыс
Ғибадатхана бір кемелі, тікбұрышты ұзын шіркеу. Шатыр құрылымы төрт бұрыштық тіректермен сүйеніп тұр, ішкі жағында қосымша тіректер жоқ. Қабырға панельдері бұрыштық тіректер арасында бекітіліп, қосымша бағаналармен нығайтылған. Шіркеудің айналасында солтүстік, оңтүстік және батыс жақтарында кішкентай аркалар бар. Басты кіреберіс батыс жақта. 1928 жылы кіреберіс үстінде, тіректер арасында безендірілген арканың қалдықтары табылды. Ғимараттың сыртқы қабаты қабырғаларды, шатырды және бұрыштық тіректерді жабатын ағаш жалатынан жасалған фасадты құрайды. Шіркеудің құрылысы (көбінесе) осы көлемдегі басқа да белгілі ағаш шіркеулерге ұқсас, бірақ шешімдері мен жұмыстары біршама қарапайым дизайнмен ерекшеленеді. Шіркеудің ең көне бөліктерінде күрделі бөлшектер мен қосымша құрылыстар өте аз. Шіркеу алғаш салынғанда, ол қарапайым, кішкентай бір кемелі ұзын шіркеу болды, өлшемі кем болды. Бұл, шамасы, Орта ғасырлардағы Норвегиядағы ауылдық шіркеулердің кең таралған мөлшері. Кемесінің ұзындығы және хорының ені болды. Алғашқы хор 17 ғасырда бұзылған, бірақ оның іздері ғимаратта сақталған. Хордың шатыры шіркеу шатырынан төмен болды. Хордың еден алаңы шамамен болды. Бастапқыда шіркеуді айналатын ашық дәліздер болмаған, бірақ ғимараттың ортасында шатырда мұнарасы болған. Мұндай қарапайым шіркеулердің құрылымында төменгі тіреулер тас қабырғаға тіреліп, бұрыштарда тұрған тіректермен байланыстырылады. Бұрыштық тіректердің жоғарғы жағында тіреу аяғы бекітіледі. Төменгі қабырға және еден арасында тілшесі мен ойықтары бар қабырға тақтайлары орналасқан. Жоғарғы бұрыштар көбінесе діңгек пен тамыр арасындағы бөлістен алынған бұрыштық балауыздан жасалған тізелермен нығайтылады. Шатыр құрылымы күшейтілген бөренелерден, бағанаға бекітілген құйрық және тізелерден тұрады. Эйдсборг шіркеуі осылай салынған, бірақ басқа ағаш шіркеулерден айырмашылығы, Эйдсборг шіркеуіндегі төменгі тіреулер бұрышта бір-біріне тігілмеген, тек қатар тұр және бұрыштық тіректермен ұсталады. Бұл әдеттегіден аз тұрақты құрылыс, бұл шіркеудің ең көне бөлігін орнатқан жұмыс тобында тәжірибесі аз ағаш шіркеу құрылысшылары болғандығын көрсетеді. Төменгі тіреулерде сыртта да, іште де санақтан кейін қалған балта іздері анық көрінеді. Бұл ерекше ерекшелік, өйткені басқа ағаш шіркеулерде мұндай іздер қабырғаларды тегіс ету үшін сыланып жабылады, әсіресе ішкі жағында. Шіркеуге екі кіреберіс болған, біреуі хорда, екіншісі - кемеде, екеуі де оңтүстік жақта. Кіреберістің астындағы төменгі тіреуде қос аркалы профиль сақталған. Бәлкім, есіктің жоғарғы жағында да осындай арка болған, және хор кіреберісінде де сәйкесінше болған. Бұл 1250–1300 жылдарға жатқызылатын готикалық сәндік элемент, ол көптеген шіркеулерде кездеспейді. Қос аркалы ғимараттарды шатырдағы кішкентай терезелерде де кездестіруге болады. Мұнараның ішінде Орта ғасырдан қалған екі шіркеу қоңырауы ілінген. Олардың ең көнесі стилі бойынша 1250–1280 жылдарға, ал екіншісі бірнеше онжылдықтар жасқа жатқызылады. Осы үш факті шіркеудің 1250–1280 жылдар аралығында салынғандығын көрсетеді. Шіркеу көп рет қайта жаңартылған. Дегенмен, кемесінің түпнұсқа күйінде сақталғаны есептеледі. 1693 жылы шатыр мұнарасы қайта салынды, ал 19 ғасырда шіркеу шығысқа қарай кеңейтілді. 1920–1930 жылдары жалған төбелер алынып тасталды және кішкентай терезелер орнатылды. Қайта жаңарту кезінде еден астында оттық табылды. Бұл, мүмкін, ежелгі діндердің құрбандықтары үшін қолданылған. Ағаш жалатынан жасалған фасад 1970 жылдарға жатады және жарықтар бар. 2000 жылдардың басында негізгі құрылымда сынықтар табылды. Арқалықтар қисайған және жүк салдарынан төмен иілген. Содан кейін арқалықтардың үстіне қосымша тірек орнатылды және ағаш жалаты ауыстырылды.