Кіріспе

Манхэттендегі кеңсе үйі, Нью-Йорк

Шанин ғимараты (/tʃæ/nɪ/n/ CHANin), сонымен қатар 122 East 42nd Street деп белгілі, Нью-Йорк қаласының Манхэттен орталығындағы 56 қабатты кеңсе үйі. Ол 42-ші көше мен Лексингтон авенюінің оңтүстік-батыс бұрышында, солтүстікке қарай Гранд Централ терминалына жақын және батысқа қарай 110 East 42nd Street үйіне іргелес орналасқан. Ғимаратты оның құрылысшысы Ирвин С. Чаниннің құрметіне атаған. Құрылыс Sloan & Robertson фирмасының архитекторлары Джон Слоан және T. Марко Робертсон жасаған, ал Шаниннің архитекторы Жак Деламарр көмектескен, стильдік шешімі арт-деко. Онда Рене Пол Шамбеланның архитектуралық мүсіндері, сондай-ақ кірпіш пен терракоттан жасалған фасады бар. Ғимараттың биіктігі 680 фут (207 м), ал шатыры 649 фут (198 м) биіктікте, үстіне 31 фут (9 м) биіктіктегі шпиль орнатылған. Шанин ғимараты 1916 жылғы аймақтық жоспарлау ережелеріне сәйкес келу үшін көптеген кері шегінулерді қамтиды. Шанин ғимараты 1927–1929 жылдары Гранд Централ терминалының маңындағы соңғы дамытылмаған участоктардың бірінде, бұрынғы қойма орнында салынды. Ашылған кезде ғимарат дерлік толығымен жалға берілді және ол Нью-Йорктегі үшінші ең биік ғимарат болды. Жылдар бойы жоғарғы қабаттарда кинотеатр, панорамалық алаң және радиостанция орналасқан, ал төменгі қабаттар кеңселер мен автобус станциясы ретінде пайдаланылды. Ғимарат 1978 жылы Нью-Йорк қаласының тарихи ескерткіші деп жарияланды және 1980 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді.

Сайт

Ғимарат Нью-Йорк қаласындағы Манхэттеннің Мидтаун және Мюррей Хилл аудандарындағы 122 Шығыс 42-ші көшеде орналасқан. Ол шығысында Лексингтон даңғылымен, солтүстігінде 42-ші көшемен, оңтүстігінде 41-ші көшемен шектеледі. Жер учаскесі 42-ші көше бойымен 125 фут (38 м), 41-ші көше бойымен 175 фут (53 м) және Лексингтон даңғылы бойымен 197,5 фут (60 м) өлшенген. Ғимаратқа өзінің жеке ZIP коды 10168 тағайындалған; 2019 жылға қарай Манхэттенде өзінің ZIP коды бар 41 ғимараттың бірі болды. Chanin ғимараты Grand Central терминалының маңындағы Terminal City аймағының бір бөлігі болып табылады; тікелей батысында 110 East 42nd Street және Pershing Square ғимараты орналасқан. Grand Hyatt New York қонақ үйі 42-ші көшенің ар жағында орналасқан, ал Socony–Mobil ғимараты Лексингтон даңғылының арғы жағында, ал Chrysler ғимараты екі көшенің бұрышында диагональды орналасқан. Онда 56 қабат бар. Дизайнның көп бөлігі Рене Пол Шамбелан мен Жак Деламаррдың еңбегі болды. Біріншісі Ар-Деко стилі сияқты түрлі стильдегі сәулет мүсіндеріне маманданған, ал екіншісі Шанин компаниясының қызметкерлеріне жетекшілік еткен.

Нысан

Шанин ғимаратында бірнеше артқа шегінулер бар. Қоршаған көшелердің енінің әртүрлі болуына байланысты, 1916 жылғы қала құрылысы ережелеріне сәйкес, қасбеттің әр жағы үшін кедергілердің үш жеке тобы міндетті болды. Шанин ғимаратының көлемі Чикаго қаласы үшін Элиел Саариненнің салынбаған Трибун мұнарасының жобасынан шабыт алды. Ғимарат негізінен Ар-деко стилінде салынған болса да, оның көлемінде Халықаралық стильдің де дизайнылық ерекшеліктері көрінеді.

Фасад

Шанин ғимараты сары кірпіш, әк тасы және терракотамен қапталған. Ғимараттың кеңсе қабаттарына үш кіреберіс бар, олар геометриялық өрнек фонда тұлғаланған сегіз гипстен жасалған рельефтермен безендірілген. Екі рельеф жетістік пен табысты бейнелейді, ал қалған алтысы осы мақсаттарға жетуге көмектесетін физикалық және зияли қасиеттерді көрсетеді. Ғимараттың негізіндегі дүкен терезелерінің айналасында қара бельгиялық мәрмәр орнатылған, ал терезелердің өзі шыныдан жасалған. Бұл дүкен терезелері жоғарғы қабаттардағы екі бөлікке сәйкес келеді, кең көрмелерге мүмкіндік береді. Төменгі қасбеттің бойымен екінші терракота фризі созылып, өткір зигзагтар мен иілген жапырақтардан тұратын әсерлі жинақты ұсынады. Эдвард Трамбуллдың арт-деко стилінде жасалған басрельефі қасбетті айналып өтеді. Шанин компаниясының 52-қабаттағы кеңселерінің үстіндегі мұнарасында 53-қабаттың сыртындағы тіреулермен абстрактілі өрнектермен проекцияланған әшекейлер бар. Бастапқыда Шанин ғимаратының мұнарасындағы 212 жасанды шам 30 миллион шам қуатына тең болды. Бұл шамдар ғимараттың ерекшеліктерін көрсету үшін арналған және арт-деко стилінің ерекшелігі болды; қола әшекейлері едендегі толқындарда, пошта жәшіктерінде және лифт есіктерінде жалғасып, арт-деко стилін сырттан ішке қарай кеңейтеді. Бастапқыда еденде ромб пішіндес панельдер болған, бірақ жылдар өте көп адам аяқтарынан тозып кеткен. Ішінде үш лифт банкісіне бөлінген 21 жоғары жылдамдықты жолаушылар лифтісі де бар. Лифттердің терминалы мәрмәрмен әрленген, күту залдары мен билет кассаларымен жабдықталған.

Жоғарғы қабаттар

Үшінші қабаттан 48-ші қабатқа дейін негізінен жалдауға берілетін кеңсе кеңістігі орналасқан, ал 49-шы және 50-ші қабаттарда Чэнин ағайындарының кеңес залы мен кеңселерi бар. Жоғары қабаттар бастапқыда Чэнин ұйымының кеңселері болды, онда Art Deco стиліндегі әдемі дәретханасы бар еді, оны құрылыс саласының конвенциясының төрешілері «Американың ең жақсы дәретханасы» деп атады. Салынған кезде Манхэттеннің орталық көкжиегіндегі ең ірі нысан болғандықтан, ғимараттың 54-ші қабатында ашық бақылау алаңы болды. Содан бері бірнеше адам 54-ші қабаттан секіріп, өз өміріне қол жұмсады. Кейіннен, жақын маңдағы басқа ғимараттар (соның ішінде Лексингтон авенюі мен 42-ші көшенің қиылысындағы Крайслер ғимараты) Чэнин ғимаратын биіктігімен басып өтті, сондықтан 20-шы ғасырдың ортасында бақылау алаңы жабылды. 1965 жылы хабар тарату құрылғысы Эмпайр-Стейт ғимаратына көшірілді.

Тарих

1913 жылы жер астындағы Grand Central терминалының құрылысы аяқталуы Terminal City-нің, Grand Central төңірегіндегі аймақтың қарқынды дамуына, сондай-ақ жылжымайтын мүліктің бағасының өсуіне себеп болды. Олардың қатарында 47-ші көше мен Парк-авенюдегі New York Central ғимараты, сондай-ақ қазіргі Чанин ғимаратының қарсы бетінде, 42-ші көшеде орналасқан Grand Central Palace сарайы болды. 1920 жылға қарай бұл аймақ "Нью-Йорк Таймс" газетінің айтуынша, "үлкен азаматтық орталыққа" айналды. 1882 жылы салынған Манхэттен қоймасы әлі де қайта құрылмаған еді. Ол және оның інісі Генри I. Чанин 1924 жылы Манхэттендегі алғашқы ғимараттарын жобалады. Содан кейін олар Рокси театры мен Линкольн қонақ үйі сияқты ойын-сауық индустриясымен байланысты бірнеше театрлар мен басқа да құрылыстарды салған және басқарған. Чанин Grand Central терминалының төңірегіндегі аймақта Тудор Сити, Саттон Плейс және Лексингтон мен Парк авенюларындағы қонақ үйлер мен пәтерлердің салынуының арқасында өсуге мүмкіндік бар деп сенді.

Даму

Шанин ғимаратының алаңындағы көкжиек салудың алғашқы жоспары 1925 жылы жасалған, онда құрылыс салушы 35 қабатты көкжиек салуды ұсынған. Бастапқыда Chanin ағайындары Rouse & Goldstone жобалаған 45 қабатты үлкен шаршы мұнараны салуды жоспарлаған. Қойманың өзі екі метрлік қабырғаларымен "тонаушылардан, өрттен және шабуылдан" қорғалғандықтан, оны тазарту қиын болды. Бұл үшін 7500 жүк көлігімен кірпіш, 1000 металл сынығы және 3500 текше метр жер шығарылды. 1927 жылдың маусым айында Шанин ғимаратының ресми жоспарлары Нью-Йорк қаласының құрылыс бөліміне тапсырылды, сол кезде қойманың 60 пайызы бұзылған болатын. Жақын маңдағы Грейбар ғимараты, Першинг-сквер ғимараты және Шығыс 42-ші көшедегі 110-шы үйдің сәулетшілері Слоан және Робертсон Шанин ғимаратын жобалау үшін шақырылды. Болаттан жасалған қаңқаның салмағы шамамен екі миллион фунтқа бағаланды және 1,5 миллион түйреуіш пен 160 мың бұрандамен бекітілді. Көптеген адамдар құрылыс процесін көру үшін жиі тоқтап қалады. Құрылыс кезінде қиындықтар туындады: бірде құрылыс кранының иілімі 20-шы қабаттан құлап, жүк көлігін жартылай бөліп жібермеге болды, бірақ ешкім зардап шекпеді не өлді. Темір конструкциясы сол маусымда аяқталды. Ғимарат 1928 жылдың тамызында толық аяқталды. Осылайша, Шанин ғимараты Терминал қаласындағы алғашқы ірі көкжиекке айналды және Нью-Йорктегі Вулворт ғимараты мен Метрополитен өмірді сақтандыру компаниясы мұнарасынан кейін үшінші ең биік ғимарат болды. Ирвин Чанин "тиімді, қазіргі заманғы" жабдықтармен жалға алушыларды тартуға көбірек назар аударды. Бастапқыда лоббиде Балтимор және Огайо темір жолының автобус терминалы, билет кассалары және күту залдары орналасқан. Офистік кеңістікте Кимберли Кларк қағаз компаниясы, Pan American Petroleum and Transport Company және Fairchild Aircraft сияқты жалға алушылар болды, ал Chanin компаниясы 50-ші қабаттан жоғары барлық кеңістікті алды. Сондай-ақ, жертөледе өзін-өзі қызмет көрсету және үстелге қызмет көрсету мейрамханасы ашылды. Ұлы депрессия кезінде жалға беру белсенді түрде жалғасты. 1947 жылы ғимараттың иелері Шанин ғимаратын басқаратын Лексингтон даңғылы мен 42-ші көше корпорациясының жұмысын қайта ұйымдастыруға өтініш берді. Кейінгі жылдары Шанин ғимараты қонақ Кейн және Неттлфолдс, Говард Джонсон мейрамханасы және 1964 жылғы Барри Голдвотердің президенттік науқанының Нью-Йорк штаб-пәтері сияқты жалға алушыларды тарта берді. Сонымен қатар, ғимаратта АҚШ шахмат чемпионаттары өтті. Осы жетістікке қарамастан, Шанин ғимараты кейбір мәселелерге тап болды: оның иелері, Нельсон мұнарасы мен Century Apartments иелерімен бірге 1974 жылы жылжымайтын мүлік салығын алдауда айыпталды. Шанин ғимаратының иелері жылжымайтын мүлік салығынан 138 549 доллар жалтарған деп есептелді. Шанин ғимараты 1978 жылы Нью-Йорк қаласының ескерткіштерін сақтау комиссиясымен қалалық ескерткіш деп жарияланды және 1980 жылы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді. 1990 жылдары ғимарат Стэнли Сталь басқаратын синдикатқа тиесілі болды. Қазіргі жалдаушылар арасында Apple Bank, оның жалғыз акционері Сталь, сондай-ақ 1994 жылы ғимаратқа көшіп келген Халықаралық құтқару комитеті бар.

Сыни қабылдау

Ғимарат салынып біткеннен кейін көп ұзамай сәулет сыншысы Маталек Прайс Architectural Forum журналындағы мақаласында ғимараттың "барлық уақыттың сәулет өнеріне тамаша үлес қосып, архитектуралық мұражайға айналғанын" және "архитекторлар бұл жолы масштабтағы қателіктерге де, ұсақ-түйек мәселелерге де жол бермей, көркемдік көріністі сақтап қалған" деп жазды. Хью Феррисстің суреттерімен жабдықталған жарнамалық буклетте Шанин ғимараты "американдық бизнестің романтикалық драмасының көрініс алаңы" деп сипатталған. 2010 жылы жарық көрген AIA Нью-Йорк қаласы бойынша нұсқаулығының бесінші басылымы Шанин ғимаратын "стильдік уақытшалық емес, классикалық стильде салынған" деп бағалап, "мұндай жоғары деңгейдегі өзін-өзі жетілдіру қазіргі заманғы құрылысшылардың шамасынан асып түседі" деген пікірді келтірді. Тарихшы Дональд Л. Миллер: "Сыртқы түрі қарапайым, бірақ ішкі безендірілісі ерекше әсем" деп мәлімдеді.