Алабама штатында американдық қылмыскер өлім жазасына кесілді

Кіріспе

Алабама штатында АҚШ өлім жазасын қайта орнатқаннан кейін өлім жазасына кесілген алғашқы қылмыскер Джон Луис Эванс III (4 қаңтар 1950 – 22 сәуір 1983) болды. Оның өлім жазасына кесілу әдісі АҚШ-тағы өлім жазасына қарсылар жиі сілтеме жасайды. Эванс Техас штатының Бомонт қаласында дүниеге келді және 33 жасында Алабама штатының Атмор қаласы маңындағы Холман түзеу колониясында өлім жазасына кесілді.

Сотталу және үкім шығару

1976 жылы Индиана түрмесінен шартылы түрде босатылғаннан кейін Эванс пен оның әріптесі Уэйн Риттер (30 қаңтар 1954 – 28 тамыз 1987) екі ай бойы қылмыстық іс-қимылдар жасады. Эванстың өзінің мойындауынша, олар жеті штат бойынша отыздан астам қарулы тонау, тоғыз адамды ұрлау және екі қарақшылық схемасына қатысты. 1977 жылдың 5 қаңтарында ол Риттермен бірге Алабама штатының Мобил қаласындағы ломбард иесі Эдвард Нассарды тонап, өлтірді, сол кезде оның екі кішкентай қызы дүкенде болған. Қылмыскерлер қашып кетті, бірақ 7 наурызда Арканзас штатының Литтл-Рок қаласында ФБР агенттері оларды ұстады. Тәртіп сақшылары Нассарды артына оқтап өлтірген тапаншаны және ломбардтан ұрланған тағы бір тапаншаны тапты. Ол егжей-тегжейлі мойындау бергеніне қарамастан, прокурорлар оның кінәсін мойындауын қабылдаудан бас тартты, өйткені олар Эвансты өлім жазасына кесуді қалады. Алабама заңына сәйкес, мұндай жаза тек қана алқалы соттың үкімінен кейін ғана қолданылуы мүмкін. Эванс 1977 жылдың 26 сәуірінде Мобил, Алабама штатындағы мемлекеттік округтік сотта тонау кезінде жасалған бірінші дәрежелі кісі өлтіру ісі бойынша сотталды. Сот барысында Эванс тағы да қылмысын мойындап, өкіну сезімі жоқ екенін және осындай жағдайда ол қайтадан кісі өлтіретінін мәлімдеді. Одан әрі, ол алқалы сот оны өлім жазасына кеспесе, қашып, олардың әрқайсысын өлтіретінін айтып қорқытты. Оның куәлігіне қарамастан, алқалы сотқа барлық дәлелдерді қарастыру және прокурорлар күмәнді орын қалдырмаған жағдайда ғана кінәлі деп тануға нұсқау берілді. Он бес минуттан кем уақыт өткен соң, алқалы сот Эвансты жасалған қылмыс үшін кінәлі деп тапты, осылайша өлім жазасын белгіледі. Алабама заңына сәйкес, барлық өлім жазалары жоғары соттың бекітуін қажет етеді. Өлім жазасын Алабама қылмыстық апелляциялық соты және Алабама Жоғарғы соты бекітті, ол оның өлім жазасын орындау күнін 1979 жылдың 6 сәуіріне белгіледі. 2 сәуірде Эванстың анасы Бетти «жақын туыс» ретінде Алабама штатының оңтүстік округінің АҚШ округтік сотына хабеас корпус туралы өтініш берді. Өтініште сот Эванстың сотталуын конституциялық емес деп тауып, алқалы сотқа жеңіл қылмыстарды қарастыру мүмкіндігі ұсынылмағанын айтуы керек болды. Округтік сот оның өтінішін «жақын туыс» ретінде әрекет етуге құқығы жоқ деген негізде қабылдамады. Ол АҚШ-тың бесінші апелляциялық сотына шағымданып, округтік соттың шешімін жоққа шығарды және бастапқы қылмыстық айыпты жарамсыз деп тапты. 1982 жылы АҚШ Жоғарғы соты штаттың куәлік беру туралы өтінішін қабылдады, апелляциялық соттың шешімін бұзып, Эванстың жазасының конституциялық екендігі туралы шешімді қайтарып берді. Бұл шешімді екі судья (Уильям Дж. Бреннан және Тюргуд Маршалл) жартылай келісіп, жартылай келіспейтін пікір білдірді, өйткені олар Алабама штатының осы мәселедегі аргументін қабылдады, бірақ өлім жазасының өзі АҚШ Конституциясының сегізінші және он төртінші түзетулерінде тыйым салынған қатыгез және ерекше жаза екенін мәлімдеді. Сол жылдың шілдесінде Эванс адвокаттарынан бас тартып, барлық арыздарды тоқтату туралы өтініш берді. 1982 жылдың 19 қазанында апелляциялық сот оның өтінішін қабылдады. 1983 жылдың 18 ақпанында Алабама Жоғарғы соты жаңа сот отырысын өткізу туралы өтінішті қабылдамады, ал 22 сәуірде Атмор қаласына жақын орналасқан Холман түзеу мекемесінде өлім жазасы орындалды.

After his 1976 parole from an Indiana prison, Evans and fellow convict Wayne Ritter (January 30, 1954 – August 28, 1987) embarked on a two month long crime spree involving, by Evans's own admission, over thirty armed robberies, nine kidnappings, and two extortion schemes across seven states. On January 5, 1977, he and Ritter robbed and killed Edward Nassar, a pawn shop owner in Mobile, Alabama, while his two young daughters were in the store. The perpetrators fled but were captured on March 7 by FBI agents in Little Rock, Arkansas. The evidence recovered was the gun used to shoot Nassar in the back and another gun stolen from the pawn shop. Although he gave a detailed confession, prosecutors refused to accept his plea of guilty because they wanted Evans sentenced to death, and under Alabama law, this is only allowed following a conviction by a jury. Evans was tried in State Circuit Court in Mobile, Alabama on April 26, 1977, for first degree murder committed during the commission of a robbery. During the trial, Evans again admitted to his crime and stated that he did not feel remorse and that under the same circumstances, he would kill again. Furthermore, he threatened that if the jury did not sentence him to death, he would escape and murder each of them. Despite his testimony, the jury was instructed to consider all the evidence and return a guilty verdict only if the prosecutors had left no reasonable doubt. After less than fifteen minutes of deliberation, the jury convicted Evans of the capital offense charged, thus imposing the death penalty. Under Alabama law, all capital sentences must be affirmed by review in a higher court. The sentence of death was confirmed by the Alabama Court of Criminal Appeals and by the Alabama Supreme Court, which set the date of April 6, 1979, for his execution. On April 2, Evans's mother, Betty, acting as "next friend", petitioned the U. S. District Court for the Southern District of Alabama for a writ of habeas corpus. The application requested the Court find Evans's conviction unconstitutional because consideration of lesser included offenses was not offered to the jury. The District Court dismissed her application on the grounds that she was not entitled to act as "next friend". She appealed to the United States Court of Appeals for the Fifth Circuit, which overturned the District Court's decision and, in fact, judged the initial criminal conviction to be invalid. In 1982, the Supreme Court of the United States granted the state's petition for a writ of certiorari, reversing the judgment of the Court of Appeals and returning to them the decision on the constitutionality of Evans's sentence. This finding was made with two of the justices (William J. Brennan and Thurgood Marshall) entering an opinion concurring in part and dissenting in part, because they accepted the argument of the State of Alabama on the matter in question, but held that capital punishment itself was cruel and unusual punishment prohibited by the Eighth and Fourteenth Amendments to the Constitution of the United States. In July that year, Evans fired his lawyers and filed a motion to dismiss all further appeals. The Court of Appeals accepted his motion on October 19, 1982. The Alabama Supreme Court rejected a subsequent application for a new sentencing hearing on February 18, 1983, and execution was carried out at Holman Correctional Facility, near Atmore, Alabama, on April 22.

Атқару

Орындалуының дәлдігімен емес, қателігімен ерекшеленеді. Холман түрмесінде өлім жазасын орындау үшін 1927 жылы бір тұтқын жасаған электр креслосы қолданылды. Креслоның сырты жолдың сары түсімен боялғандықтан, оған "Сары ана" деген лақап ат қойылды. 1965 жылдан бері қолданылмады, содан кейін АҚШ-та өлім жазасына мораторий салынды, себебі Жоғарғы Соттың бірнеше шешімдері өлім жазасының конституциялық екенін Греггке қарсы Джорджия ісінде (1976) растағанша күшінде болды. Осы орындалуды журналист Марк Харрис куә болды, ол 1983 жылдың 4 мамырында "Юнайтед Пресс Интернешнл" басылымында бірінші тұлғада осы оқиғаны жазды. Эванстың электр тогымен өлімге кесілуі туралы келесі сипаттама Эванстың адвокаты Рассел Ф. Канан 1983 жылдың 22 маусымында растады: Эванс өлім жазасына кесілгенге дейін "Dead Wrong" атты арнайы жастар бағдарламасында түсті, онда ол өмірбаянын жас адамдармен бөлісіп, оның орнына келмейтін қателіктерді жасамауға шақырды. Эванстың серігі Уэйн Риттер 1987 жылдың 28 тамызында электр тогымен өлімге кесілді.