Кіріспе

1999 жылы түсірілген польшалық тарихи драма фильмі, Жери Хоффманның режиссерлігіндегі "От пен семсер" (Ogniem i Mieczem; Вогнем і Мечем, Vohnem i Mechem) фильмі. Фильм Генрик Сенкевичтің "Трилогиясының" бірінші бөлігі – "От пен семсер" романы негізінде жасалған. Ол түсірілген кездегі ең қымбат польшалық фильм болатын.

Сюжет

Оқиға Польша Корольдігінің украин жерінде, 17 ғасырдың ортасындағы Хмельницкий көтерілісі кезінде орын алады. Польша ақсүйегі Скрецуски мен казак отаманы Бохун екеуі де бір әйелге, Еленаға ғашық болады. Олардың бәсекелестігі Богдан Хмельницкий бастаған, поляк ақсүйектерінен жерді қайтарып алу мақсатындағы казак көтерілісінің фонында дамиды. Тарихи оқиғалар оқиға мен кейіпкерлерге бағытталған сюжет үшін құрылым құрайды, ал көркем кейіпкерлер тарихи тұлғалармен өріледі. Фильм, кітап сияқты, Збараж қаласын қоршаумен аяқталады.

Сыни қабылдау

Фильм бастапқы материалда кездеспейтін кейбір фактілік қателіктер енгізгені үшін сынға ұшырады. Фильмнің ең дәл емес бөліктерінің бірі – Хоффманның поляктар мен казактар арасындағы алғашқы шайқас, Жовти Воды шайқасын бейнелеуі. Фильм поляктардың казактарға жылдам жеңіліп, поляк элиталық атты әскері (гусария) қолайсыз ауа райына қарамастан, артық батылдық көрсеткенін көрсетеді. Шындығында, поляктар ғана емес, көптеген казактар тарап ауысып, Богдан Хмельницкийге қосылғаннан кейін, олардың саны да аз болды, сонымен қатар олардың қолбасшысы Стефан Потоцкий 24 жастағы жас жігіт еді. Дегенмен, шайқасты поляктар үш аптаға жуық уақытқа созылғанмен де жеңіліске ұшырады. Бірақ, кейбір поляк сыншылары фильмде казактардың жетістіктері мен жақсы қасиеттері баса көрсетілгенін, ал поляктардың бейнесі саяси дұрыстыққа ұқсас түрде әлсіретілгенін айтты. Директор осы даулы мәселелер мен сын-пікірлердің бар екенін жақсы білді. Ол былай деді: "Сенкевичтің кітабын кейбір украиндар әлі де украин халқына қарсы деп санайды. Мен бұл мәселені түсінемін, бірақ Киевте украин зиялыларының конференциясында болғанда, мен сөйлескен көптеген адамдар осы романды мұқият оқып, Сенкевичтің поляк аристократиясын казактарға қарсы сынға алған жерлерін келтірді. Екі тарап үшін де осы трагедиялық қақтығыстың нәтижесі – Қауымдастық пен Січтің құлауы екені анық болды. Мен фильмнің Украинадағы поляктарды кінәлайтындарды және Польшадағы барлық жамандықтарды украиндарға таңуды көздейтіндерді ашуға мүмкін екенін жақсы білемін. Менің фильмім ешқандай радикалды көндіре алмайды. Менің фильмім Сенкевичтің романының соңғы сөздерімен аяқталады: «Жауластық екі бауырлас халықтың жүрегіне у ішкізді».

Саяси ахуал

Түпнұсқа роман Трилогияның бірінші бөлігі болғанымен, фильм Гофманның трилогиясының соңғы түсірілген бөлігі болды, одан бұрын 1974 жылы түсірілген "Топан су" және 1969 жылы түсірілген "Полковник Володьевский" фильмдері шыққан. Мұның себебі Польша Халық Республикасы мен Украина КСР арасындағы саяси шиеленіс болуы мүмкін, себебі Польша-Украина қарым-қатынастарын саяси тұрғыдан сезімтал тақырып ретінде көтеретін романды түсіру (басқа тоқтап қалған жоба – Николай Гогольдің "Тарас Булбасы") Кеңес Одағы үшін қолайсыз деп есептелді.

Кассалық жинақ

Фильм бюджеті 24 000 000 PLN (8 000 000 $) болса, 105 089 363 PLN (26 366 071 $) кассалық табыс әкелді.