1603 ж. жапон-португал сөздігі: алғашқы жапон тілінен еуропа тіліне аударма. 32 293 сөз, иезуиттер құрастырған, қаріптермен жазылған. Тарих, тіл білімі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1603 жылғы жапон-португал сөздігі
1603 Japanese Portuguese dictionary
Бұл сөздік, әдепкіде "Жапон-Португал сөздігі" (жапонша: 日葡辞書; Nippo Jisho немесе Vocabulario da Lingoa de Iapam (қазіргі португал тілінде Vocabulário da Língua do Japão, ағылшын тілінде "Жапон тілінің сөздігі")); 1603 жылы Нагасакиде, Жапонияда иезуит миссионерлері құрастырып, жариялаған жапон тілінен португал тіліне аударма сөздік. 32 293 жапон сөзін португал тілінде түсіндіретін бұл сөздік жапон тілінен еуропа тіліне жасалған алғашқы сөздік болды. Алғашқы басылымда жапон әріптері (яғни кандзи немесе кана) қолданылмаған, тек латын әліпбиі ғана пайдаланылған. 1960 жылы "Иванами Шотен" баспасы, ал 1973 және 1975 жылдары "Бенсейша" баспасы Жапонияда факсимильді басылымдар шығарды. "Бенсейша" басылымы көбінесе айқын әрі оқуға қолайлы деп есептеледі. 1630 жылы Манила қаласында Санто-Томас университетінің доминикан монахтары шығарған испан тіліне аудармасы, 1869 жылы француз тіліне аудармасы, сондай-ақ 1980 жылы "Иванами Шотен" баспасынан шыққан жапон тіліне аудармасы да бар. 2023 жылғы мәлімет бойынша, Жероен Ламерс ағылшын тіліне аудармасын аяқтау жұмыстарын жүргізіп жатыр.
The literally the "Japanese–Portuguese Dictionary"; 日葡辞書; Nippo Jisho or Vocabulario da Lingoa de Iapam (Vocabulário da Língua do Japão in modern Portuguese; "Vocabulary of the Language of Japan" in English) is a Japanese to Portuguese dictionary compiled by Jesuit missionaries and published in Nagasaki, Japan, in 1603. Containing entries for 32,293 Japanese words with explanations in Portuguese, it was the first dictionary of Japanese to a European language. The original publication uses the Latin alphabet exclusively, without Japanese characters (i. e. kanji or kana). Facsimile editions were published in Japan in 1960 by Iwanami Shoten and again in 1973 and 1975 by Benseisha. The Benseisha reproduction is generally considered the clearer and more legible. A 1630 translation into Spanish published in Manila by the Dominican friars of the University of Santo Tomas, an 1869 translation into French, and a 1980 translation into Japanese (by Iwanami Shoten) also exist. as of 2023, a translation into English by Jeroen Lamers was in the works.
Жинақтау
Иса қоғамы (көбінесе иезуиттер деп аталады) жапон халқының көмегімен бірнеше жыл бойы сөздікті жинастырды. Олар оны миссионерлердің тіл үйрену және зерттеу қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында жасады. Португал дін қызметкері Жоао Родригес жобаның бас ұйымдастырушысы және редакторы болды деп есептеледі: ол бұған дейін миссионерлерге жапон тілін түсіндіретін Arte da Lingoa de Iapam (қазіргі португал тілінде Arte da Língua do Japão; ағылшын тілінде "Жапон тілінің өнері") және Arte breue da Lingoa Iapoa (қазіргі португал тілінде Arte breve da Língua Japonesa; ағылшын тілінде "Жапон тілінің қысқаша өнері") сияқты еңбектер жариялағандықтан, португал қауымдастығында жапон тіліндегі ең жоғары білімімен танымал болды.
The Society of Jesus (commonly known as the Jesuits), with the cooperation of Japanese people, compiled the dictionary over several years. They intended it to serve the need of missionaries for language study and research. The Portuguese priest João Rodrigues is supposed to have been the main organizer of the project and its editor: having already published works like Arte da Lingoa de Iapam (Arte da Língua do Japão in modern Portuguese; "Art of the Language of Japan" in English) and Arte breue da lingoa Iapoa (Arte breve da Língua Japonesa in modern Portuguese; "Brief Art of the Japanese Language" in English) explaining the Japanese language for missionaries, he was known among the Portuguese community as having the highest proficiency in Japanese.
Құрылымы
Шамамен 32 000 жазба әліпби бойынша реттелген. Әрбір сөз 16-шы ғасырдың соңындағы португалдық конвенцияларға сәйкес латын әліпбиінде көрсетілген және португал тілінде түсіндірілген. Сөздіктің басты мақсаты – миссионерлерге жапон тілін үйрету еді. Қажет болған жағдайда авторлар аймақтық диалект, жазба және ауызша сөйлеу формалары, әйелдер мен балалардың тілі, әдемі және қарапайым сөздер, буддалық терминология сияқты мәліметтерді көрсетеді. Көптеген сөздер «Ниппо Дзишо» жарық көргенге дейін ешқандай мәтінде жазылмаған. «Ниппо Дзишо» қолданған латын әрпінің жүйесі 16-шы ғасырдың жапон тілінің (кешірек орта жапон тілі) фонетикасын көрсетеді, ол қазіргі жапон тілінен өзгеше. Бұл лингвистерге Жапон тарихының Сенгоку кезеңіндегі жапон тілін және оның қазіргі формаға қалай дамығанын түсінуге құнды көмектеседі. Сөздікте рифмалы сөздер, жеке айтылуы, мағынасы, қолданылуы, өсімдіктер мен жануарлардың аттары, танымал фразалар және сол заманғы әдет-ғұрыптар туралы да ақпарат бар. Осы сөздікте көптеген сөздердің ең ерте жазба мысалы келтірілгендіктен, жапон тілінің сөздіктері оны маңызды дереккөз ретінде жиі пайдаланады, мысалы, Шогакукан баспасынан шыққан 14 томдық «Нихон Кокуго Дайдзитен», ағылшын тілінде «Шогакуканның жапон сөздігі» деп белгілі.
The approximately 32,000 entries are arranged alphabetically. Each word is displayed in the Latin alphabet according to Portuguese conventions of the late sixteenth century, and explained in Portuguese. The dictionary's primary purpose was to teach missionaries spoken Japanese. As needed, the authors identify such things as regional dialect, written and spoken forms, women's and children's language, elegant and vulgar words, and Buddhist vocabulary. Many of these words had never been written in any known text before the Nippo Jisho was published, and the system of romanization used by the Nippo Jisho reflects the phonetics of 16th century Japanese (Late Middle Japanese), which differs from modern Japanese: this furnishes present day linguists valuable insight into the Japanese language of the Sengoku period of Japanese history and how it has evolved into its modern form. The dictionary also yields information on rhyming words, individual pronunciation, meaning, usage, names of plants and animals, popular phrases, and customs of the times. Because this dictionary contains the earliest known written example of many words, Japanese language dictionaries often cite it as a primary source, such as the 14 volume Nihon Kokugo Daijiten , known in English as "Shogakukan's Japanese Dictionary", published by Shogakukan.
Көшірмелері
1603 жылы басылған түпнұсқаның тек төрт данасы ғана қалды. Олардың үшеуі Еуропада орналасқан. Бір данасы Оксфорд университетінің Бодлеан кітапханасында, бірі Париждегі Франция ұлттық кітапханасында (2013 жылдан бері онлайн қолжетімді), ал үшіншісі Португалиядағы Эвора қаласының қоғамдық кітапханасында сақтаулы. Төртінші данасы Бразилияның Ұлттық кітапханасында, ол Император Дом Педро II-нің әйелі Тереза Кристинаға тиесілі болған.
Only four copies of the original 1603 edition still exist. Three of them are in Europe. One copy is located at the Bodleian Library, University of Oxford; one is at the Bibliothèque nationale de France in Paris (available online since 2013); and one is at the Public Library of Évora [pt] in Portugal. The fourth copy is located at the National Library of Brazil, and it belonged to the wife of Emperor Dom Pedro II, Teresa Cristina.