Кіріспе

Тас жол торабының құрылымы

Дивергентті алмасу (DDI), сондай-ақ қос қиылыс алмасу (DCD) деп аталатын бұл құрылым, алмасудың бір түрі болып табылады, онда тас жолға жатпайтын жолдағы қарама-қарсы бағыттағы қозғалыстар алмасудың екі жағында бір-бірін кесіп өтеді. Осылайша, тас жолдан өтетін көліктер (эстакада немесе жер асты жолы арқылы) сол аймақтың әдеттегі қозғалыс бағытына қарама-қарсы бағытта жүреді. АҚШ-та бұл құрылым Федералдық тас жол басқармасының "Күн сайын есептеу" бастамасының бөлігі ретінде қолданысқа енгізілді. Дивергентті алмасу арқылы қозғалыс, эстакадалар қолданылған жағдайда, тек тоғысу аймағындағы қозғалыс қарсылығымен ғана шектеледі, ал светофорлар қолданылған жағдайда әр циклде тек екі тоқтау кезеңіне (барлық светофорлар қызыл түске ауысып, қиылыстың толығымен босауына мүмкіндік беретін уақыт) тәуелді болады. Бұл алмасудың ең маңызды қауіпсіздік мәселесі – оның сирек кездесуі, себебі жүргізушілер инстинктивті түрде жолдың әдеттегі жағында қалуға тырысып, қиылысқан жерлерде жолдың белгіленген бағытына қарсы бұрылуы мүмкін. Бұл сирек оқиға, ол тек қозғалыс өте тығыз болмағанда, қарсы бағыттан келе жатқан көліктердің ешқайсысы тоқтамағанда ғана мүмкін болады. Сонымен қатар, нақты белгілер мұндай қателердің болу ықтималдығын азайтады.

Тарих

Францияда Версаль (A13, D182), Ле Перро-сюр-Марн (A4, N486) және Секлин (A1, D549) қалаларында алғашқы белгілі алмасты алмасу түйіндері салынды, бәрі 1970-ші жылдардағы құрылыстар еді. Алғашқы екеуінің кіреберіс жолдары басқа түйіндердің кіреберіс жолдарына бейімделу үшін қайта жабдықталды, бірақ олар алмасты алмасу түйіндері ретінде жұмыс істеуді жалғастыруда. Секлинде (A1 және Route d'Avelin арасында) орналасқан түйін оң жақтағы схемадағыдан сәл өзгеше болды: Route d'Avelin бойымен шығысқа қарай бағытталған көлік A1 автожолына кіру үшін солға бұрылу керек және солтүстікке қарай A1 автожолына шығу үшін ең солтүстік көпірден өту керек; Route d'Avelin бойымен шығысқа қарай жалғасатын көлік бір орталық қатарды таңдап, A1 автожолынан шығып келе жатқан көліктермен бірігіп, орталық көпірден өтуі керек. Батысқа қарай жалғасатын немесе оңтүстікке бұрылатын барлық көлік оңтүстік көпірді пайдаланады. Егер салынған болса, бұл АҚШ-тағы алғашқы алмасты алмасу түйіні болар еді. 2006 жылы ODOT бұл жобадан бас тартып, қолданыстағы эстакадаға қосымша қатарлар қосты. Миссури штатының Көлік департаменті АҚШ-та алғаш рет Спрингфилд қаласында I-44 және Миссури штатының 13-ші бағытының қиылысында осы түйіннің құрылысын жүзеге асырды. Құрылыс 2009 жылдың 12 қаңтарында басталды және түйін 2009 жылдың 21 маусымында пайдалануға берілді. Бұл жоба ескі стандартты алмасу түйінін алмастырып, қолданыстағы көпірді пайдаланды. 2010 жылы Федералды тас жол басқармасы «Балама қиылыстар/түйіндер: ақпараттық есеп» атты жарияланым шығарды, онда осы дизайнға арналған бөлім бар еді. Вирджиния политехникалық институты және мемлекеттік университеті мен Тернер Фэрбанк тас жолы зерттеу орталығының бірлескен зерттеулері жүргізіліп, нәтижелері Көлік инженерлері институтының Огайо бөлімі тарапынан жарияланды. 2011 жылдың 14 тамызында Кентукки штатының Көлік кабинеті (KYTC) Лексингтон қаласындағы 68-ші АҚШ тас жолы мен 4-ші Кентукки тас жолының қиылысын алмасты алмасу түйініне айналдырды, бұл штат бойынша алғашқы және ұлттық деңгейде алтыншы жоба болды. Түйіннің жаңартуын жүзеге асырған Stantec компаниясы бұл шешімнің басқа нұсқаларға қарағанда айтарлықтай үнемді екенін, сондай-ақ апаттарды 45 пайызға төмендеткенін, көлік ағынын күніне 35 000-нан астам көлікке жеткізгенін және KYTC-нің велосипедтер мен жаяу жүргіншілер үшін жаңа бағыттар жасау мақсатын іске асырғанын атап өтті. Сол күні Юта штатының Хайленд қаласында I-15 және Timpanogos тас жолының қиылысында АҚШ-тағы жетінші алмасты алмасу түйіні ашылды. 2016 жылы үш штатқа алмасты алмасу түйіндері енгізілді. Ақпан айында Орегон штатының Көлік департаменті Финикс қаласында бірін ашты. Қазан айында Нью-Мексико штатының Көлік департаменті Санта-Фе қаласындағы NM 14 (Cerrillos Road) және 25 мемлекетаралық автокөлік жолының қиылысын алмастырып жаңартты. Қараша айында Делавэр штатының Көлік департаменті Делавэр қаласының батысындағы DE 1 және DE 72 (Wrangle Hill Rd) эстакадасын жаңарту жұмыстарын аяқтады. Канададағы алғашқы алмасты алмасу түйіні 2017 жылдың 13 тамызында Калгари қаласындағы Маклеод Трейл және 162 Авеню Оңтүстік көшелерінің қиылысында ашылды, ал келесі жылы Регина қаласының шығысында Саскачеван штатында Регина айналма жолы жобасының бөлігі ретінде тағы бірі ашылды. Австралиядағы алғашқы алмасты алмасу түйіні Квинсленд штатының Көлік және магистральдық жолдар департаментімен 28 қарашада пайдалануға берілді. Квинсленд штатының Калондра қаласында орналасқан түйін Калондра жолын Брюс тас жолымен байланыстырады. Бұрынғы түйін жаңартылып, үлкен Брюс тас жолын жаңарту бағдарламасының бөлігі ретінде қайта жабдықталды. 2019 жылдың желтоқсанында Вирджиния штатының Көлік департаменті Стаффорд қаласындағы Кортхаус жолы мен I-95 автожолының қиылысын алмасты алмасу түйініне айналдырды. 2020 жылы Калифорния штатының Көлік департаменті (Caltrans) Калифорниядағы алғашқы алмасты алмасу түйінін аяқтады. Калифорния штатының Мантека қаласындағы 120-шы мемлекеттік трасса мен Юнион-роуд көшелерінің қиылысы осы түйінге айналдырылып, 25 қарашада қозғалысқа ашылды.

Кемшіліктер

Жүргізушілер конфигурациямен таныс болмауы мүмкін, әсіресе жолдың қарама-қарсы жағындағы немесе жол қиылысындағы қозғалыстың бағыттары бойынша бірігу маневрлеріне қатысты. Жаяу жүргіншілердің (және басқа да тротуар пайдаланушыларының) қатынауы үшін кем дегенде төрт жаяу жүргінші өткелі қажет (екісі екі сигналдық бағытталған қиылыстан өту үшін, ал тағы екеуі алмасудың әр шетіндегі жергілікті жолды кесіп өту үшін). Бұл конфигурацияға жақында назар аударылды. Қос кроссоверлі бірігу алмасуы (DCMI) деп аталады, ол дивергентті алмасу, тығыз алмасу және қабатты алмасу элементтерін қамтиды. Ол стандартты DDI нұсқасының кемшіліктерін – сыртқы қатарға бірігу және тоқуды – жояды. Дегенмен, магистральдық U-бұрылыс үшін тоқу қажет. 2016 жылға дейін мұндай алмасулар салынбаған.

Үш деңгейлі алмасты алмасты алмастыру

Дивергентті алмастың тағы бір түрі Аризона штатының Көлік департаменті (ADOT) тарапынан Тусон қаласының жанындағы I 10 кеңейту/SR 210 жолының созылу жобасы аясында әзірленді. Бұл қиылыс (I 10 шығу 270, Колб жолы) дивергентті алмастың және үш деңгейлі алмастың комбинациясы ретінде қайта жабдықталады. Рампадар (жоғарғы деңгей/Колб жолы) негізгі трафикті өткізеді, ал дивергентті алмаз (екінші деңгей/қиылыс) автокөлік жолына кіру немесе одан шығу үшін, ал I 10 (үшінші деңгей) үшін пайдаланылады.