Кіріспе

Мотилин – мотилиндер тұқымдасына жататын 22 аминқышқылды полипептид гормоны, адамда MLN генімен кодталады. Мотилин эндокриндік Mo жасушалары (Пейердің жапсырмаларындағы M жасушаларынан немесе микрожиек жасушаларынан өзгеше М жасушалары деп те аталады) тарапынан бөлінеді, олардың саны жұқа ішектің крипталарында, әсіресе он екі елі ішекте және жасушаның тұмсығында көп. Адамдарда мотилин ас қорыту арасындағы кезеңде шамамен 100 минут сайын жалпы қан айналымына шығарылады және ас қорыту арасындағы миграциялық жиырылыстарды бақылаудағы ең маңызды фактор болып табылады; сонымен қатар ол эндокриндік ұйқы безінің іштен шығатын бөлінуін күшейтеді. Аминқышқылдық тізбегіне сүйенсек, мотилин басқа гормондармен байланысты емес. Асқазан қызметін күшейтетін қабілеті үшін оған "мотилин" деген ат берілген. Адамдардан басқа, мотилин рецепторы шошқалардың, егеуқұйрықтардың, сиырлардың және мысықтардың асқазан-ішек тракттарында, сондай-ақ қоянның орталық нерв жүйесінде анықталған.

Ашылу

Мотилинді J. C. Браун иттердің он екі барнағына сілтілік ерітінді енгізген кезде аштырды, бұл күшті асқазанның жиырылуына себеп болды. Браун және авторлар тобы алкальдің қозғалыс белсенділігін күшейтуге немесе тежегіш гормонның секрециясын тоқтатуға қабілетті стимулдарды босататынын болжады. Олар секретинді карбоксиметилцеллюлозада тазарту барысында алынған полипептидті қосалқы өнім ретінде бөліп алды. Олар осы полипептидті "Мотилин" деп атады.

Құрылымы

Мотилиннің 22 аминқышқылы бар, молекулалық массасы 2698 дальтонды құрайды. Адамның ішегі мен плазмасынан алынған экстрактте мотилиннің екі негізгі түрі кездеседі. Бірінші молекулалық форма – 22 аминқышқылынан тұратын полипептид. Екінші формасы одан ірілеу келіп, бірінші формадағыдай 22 аминқышқылынан тұрады, бірақ қосымша карбоксилдік ұшы бар. Мотилиннің аминқышқылдарының тізбегі: Phe Val Pro Ile Phe Thr Tyr Gly Glu Leu Gln Arg Met Gln Glu Lys Glu Arg Asn Lys Gly Gln. Асқазан-ішек пептид гормоны мотилиннің құрылымы мен динамикасы изотроптық q = 0,5 фосфолипидтік бицеллалардың жағдайында зерттелді. Пептидтің қышқыл бицеллалық ерітіндідегі ЯМР (NMR) ерітіндідегі құрылымы 203 NOE туынды қашықтық шектеулері және алты негізгі бұрылыс бұрышы шектеулері арқылы анықталды. 13C→1H векторының Leu 10-дағы динамикалық қасиеттері, осы позицияда 13C-мен белгіленген мотилин үшін бірнеше өрістік релаксация деректерін талдау арқылы анықталды. Құрылымы Glu 9 мен Lys 20 арасындағы реттелген альфа-спиральді конформацияны көрсетеді. N-ұшы да жақсы құрылымдалған, классикалық бета-бұрылысқа ұқсас бұрылысқа ие. 13C динамикасы мотилиннің ерітіндіде баяу қозғалысын көрсетіп, үлкен объектіге тән корреляциялық уақытқа ие. Глюкозаның тамырға енгізілуі, инсулиннің бөлінуін арттырады және плазмадағы мотилиннің циклдік өсуін тежейді. Иттерде жүргізілген басқа зерттеулер мотилиннің мотилиннің көп бөлінуін стимуляциялау үшін оң кері байланыс механизмінде эндогенді лиганд ретінде әрекет ететінін көрсетті. Иттер мен мысықтарда мотилин секрециясы жануар "тамақтанған" кезде сутегі иондары (протондар) және липидтермен стимуляцияланады. Алайда, аштық кезінде мотилин сарысуға мерзімік түрде бөлініп, миграциялық моторлық кешеннің III фазасын бастайды.

Функция

Мотилиннің негізгі функциясы – асқазан-ішек жолының қозғалысын күшейту үшін миоэлектрлік кешеннің көшкіш компонентін арттыру және пепсин өндірісін ынталандыру. Мотилин сонымен қатар "ішек тазалаушысы" деп те аталады, себебі ол жұқа ішектегі перистальтиканы жақсартады және келесі тамаққа дайындалу үшін ішекті тазартады.

Мотилин агонисттері

Эритромицин және оған ұқсас антибиотиктер пептид емес мотилин агонисттері ретінде әрекет етеді және кейде асқазан-ішек қозғалысын күшейту қабілеті үшін қолданылады. Эритромицин жағдайында, асқазан люменінің төмен pH ортасында ауызға алынған дозадан кейін пайда болатын оның гемикетал аралық түрі мотилин рецепторына тікелей әсер етеді. Эритромициннің төмен дозасын енгізу перистальтиканы тудырады, бұл мотилин секрециясы осы асқазан-ішек қозғалысы үлгісін қозғауға себеп болады деген қорытындыны қосымша растайды. Дегенмен, эритромициннің кейбір қасиеттері, оның ішінде антибиотикалық активтілігі, пациенттің өмірі бойында созылмалы қолдануға арналған препарат үшін қолайлы емес. Жаңа мотилин агонисттері эритромицинге негізделген, бірақ бұл дәрілер класы қажетсіз болуы мүмкін. Өсу гормоны секретогаг рецепторлары мотилин рецепторларымен ДНК-ның 52% бөліседі, ал осы рецепторлардың агонистері, грелиндер деп аталады, мотилин агонистеріне ұқсас әсерлерді тудыра алады. Камицинал – әзірлену үстіндегі мотилин агонисті. Ксилитолдың ішке түсуі де мотилин секрециясын арттырады, бұл ксилитолдың диареяны тудыру қабілетімен байланысты болуы мүмкін.

Қауысқан пептидтер

Бұл домен грелинде де кездеседі, грелин – асқазандағы эндокринді жасушалар синтездейтін өсу гормонының секретогагы. Грелин гипофиздегі өсу гормоны секретогагы рецепторларын стимуляциялайды. Бұл рецепторлар өсу гормонын босататын гормон рецепторларынан өзгеше және асқазан-ішек жүйесі арқылы гипофиздің өсу гормонының бөлінуін реттеуге мүмкіндік береді. Эритромицин орталық нерв жүйесінің жанама әсерлері болмағандықтан, асқазанды босатуда метоклопрамидтен артықшылыққа ие. FDA оны асқазанды босату үшін мақұлдамаған. Дәрігердің шешімімен, қысқа мерзімге, диабетпен ауыратын пациенттерде және кез келген процедураға дайындалу үшін асқазанды тазалау қажет болған жағдайларда қолдануға болады, бірақ FDA бұл мақсатта мақұлдамағанын толық түсіну керек.