Гемлик: Тарихы мен өнеркәсібінің тоғысуы

Кіріспе

Гемлик – өнеркәсіптік порт және еркін экономикалық аймақ сауда орталығына ие. Порттардың оңтүстігі мен батысында маңызды өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Гемлик порты Түркиядағы ең жұқ жүк тасымалдайтын импорттық порттардың бірі. Гемлик қара зәйтүнмен әйгілі.

Этимология

Осман дәуірінде қала Гемілік (ағылш. кеме жасау орны) деп аталды, себебі қалада Осман әскер-теңіз флоты үшін галеондар жасауға кеме жасау орны болған. 1920 жылға қарай британдықтар Гемлікті Геумлек деп атаған.

Ежелгі тарих

Гемлик – ежелгі грек қаласы Циос (/ˈsaɪəs/; грек тілінде Κίος немесе Κῖος Kios), кейіннен Прусия теңізде (/ˈpruːʒəs/; латын тілінде Prusias ad Mare) деп аталды. Бұл қала Битхиниядағы Пропонтиданың (қазіргі Мармара теңізі) жағасында, Мизияда (қазіргі Түркияның солтүстік-батысында) орналасқан ежелгі грек қаласы болды және ұзақ тарихы бар. Ол Геродот, Ксенофонт, Аристотель, Страбон және Аполлоний Родий есімдерімен аталады. Циос шығанағы немесе Циан шығанағы деп аталған Пропонтидадағы шығанақтың басында стратегиялық тұрғыда орналасқан. Геродот оны Мизияның Циусы деп атайды, сондай-ақ Ксенофонт та айтады, одан Мизия, тіпті Ксенофонттың заманында, кем дегенде Циос шығанағының басына дейін созылған. Плиний кішінің мәлімдемесіне сәйкес, Циус Милезияның колониясы болған. Ол Аргантоний тауының етегінде орналасқан, және миф бойынша, Гераклдың Колхидаға саяхатындағы серіктерінің бірі – Гилас, су алуға келгенде нимфалардың қолына түскен. Сондай-ақ, Гераклдың тағы бір серігі Циус, Колхидадан оралғаннан кейін осы жерде қалды және қалаға өз атын берді. Плиний Хиллас және Циус өзендерін еске алады, олардың бірі нимфалар ұрлаған жас жігіттің есімін, ал екіншісі – мифтік қаланың негізін қалаушының есімін еске түсіреді. Циус Аскания көлінің суын Циос шығанағына құятын арна болуы мүмкін. Плиний Асканий флюменінің шығанаққа құятынын айтады, сондықтан ол осы атауды көл мен теңізді байланыстыратын арнаға берген деп болжауға болады. Егер Циус өзені осы арнамен бірдей болмаса, онда ол Циус маңындағы шағын өзен болуы керек. Птолемей Асканийдің сағалары туралы айтқандықтан, екі саға болған және олар Плинийдің Хилласы мен Циусы болуы мүмкін деген болжам жасалды. Бірақ ἐκβολαί сөзі міндетті түрде бірден көп сағаны білдірмейді және Плиний Асканийдің шығанаққа құятынын анық айтады. Дегенмен, оның географиясы қиындық тудырады. Циустың орналасуы оны ішкі аймақтарға қарайтын порты етіп, оны маңызды сауда орталығына айналдырды. Помпоний Мела оны Фригияның ең қолайлы сауда орталығы деп атады, ол одан алыс емес еді. Циус б.з.д. 499 жылы Сардис өртелісінен кейін парсылармен алынды. Ол Этолия лигасына қосылды және екінші Македония соғысында (б.з.д. 200–197 жж.) Филипп V Македондықпен жойылды, содан кейін Прусия I-ге берілді. Прусия, Циусты қиратуға Филиппке көмектескен, оны Прусия (Προυσιάς) деген атпен қайта жаңғыртты. Оны басқа қалалардан ажырату үшін кейде Прусия ἐπιθαλασσίη, яғни «теңіз жағасындағы» деп атады. Мемнонның мәтінінде Циер деп оқылады, бірақ Мемнон осы және басқа да үзінділерде Циус пен Циерді шатастырды. Алайда, Циус жаңа қаланың қасында әлі де болған немесе ескі атын қайта алған болуы керек, өйткені Плиний Циусты, сондай-ақ Мела, Зосим және одан да кейінгі жазушыларды еске алады. Бұл қала Ежелгі Жібек жолының маңызды бөлігі болды және бай қала ретінде танымал болды. Рим императорлық кезеңіне жататын Кьянон жазуы бар Циус монеталары бар, сондай-ақ Προυσιεων των προς θαλασσαν жазуы бар Прусия монеталары да бар. Циус ерте христиан епископтығына айналды. Оның епископы Кирилл 325 жылы Никеядағы бірінші кеңеске қатысты, ал Феосевий Эфестегі кеңеске қатысты. Бірінші мыңжылдықта оның ізбасарларының көптеген есімдері заманауи құжаттардан белгілі. Бастапқыда Никомедияның суфраганы болған, ол Византия империясында автокефальды архиепископтыққа айналды, ол 7-ғасырдан бастап Notitiae Episcopatuum тізімінде көрсетілген. Қазір Циуста тұрақты епископтық жоқ, католик шіркеуі оны титулярлық орын ретінде тізімдеген. Қала 1333 жылы Осман империясына қарады.

Gemlik was the site of the ancient Greek city of Cius (/ˈsaɪəs/; Greek: Kίος or Κῖος Kios), later renamed Prusias on the Sea (/ˈpruːʒəs/; Latin: Prusias ad Mare) after king Prusias I of Bithynia, was an ancient Greek city bordering the Propontis (now known as the Sea of Marmara), in Bithynia and formerly in Mysia (in modern northwestern Turkey), and had a long history, being mentioned by Herodotus, Xenophon, Aristotle, Strabo and Apollonius Rhodius. It was strategically placed at the head of a gulf in the Propontis, called the gulf of Cius, or Cianus Sinus. Herodotus calls it Cius of Mysia; and also Xenophon, from which it appears that Mysia, even in Xenophon's time, extended at least as far east as the head of the gulf of Cius. Pliny the Elder reports that Cius was a Milesian colony. It was at the foot of Mount Arganthonius, and there was a myth that Hylas, one of the companions of Heracles on the voyage to Colchis, was carried off by the nymphs when he went to get water here; and also that Cius, another companion of Heracles, on his return from Colchis, stayed here and founded the city, to which he gave his name. Pliny mentions a river Hylas and a river Cius here, one of which reminds us of the name of the youth who was stolen by the nymphs, and the other of the mythical founder. The Cius may be the channel by which the lake Ascania discharges its waters into the gulf of Cius; though Pliny speaks of the Ascanium flumen as flowing into the gulf, and we must assume that he gives this name to the channel which connects the lake and the sea. If the river Cius is not identical with this channel, it must be a small stream near Cius. As Ptolemy speaks of the outlets of the Ascanius, it has been conjectured that there may have been two, and that they may be the Hylas and Cius of Pliny; but the plural ἐκβολαί does not necessarily mean more than a single mouth; and Pliny certainly says that the Ascanius flows into the gulf. However, his geography is a constant cause of difficulty. The position of Cius made it the port for the inland parts, and it became a place of much commercial importance. Pomponius Mela calls it the most convenient emporium of Phrygia, which was at no great distance from it. Cius was taken by the Persians, after the burning of Sardis, in 499 BCE. It joined the Aetolian League, and was destroyed by Philip V of Macedon in the Second Macedonian War (200–197 BCE), and given by him to Prusias I of Bithynia. Prusias, who had assisted Philip in ruining Cius, restored it under the name of Prusias (Προυσιάς). It was sometimes called Prusias ἐπιθαλασσίη, or "on the sea," to distinguish it from other towns of the same name, or πρὸς θάλασσαν. In the text of Memnon the reading is Cierus; but Memnon, both in this and other passages, has confounded Cius and Cierus. But it is remarked that Cius must either have still existed by the side of the new city, or must have recovered its old name; for Pliny mentions Cius, and also Mela, Zosimus, and writers of a still later date. It was an important chain in the ancient Silk Road and became known as a wealthy town. There are coins of Cius, with the legend Κιανων, belonging to the Roman imperial period; and there are coins of Prusias with the epigraph, Προυσιεων των προς θαλασσαν. Cius became an early Christian bishopric. Its bishop, Cyrillus, took part in the First Council of Nicaea in 325, and Theosebius attended the Council of Ephesus. The names of many of his successors in the first millennium are known from extant contemporary documents. At first a suffragan of Nicomedia, it soon became an autocephalous archdiocese in the Byzantine Empire, being listed as such in Notitiae Episcopatuum from the 7th century onward. No longer a residential bishopric, Cius is today listed by the Catholic Church as a titular see. The town was lost to the Ottoman Empire in 1333.

Климат

Гемликте ысты жазғы және Жерорта теңізі климаты (Кёппен климаттық жіктелімі: Csa) бар, салқын және жаңбырлы қыстар мен ыстық және құрғақ жаздармен сипатталады. Ең құрғақ ай – шілде, орташа жауын-шашын мөлшері . Ең жауын-шашынды ай – желтоқсан, орташа жауын-шашын мөлшері . Гемлик ауданында көбінесе Жерорта теңізі климаты басым болғанымен, жоғарырақ жерлерде мұхиттық климатқа (Кёппен климаттық жіктелімі: Cfb) ие. Абсолюттік ең жоғары температура , ал абсолюттік ең төмен температура . Жылдық жауын-шашын мөлшері мен аралығында өзгереді. Жыл бойы орташа есеппен 113 күн жауын-шашын байқалады. Жылдың ең ыстық айы – шілде, орташа температурасы . Жылдың ең суық айы – қаңтар, орташа температурасы .

Туризм

Кумла жаз айларында Мармара аймағындағы ең танымал курорттардың бірі. Стамбул тұрғындары осы курортты таңдайды, себебі Кумла Стамбулға ең жақын орналасқан. Шығанақтың солтүстік жағалауында Бююккумла, Карачаали және Нарлы сияқты кішкентай курорттар да бар. Осы курорттарға баратын жол Ялова-Бурса тас жолынан Гемлик айналма жолы арқылы Кумлаға бұрылады. Судүшен сарқырамасы Хайдарие ауылының солтүстігінде орналасқан. Тамыз-қыркүйек айларында Саманлы тауларындағы Шахинтепеде мотокросс жарысы, ал қалада Зәйтүн фестивалі ұйымдастырылады.

Экономика

Аудан аумағында пластик, мата, мәрмәр, химия, машина жасау, автомобиль, болат және тыңайтқыш өндірісімен айналысатын өнеркәсіптік кәсіпорындар қызметін жалғастыруда. Гемликтегі ірі өнеркәсіптік нысандар ауданның батыс жағалауында, әсіресе еркін экономикалық аймақта және оның төңірегінде шоғырланған. Аудан орталығындағы халықтың 80% саудамен айналысады. Тұз, зәйтүн майы және сабын саудасы басты орынды иеленеді. Зәйтүн өндірісі Гемлик өнеркәсібінде маңызды рөл атқарады. Түркиядағы алғашқы консервілеу зауыты – «Рифат Минарет Коллер» С.А. Консервілеу өндірісінің дамуымен қатар, көкөніс шаруашылығы да өркендеді. Бұршақ, артишок, қияр, помидор, безгек, баклажан, бұрыш ең көп өсірілетін көкөністер. Экономикалық кірістің маңызды бөлігі ауыл шаруашылығы және өнеркәсіп секторларынан түседі. Зәйтүн өндірісі аумағы тұрғысынан үлкен үлес салса да, ауыл шаруашылығы өндірісіне экономикалық үлес ретінде жоғары көрсеткіштерді береді. Өнімді ішкі нарықта ғана емес, экспортқа тасымалдау да жүзеге асырылады. Аудан аумағында 2 шағын өнеркәсіптік аймақ бар. Өнеркәсіптік аймақтарда 664 жұмыс орны жұмыс істейді. Гемликте 1 еркін экономикалық аймақ және 2 шағын өнеркәсіптік аймақ бар. Еркенаймақта 87 компания тіркелген, оның 64-і отандық, 11-і шетелдік, ал 12-сі отандық-шетелдік серіктестіктер. Еркенаймақта 9937 жұмысшы еңбек етеді. 2017 жылы Түркиядан аймаққа 285 933 564,63 TL түсті. 2018 жылы Түркиядан аймаққа 282 535 527,42 TL түсті, ал 2017 жылы Түркиядан аймаққа 146 881 502,72 TL түскен еді. 2018 жылы сауда-саттық көлемі 184 858 595,49 TL құрады. Сауда көлемінің өзгеру деңгейі (+25,86%) болды. Еркенаймақ саудасының деректерін талдау көрсеткендей, 2017 жылы аймаққа шетелден 430 902 457,11 TL, ал 2018 жылы 515 423 870,72 TL түсті. Осы кезеңде өзгеру деңгейі (+19,61%) құрады. Бурса еркін экономикалық аймағының сауда көлемі 1 918 150 680,25 ($) долларды құрайды. Бұл соманың 12 263 822 782,51 ($) бөлігі экспортқа, ал 8 457 276 393,26 ($) бөлігі импортқа тиесілі. Кедендік басқарманың 2017 жылғы салық жинағы 376 190 027 TL, ал 2018 жылғы салық жинағы 466 696 342 TL құрады. Жылдық өсім 24,06% болды. 2017 жылғы ҚҚС жинағы 3 787 643 808 TL, ал 2018 жылғы ҚҚС жинағы 4 235 680 882 TL құрады. Жылдық өсім 11,83% болды. 2017-2018 жылдары жалпы сомасы 245 820 971 TL антидемпингтік салық алынды. 2017 жылы 151 070 873 TL айыппұл салынса, 2018 жылы 111 104 167 TL айыппұл салынды. 2018 жылғы аудан порттарының деректері төмендегі кестеде көрсетілген. Гемликте 5 порт бар. 223 кеме келді, 214 кеме кетті; 31 жолаушы келді, 53 жолаушы кетті және 26 928 көлік келді, 31 223 көлік кетті. Аудан бойынша салық төлеушілердің жалпы саны 34 576, салық жинақтау сомасы 695 593 681 TL құрайды. Салық жинағы 375 865 977 TL құрайды. Жинақтау мен жинау арақатынасы 54,04% құрайды. Гемликте 2 қолөнершілер бөлмесі бар. Кәсіптік палаталарда тіркелген мүшелердің саны 3 227. Сонымен қатар, 1 тауар биржасы бар және тіркелген мүшелердің саны 223. Аудан аумағында құрылысы жүріп жатқан Түркияның ұлттық автокөлігін өндіретін TOGG зауыты, Borçelik, Borusan, MKS Marmara, Çimtaş, Gemlik Gübre сияқты ірі өнеркәсіптік кәсіпорындармен қатар, Ficosa, Yazaki, Aunde Vibracoistic, Techno Stell, Summit Stell, AB Rothec сияқты көптеген халықаралық ұйымдар да бар. Еркенаймақта барлығы 25 000 адам жұмыс істейді, оның ішінде 15 000 адам жұмыспен қамтылған, ал қалған 10 000 адам басқа өнеркәсіптік кәсіпорындарда еңбек етеді. Автомобиль, темір-болат, электр-электроника, тоқыма және мәрмәр секторлары экспорттың ең көп көлемін құрайды. Ең көп экспортталатын елдер Германия, Румыния, Испания, Франция және Англия.

Industrial establishments that produce plastic, textile, marble, chemistry, machinery, automotive, steel and fertilizers continue their activities in the district. Large scale industrial facilities in Gemlik are concentrated on the western coastline of the district, especially in and around the free zone. 80% of the population living in the district center is engaged in trade. Salt olive, oil, soap trade is the leading. Olive production has an important place in Gemlik industry. Turkey's first cannery Rifat Minaret Koller. Sti. In parallel with the establishment of canning, vegetable growing has developed. Bean, artichoke, cucumber, tomato, pea, eggplant, pepper are the leading vegetables grown. A significant portion of the economic revenues are from the agriculture and industry sectors. Olive production; Although it has a large share in terms of the area it covers, it has a high share in terms of economic input it provides in agricultural production. The production is not only consumed in domestic markets, but also exports. There are 2 small industrial sites in the district. 664 workplaces operate in industrial sites. There are also 1 free zone and 2 small industrial sites in Gemlik. There are 87 companies in the free zone, 64 domestic, 11 foreign and 12 domestic foreign partners. 9937 workers work in the Free Zone. In 2017 the region from Turkey TL 285,933,564.63. While there TL 282,535,527.42 in 2018 the volume of transactions, the region from Turkey in 2017 to various parts of TL 146,881,502.72. In 2018, 184,858,595.49 TL trading volume occurred. Transaction volume change rate has been realized as (+25,86). When Free Zone Trade data is analyzed, in the same period, from abroad to the region in 2017, 430.902.457,11 TL. In 2018, 515.423.870,72 TL. input is provided. The rate of change during this period was (+19.61). Bursa Free Zone has a trade volume of 1,918,150,680.25 ($) dollars. 12.263.822.782,51 ($) of this amount consists of exports, and 8.457.276.393,26 ($) part of it imports. The tax collection of the Customs Directorate for 2017 is 376.190.027 TL, and the 2018 tax collection is 466.696.342 TL. The annual rate of change is 24.06. The VAT collection for 2017 is 3.787.643.808 TL, the VAT collection for 2018 is 4.235.680.882 TL. The annual rate of change is 11.83. A total of 245.820.971 TL in 2017–2018. antidamping tax has been obtained. While a fine of 151,070,873 TL was applied in 2017, a fine of 111,104,167 TL was imposed in 2018. The data of the ports in the district in 2018 are shown in the table below. There are 5 ports in Gemlik. 223 incoming ships, 214 outgoing ships; There are 31 incoming passengers, 53 outgoing passengers and 26,928 incoming vehicles, 31,223 outgoing vehicles. The total number of taxpayers in the district is 34,576, Tax Accrual is 695,593,681 TL. Tax collection is 375.865.977 TL. d. The Collection / Accrual ratio is 54.04. There are 2 artisan rooms in Gemlik. The number of members registered in the chambers of trades is 3.227. In addition, there is 1 Commodity Exchange and the number of registered members is 223. In the district, besides large industrial facilities such as the under construction TOGG Turkish national car factory, Borçelik, Borusan, MKS Marmara, Çimtaş, Gemlik Gübre, there are many international organizations such as Ficosa, Yazaki, Aunde Vibracoistic, Techno Stell, Summit Stell, AB Rothec. A total of 25,000 people work in the free zone, of which 15,000 are employed, and other industrial facilities are 10,000. Automotive, iron steel, electric electronic, textile and marble are among the most exported sectors. The most exported countries are Germany, Romania, Spain, France and England.

Денсаулық

Гемликте 2 аурухана бар: 1 мемлекеттік аурухана және 1 жеке аурухана. Мемлекеттік ауруханада 260 төсек, ал жеке ауруханада 7 267 төсек бар. 9 Отбасылық денсаулық сақтау орталығы және 4 денсаулық үйі бар. Мемлекеттік ауруханада 109 дәрігер, оның ішінде 59 жалпы тәжірибелі дәрігер, 50 маман дәрігер жұмыс істейді. Сонымен қатар 8 тіс дәрігері жұмыс істейді. Бір дәрігерге шаққандағы адам саны 990-ға тең. 10 000 адамға шаққандағы төсек саны 38-ді құрайды. Аудан бойынша 112 жедел жәрдем орталығында 4 жедел жәрдем машинасы, ал ауруханада 5 жедел жәрдем машинасы бар. Біздің аудандық мемлекеттік ауруханада 2016 және 2017 жылдары 128 төсек болса, 2018 жылы 260 төсекке дейін артты. 2018 жылы стационарлық емделушілердің саны 10059 адамды құрады, ал осы жылы жасалған операциялардың жалпы саны 9531-ге жетті. Аудан бойынша 2016 жылы 91 бала табиғи жолмен туған, 2017 жылы 34 бала, 2018 жылы 92 бала дүниеге келді. 2016 жылы 193, 2017 жылы 106, ал 2018 жылы 92 бала кесар тілімі арқылы туды. 0–1 жасқа дейінгі нәрестелердің өлімі 2-ге тең. 2018 жылғы мәліметтер бойынша ауруханада 41 кабинет, оның ішінде 40 қалыпты кабинет және 1 шұғыл жәрдем кабинеті, сондай-ақ 34 отбасылық дәрігер жұмыс істейді. Аудан бойынша барлығы 159 адам өз-өзіне қол жұмсаған, оның ішінде 2016 жылы 28 адам, 2017 жылы 60 адам, ал 2018 жылы 71 адам. 2017 жылы 2016 жылмен салыстырғанда қарапайым суицидтердің саны жүзден астам пайызға өсті. Бұл көрсеткіш 2018 жылы 71 адамға дейін артты. Тиісті комиссия келіп түскен хабарламаларға сәйкес темекіге қатысты тексерулерді жүзеге асырады. Заңнамаға қайшы әрекеттер жасаған кәсіпкерлерге темекі шегумен байланысты әкімшілік айыппұлдар салынады.