Кіріспе
Суэц каналын реттейтін 1888 жылғы келісім Константинополь конвенциясы – Египеттегі Суэц каналын пайдалану туралы шарт. Ол 1888 жылдың 29 қазанында Ұлыбритания, Германия империясы, Австрия-Мажарстан, Испания, Франция, Италия, Нидерланды, Ресей империясы және Осман империясы қол қойды. Суэц каналы компаниясының барлық үлесі компанияның каналды басқаруға берілген 99 жылдық мерзімі аяқталғанда қайтарылуы тиіс болған Египет Хедеват мемлекеті келіссөздерге қатысуға шақырылмады және шартқа қол қоймады. Шартқа қол қойған елдер сол дәуірдегі барлық ірі еуропалық державаларды құрады, және шарт соғыс және бейбіт уақытта Суэц каналы арқылы барлық кемелердің қауіпсіз өту құқығын қамтамасыз етеді деп түсіндірілді. 1882 жылдан 1956 жылға дейінгі 74 жыл бойы Ұлыбританияның Египеттегі әскери қатысуы кезінде, британ үкіметі каналды тиімді бақылауда ұстады. 1956 жылы Египет үкіметі Суэц каналы компаниясын ұлттықтандырды. Египет пен Израиль арасындағы болашақ соғыстарда канал ұзақ мерзімге жабылып, пайдалануға келмейтін жағдайға түседі.
The Convention of Constantinople is a treaty concerning the use of the Suez Canal in Egypt. It was signed on 29 October 1888 by the United Kingdom, the German Empire, Austria Hungary, Spain, France, Italy, the Netherlands, the Russian Empire and the Ottoman Empire. The Khedivate of Egypt, through whose territory the Canal ran and to which all shares in the Suez Canal Company were due to revert when the company's 99 year lease to manage the canal expired, was not invited to participate in the negotiations and did not sign the treaty. The signatories comprised all the great European powers of the era, and the treaty was interpreted as a guaranteed right of passage of all ships through the Suez Canal during war and peace. During the 74 years of the United Kingdom's military presence in Egypt, from 1882 to 1956, the British government was in effective control of the Canal. In 1956, the Egyptian government nationalised the Suez Canal Company. Future wars between Egypt and Israel would see the canal blocked and unusable for extended periods of time.
Тарих
1875 жылы қаржылық дағдарыс Мысыр хедиві, Исмаил Ұлыны, Мысырдың Суэц каналы компаниясындағы үлесін Ұлыбританияға сатуға мәжбүр етті. 1879 жылы Ұлыбритания және басқа да ірі державалар Исмаилды қызметтен алып, елден қуғынға жіберді, оның орнына ұлы Теуфик пашаны хедив етіп тағайындады. Теуфик билігіне наразылық білдірген ұлтшыл армия офицерлері 1881 жылы Ораби көтерілісін ұйымдастырды. Бұл көтерілісті Суэц каналын пайдалануына қауіп төндіретін фактор деп есептеген британдықтар, қоршауға алынған хедивтің пайдасына әскери араласу жасады. Ағылшын-Мысыр соғысында британдықтардың жеңісі нәтижесінде Ұлыбритания Мысырды, соның ішінде Суэц каналын толық бақылауға алды. Бұрын каналды басқарып келген Франция, оның инвесторлары Суэц каналы компаниясының акцияларының көп бөлігін иеленгендіктен, британдықтардың ықпалын әлсіретуді көздеп, каналды халықаралық деңгейде басқару үшін еуропалық қоғамдық пікірді өзгертуге тырысты. Британдық және француз үкіметтері келісімге келіп, каналды бейтарап етуді көздеді. I-бап соғыс және бейбіт уақытта барлық кемелерге каналдан өтуді кепілдесе, X-бап Мысыр үкіметіне «Мысырды қорғау және қоғамдық тәртіпті сақтау» мақсатында шаралар қабылдауға рұқсат берді. Бұл екі баптың арасындағы қайшылықтан британдықтар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде каналды Остің кемелері үшін жапқанда, ал Египет 1948 жылы екі ел арасындағы ресми соғыс жағдайы басталғаннан кейін Израиль кемелеріне каналдан өтуге тыйым салғанда пайдаланды. 1967 жылдың 5 маусымында Алты күндік соғыс кезінде Египет Израильге қарсы каналды жауып, блокадалады. Канал 1968-1970 жылдардағы Тозу соғысы және 1973 жылғы Қазан соғысы кезінде жабық күйінде қалды. Су жолы 1975 жылдың 10 маусымында қайта ашылды. Қазіргі таңда 14 мемлекеттен құралған Көпұлтты күштер мен бақылаушылар (МФО) Египет Араб Республикасының Суэц каналы басқармасына тиесілі және күтіміндегі каналға қатысты бейбіт келісім шарттарының орындалуын қадағалайды. Суэц каналы арқылы жүзуді реттейтін халықаралық ережелерге сәйкес, Египет пен басқа ел арасында соғыс болмаса, Египет кез келген кемеге каналдан өтуге тыйым сала алмайды.