Кіріспе

Америка философы (1934–2024)

Зейнеткерлікке шығар алдында Ихде Нью-Йорк штатының Стони Брук қаласындағы мемлекеттік университетінде философия бойынша ерекше профессор болған. 2013 жылы Ихде «Алтын Эвридика» сыйлығын алды. Ихде жиырмадан астам түпнұсқа кітаптың авторы және көптеген кітаптардың редакторы болды. Ол халықаралық деңгейде көптеген лекциялар мен семинарлар оқыды, ал оның кітаптары мен мақалалары оннан астам тілде жарық көрді. Ихде 2024 жылдың 17 қаңтарында, 90 жылдық мерейтойынан үш күн соң қайтыс болды.

Феноменологиядан кейінгі

Дон Ихде технологияны, әсіресе адамдар мен технологиялық артефактілер арасындағы қарым-қатынасты талдау үшін феноменологияның әдістемелік құралдарын қолданады. Технологияны абстрактілі категория ретінде қарастырудың орнына, постфеноменологиялық талдау нақты артефактілерге және олардың қолданушылармен қарым-қатынас жасауына назар аударады. Бұл кітап кіберкеңістіктің адам тәжірибесіне қалай әсер ететінін түсіндіреді. Кітапта кіберкеңістіктегі денелікті зерттеу, адам-компьютерлік өзара әрекеттесу (ХКК) саласындағы зерттеулерге сілтемелер келтіріледі. Кітаптың басты сұрағы – технологиядағы дененің мәні. Ихде картезиандық дуализмді жоққа шығарады. Тіпті денеден шығу тәжірибесі болған жағдайда да, біздің тәжірибемізді бастан кешіретін "осындағы дене" болады, ал "сондағы дене" – объект ретінде қабылданады. Ол бұл аргументтерін "Технологиядағы денелер" кітабында одан әрі дамытты. Ихде "Матрица" трилогиясы сияқты фильмдердің технологиялық контексте фантазияға құрылғанын және адамның денелігі сезімімен байланысты екенін айтады. Ол маңызды фактіні атап өтеді: біз технофантазиялар әлеміне "қосылудың" орнына, өмір сүріп жатқан ортада денелікті сезінуіміз керек.

Технология

Техносиенсті зерттеу ғылым және технология философиясы мен ғылымтану салаларындағы соңғы жұмыстарды қарастырады, сонымен қатар біздің материалдық мәдениеттеріміз бен сарапшылығымыздың рөлін баса көрсетеді. Ихдеге сәйкес, ғылым мен технология симбиоздық қарым-қатынаста болады, онда ғылыми зерттеулер ғылыми құралдарды дамытуға және технологиялық прогреске толыққанды сүйенеді. "Хайдеггер технобилім туралы болжам жасаған бола ма?" атты мақаласында Ихде Мартин Хайдеггердің ғылым философиясын қайта қарастырып, оның инновациялық және көне қалған аспектілерін жаңаша бағалайды. Осыдан кейін Хайдеггер ғылымтанудағы "жаңа" тәсілдер мен 20 ғасырдың ортасынан бері болған ғылыми революциялар тұрғысынан қарастырылады.

Материалдық және кеңейтілген герменевтика

Ихде технология саласындағы көптеген тәжірибелерді сипаттайтын материалдық герменевтика тұжырымдамасын енгізді. Ол гуманитарлық және табиғи ғылымдар арасындағы Дильтейдің ескірген бөлінісін қабылдамайды және сын тұрғысынан түсіндірудің белгілі бір түрлері, жалпы алғанда герменевтикалық, екі саланың да ерекшеліктерін көрсетеді деп санайды. Ол бейнелеу технологияларына байланысты материалдық тәжірибелерде негізделген, технологияны зерттеуде визуалды герменевтиканы тудырған түсіндіру стилін зерттейді. Ғылымды зерттеу, ғылымның әлеуметтануы және ғылымға феминистік сынға сілтеме жасай отырып, Ихде герменевтиканы кеңейту идеясын ұсынды, ол теориялық жұмыстан гөрі тәжірибеге, құралдарға және зертханаларға баса назар аударады. Оның пікірінше, ғылымда қолданылатын құралдар мен технологиялар герменевтикалық тұрғыда жұмыс істейді.

"Зерттеу және даму" философтары

Ихде көптеген жағдайларда "егер философ маңызды рөл атқаруы керек болса, ол Хемингуэй рөлімен ғана шектелуі немесе оған ғана тоқтауы тиіс емес. Керісінше, ол шайқас пішімделгенге дейін, офицерлердің стратегиялық кеңесі сияқты орын алуы керек. Мен мұны "зерттеу және әзірлеу" рөлі деп атаймын". Философтар пәнаралық зерттеулермен айналысып, ғылыми-зерттеу және әзірлеу жұмысына белсенді қатысуы керек. Философтар, әсіресе постфеноменологтар, ғылыми қауымға тек қазіргі құбылыстар немесе өткен шақ туралы емес, болашақ туралы ойлауға көмектесе алады.

Мақалалар

Ihde, D. (1997). Thingly hermeneutics/Technoconstructions in Man and World 30: 369–381, 1997, Kluwer Academic Publishers. Нидерландыда басылған. Ihde, D. (2000). Техноғылым және "басқа" континенттік философия. Continental Philosophy Review 33: 59–74, Kluwer Academic Publishers. Нидерландыда басылған. Ihde, D. (2003). Феномендік азайтудың соңғы түрі (59–67 беттер) Interfaces 21/22. http://topologicalmedialab.net/xinwei/classes/readings/Arakawa+Gins/Interfaces Arakawa volume21 22 1.pdf
Ihde, D. (2004). Техниканың феноменологиясы. Д. М. Каплан (ред.) Технология философиясы бойынша оқулар (137–159 беттер). Ланхам, Мэриленд: Rowman & Littlefield. Ihde D. (2004a). Симуляция және денеге ену. Ғылым, технология және қоғам институтының жылнамасы, Profil Verlag, 231–244 беттер. Ihde D. (2006). Технофантазиялар және денеге ену. Diocaretz M, Herbrechter S (ред.) The matrix in theory (Rodopi, 2006), 153–166 беттер. Ihde D. (2008). Біз қандай адамнан кейін қалып жатырмыз? The global spiral (Metanexus Institute басылымы) 9-том, 3-шырақ, 2008 жылғы маусым.