Кіріспе

Рим провинциясы Мавритания Тингитана (лат. "Танжер Мавританиясы") – қазіргі Марокконың солтүстік бөлігімен шамамен сәйкес келетін Рим провинциясы. Аймағы Гибралтарға қарсы жатқан солтүстік жарым аралынан басталып, оңтүстікке қарай Sala Colonia (немесе Chellah) және Volubilis қалаларына дейін, ал шығысқа қарай Mulucha (немесе Malva) өзеніне дейін созылған. Оның астанасы Тингис, яғни қазіргі Танжер қаласы болды. Провинцияның ірі қалаларының ішінде Юлия Валентия Банаса, Септем, Русадир, Ликсус және Тамуда бар.

Рим провинциясы

Нумидиялық патша Джуба II билік құрған кезде император Август Мавританияда Атлант жағалауына жақын үш колония (Рим азаматтарымен) құрды: Юлия Констанция Зилиль, Юлия Валентия Банаса және Юлия Кампестрис Бабба. Мавританияның батыс бөлігі көп ұзамай Мавритания Тингитана провинциясы болып құрылды. Бұл аймақ 429 жылға дейін Рим империясының құрамында болды, содан кейін вандалдар шапқысын басып, римдік әкімшілік билік аяқталды. Мавритания Тингитананың ең маңызды қаласы Волубилис болды. Бұл қала Римнің Батыс Африкадағы провинциясының әкімшілік және экономикалық орталығы еді. Провинцияның құнарлы жерлерінде астық пен зәйтүн майы сияқты көптеген өнімдер өндіріліп, Римге экспортталды, бұл провинцияның байлығы мен гүлденуіне үлкен үлес қосты. Археологиялық зерттеулер Рим кезеңінде еврей қауымының болғанын растады. Мавритания Тингитананың негізгі экспорт тауарлары – қызғылт түсті бояулар мен құнды ағаш болды. Тингитана Римге ауыл шаруашылығы өнімдерімен қатар, арыстан мен барыс сияқты жануарларды да жеткізді. Маврилер римдіктер тарапынан жоғары бағаланды және, әсіресе, жеңіл атты әскер ретінде әскерге алынды. Клеменций Валериус Марцеллин 277 жылдың 24 қазаны мен 280 жылдың 13 сәуірі аралығында провинция губернаторы (празес) қызметін атқарды. Дәстүр бойынша, әулие Марцелл 298 жылдың 28 шілдесінде Тингисте (Танжер) шейіт болды. Тетрархия кезінде (император Диоклетианның 297 жылы Рим үкіметтік құрылымдарын реформалауы) Мавритания Тингитана Испания епархиясының, «Испаниялардың» құрамына кірді, содан кейін Галлия преториясының бөлігіне айналды. Осылайша, ол епархия мен префектураға қарасты Еуропалық аумақтан теңіз арқылы орналасқан еді. Мавритания Цезарьианс Африка епархиясына қарасты. Люцилий Констанций IV ғасырдың соңында провинция губернаторы (праесс) болып тағайындалды. Notitia Dignitatum әскери ұйымда екі легион, үш вексилляция және екі ауксилия палатадан тұратын әскермен Comes Tingitaniae лауазымын көрсетеді. Флавий Меморий төртінші ғасырдың ортасында осы лауазымды (comes) атқарды. Алайда, бастапқы деректерде Мавританияның екі провинциясы үшін де бір әскери басшылық болғандығы, ал Dux Mauretaniae (төменгі шенді) жеті когорта мен бір аланы басқарғандығы айтылады. Германдық вандалдары 422 жылы король Гундерик басшылығымен Баетика провинциясына қоныстанды және одан Мавритания Тингитанаға шабуыл жасады. 427 жылы Африка комиссары Бонифаций император Валентиан III-тен шақыру туралы бұйрықты қабылдамады және оған қарсы жіберілген әскерді жеңді. 428 жылы екінші әскер жіберілгенде, ол сәттілікке жете алмады. Сол жылы Гундериктің орнына Гейзерик келді, ал Бонифаций Гейзерикті Африкаға шақырды, вандалдардың Тингис пен Септемге (Сеута) өтуіне мүмкіндік беретін флотты ұсынды. Бонифаций вандалдарды Мавританиямен шектеуді жоспарлаған, бірақ олар боғаздан өткеннен кейін кез келген бақылаудан бас тартып, Карфагенге бет бұрды.

Византиялықтар

533 жылы Византиялық генерал Белизарий император Юстиниан І атынан вандалдардан Африканың бұрынғы епархиясын қайтарып алды. Кейсарияның батысындағы барлық аумақ вандалдар бербер "Маури"-ларына жоғалтты, бірақ қайта құрылған Dux Mauretaniae Септемде (қазіргі Сеута) әскери бөлімді сақтап қалды. Бұл Мавритания Тингитананың соңғы Византиялық бекінісі болды; Рим провинциясының қалған бөлігі Византиялық Андалусиямен біріктіріліп, Африка префектурасы деген атқа ие болды, ал Септем әкімшілік орталығы атанды. Магриб жағалауының көп бөлігі кейіннен Африка экзархаты ретінде ұйымдастырылды, бұл бекіністі қорғау қажеттіліктерін ескере отырып, ерекше мәртебе берді. Тингитанада 6 және 7 ғасырларда болған жергілікті княздықтар да болды, олар Волубилистегі жазулармен және Сук-Эль-Гурдағы мавзолеймен куәландырылған. Омейяд халифаты Солтүстік Африканы жаулап алғанда, ол ислам дінін жергілікті бербер дінінің және христиан дінінің жатқырушыларына жеткізді. Екі Мавритания провинциясы әл-Магриб (араб тілінде "Батыс" деген мағынаны білдіреді және Марокконың Шарифтік Корольдігінің ресми атауы болып табылады) аумағында біріктірілді. Бұл үлкен провинция қазіргі Алжирдің жартысынан астамын қамтыды. Рим дәуірінен қалған тас қирандар әртүрлі археологиялық орындарда сақталған, оның ішінде Волубилистегі Капитолий ғибадатханасы, Гордий сарайы, Сала Колония, Тингис және Юлия Констанция Зилиль.