Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цинь әулетінің темекі ұнтағын сақтау ыдыстары
Qing dynasty powdered tobacco containers
Цинь әулеті кезінде темекі ұнтағын сақтау үшін тұншықтыратын бөтелкелер қолданылған. Цинь династиясы кезінде темекі шегуге тыйым салынған, бірақ түймелеуге рұқсат берілді, себебі қытайлықтар түймелеуді жалпы ауруларға, мысалы, суық тиюге, бас ауруына және асқазан дертіне қарсы ем деп есептеді. Сондықтан түймелеу басқа дәрілер сияқты шағын бөтелкеде сақталған. Бұл бөтелке еуропалықтар қолданған темекі сақтау қорабын ығыстырды.
Snuff bottles were used during the Qing dynasty to contain powdered tobacco. Smoking tobacco was illegal during the Qing dynasty, but the use of snuff was allowed because the Chinese considered snuff to be a remedy for common illnesses such as colds, headaches and stomach disorders. Therefore, snuff was carried in a small bottle like other medicines. The snuff bottle replaced the snuff box used by Europeans.
Тарих
Темекіні 16-шы ғасырдың ортасы мен соңында португалдықтар Пекин сарайына әкелді. Ол бастапқыда Цинь әулеті құрылғанға дейін түтікшелерде шегілген. Снаф пен снаф бөтелкелерін қолдану жоғарғы топ арасында тарады, ал 17-шы ғасырдың соңына қарай снафты пайдалану әлеуметтік ғұрыптың бір бөлігіне айналды. Бұл 18-шы ғасырдың көп бөлігінде сақталды. Соңында бұл әдет елдің барлық аймақтарына, барлық әлеуметтік топтарға тарады. Достар мен туыстарға құрмет көрсету үшін бір қысым снаф ұсыну қалыпты жағдайға айналды. Снаф бөтелкелері әдемі заттарға айналып, мәртебе мен байлықты көрсететін құрал болды. Снафты қолдану Цинь әулетінің өркендеуі мен құлдырауымен бірге өсіп, кеміп, Қытай Республикасы құрылғаннан кейін көп ұзамай тоқтатылды. Дегенмен, қазіргі замандағы снаф бөтелкелері әлі де жасалуда және оларды сувенирлік дүкендерден, теміржол базарларынан және мұражайлардың сыйлық дүкендерінен сатып алуға болады. Цинь дәуірінен қалған түпнұсқа снаф бөтелкелері коллекционерлер мен мұражайлар үшін қымбатты заттар саналады. Жақсы бөтелкенің әдемілігі мен құндылығынан өзге, қосымша ерекшелігі бар – ол қолға ұстағандағы сезім. Снаф бөтелкелері қолға ұстау үшін жасалған, сондықтан олар әдетте жағымды тактильдік қасиетке ие. Түпнұсқа снаф бөтелкелерінен басқа, Цинь әулетінің соңында снаф бөтелкелері ішкі сурет салудың жаңа түріне айналды. Ішкі сурет салу – дәстүрлі қытай сурет өнерімен және түпнұсқа снаф бөтелкелерін жасау шеберлігімен үйлесетін өнер. Көптеген батыс саудагерлері сол кезде осы тамаша қолөнерді бағалап, жоғары сапалы ескі снаф бөтелкелерін жинады. Ма Шаосуан және Е Чжунсан сияқты төрт белгілі ішкі суретшінің туындылары танымал аукциондарда көрсетілді.
Tobacco was introduced by the Portuguese to the court at Beijing some time during the mid to late 16th century. It was originally smoked in pipes before the establishment of the Qing dynasty. The use of snuff and snuff bottles spread through the upper class, and by the end of the 17th century it had become a part of social ritual to use snuff. This lasted through most of the 18th century. Eventually, the trend spread into the rest of the country and into every social class. It was common to offer a pinch of snuff as a way to greet friends and relatives. Snuff bottles soon became an object of beauty and a way to represent status and wealth. The use of snuff increased and decreased with the rise and fall of the Qing dynasty and died away soon after the establishment of the Republic of China. However, contemporary snuff bottles are still being made, and can be purchased in souvenir shops, flea markets and museum gift shops. Original snuff bottles from the Qing period are a desirable target for serious collectors and museums. A good bottle has an extra quality over and above its exquisite beauty and value: that is touch. Snuff bottles were made to be held and so, as a rule, they have a pleasant tactile quality. Apart from the original snuff bottles, snuff bottles had expanded to a new genre of inside painting in the late Qing dynasty. The inside painting was a skill that complied with traditional Chinese painting and the workmanship of original snuff bottles. Many Western traders favoured this exquisite craft at that time and collected the majority of high quality old snuff bottles. The works of four major inside painters such as Ma Shaoxuan and Ye Zhongsan's are appeared in the famous auctions.
Материалдар мен өлшемдер
Шымның көлемі қолдың ішіне сыятынша кішкентай. Снаф бөтелкелері көптеген түрлі материалдардан жасалған, соның ішінде фарфор, нефрит, мүйіз, пил сүйегі, ағаш, кокос қабықтары, лазурит, гнейс, пробка, яспис, карнелиан, металл, түркіз, агат, інжу-маржан және керамика, бірақ ең көп қолданылатын материал шыны болған. Бөтелкенің тығынына шымды алу үшін кішкентай қасық бекітілген. Виктория дәуірінде Еуропадағы әйелдер де сирек болса да, мұндай бөтелкелерді қолданған, олар әдетте кесілген шыныдан жасалған. Қытайлық снаф бөтелкелері әдетте суреттермен немесе мүсіндемелермен безендірілетін, бұл әртүрлі сапа мен құнды бөтелкелерді ажырататын. Әсемдемелі бөтелкелер жасауға көп уақыт кетіп, осы себепті бүгінгі коллекционерлер үшін де құнды болып табылады.
The size of a snuff bottle is small enough to fit inside the palm. Snuff bottles were made out of many different materials including porcelain, jade, rhinoceros horn, ivory, wood, coconut shells, lapis lazuli, gneiss, cork, jasper, carnelian, metal, turquoise, agate, mother of pearl, and ceramic, though probably the most commonly used material was glass. The stopper usually had a very small spoon attached for extracting the snuff. Though rare, such bottles were also used by women in Europe in Victorian times, with the bottles typically made of cut glass. Chinese snuff bottles were typically decorated with paintings or carvings, which distinguished bottles of different quality and value. Decorative bottles were, and remain, time consuming in their production and are thus desirable for today's collectors.
Снауф бөтелкелерінің сәніндегі символика
Көптеген бөтелкелер мүлдем әшекейден құралмайды, ал басқалары керемет әсем. Қытай өнері мен қолөнерінің барлық түрлеріндегідей, мотивтер мен символдар декоративтік бөлшектерде маңызды рөл атқарады. Символдар аңыздар, тарих, дін, философия және сенім-болымдар сияқты көптеген көздерден туындайды. Қолданылатын идеялар көбінесе артефакт иесіне байлық, денсаулық, жақсылық, ұзақ өмір, тіпті өлмейтін өмір сыйлауға бағытталған, көбінесе сый берушінің сырлы түрде білдірген тілегі ретінде. Ең танымал әшекей – бұл бақыт пен ұзақ өмірдің символы – Шоу символы, оң жақта көрсетілген. Шоу немесе Сау – Үш Жұлдызды Құдайлардың бірі. Тағы бір танымал бейне – Будданың жеке шәкірттері болған 18 Лоханның суреті, Қытайда құрметке ие көптеген бейнелі жандардың бірі. 18 Лоханнан басқа, басқа да көптеген құдайлар бейнеленген, тіпті олардың ішкі органдары да көрсетілген. Будданың сегіз құнды органы – жүрек, өт қабы, көкбауыр, өкпе, бауыр, асқазан, бүйрек және ішек – қадірленеді. Бұл суреттер иі су бөтелкелерінде сирек кездеседі. Ал жануарлар жиі кездеседі, ең көп таралғаны – айдаһар. Оң жақтағы мысалда, қызыл және көк түсті фарфор бөтелкеде жарқын қызыл және көк түсті перленген жүзін ұстап тұрған айдаһар бейнеленген. Қытай өнерінің дәстүрінде тек император, оның ұлдары және бірінші және екінші дәрежедегі ханзадалар бес тырнақты айдаһар бейнеленген артефактқа ие болуға құқылы болған. Төрт тырнақты айдаһарды үшінші және төртінші дәрежедегі ханзадалар ғана пайдалана алатын, ал қарапайым халық үш тырнақты айдаһармен қанағаттанған. Дегенмен, көптеген ескі бөтелкелерде бес тырнақты айдаһарлар кездесетіні жиі байқалады. Ат – декоративтік жұмыста жиі қолданылатын тағы бір жануар. Жылқы – буддизмнің жеті қазынасының бірі. Оның символикасы жылдамдық, жарасымдылық, мәртебе, билік және байлықты көрсетеді. Байлық пен биліктің символы – жылқының маңызды адамдарды тасымалдауымен байланысты. Сол жақтағы мысалда, ат өте әуесқойлықпен ойылған сияқты, бірақ осы бөтелке жасау мектебінде қарапайымдық стильге айналды. Қоян ұзақ өмірді, тіпті өлмейтіндікті білдіреді. Қытай дәстүрінде, егер адам жеткілікті биік моральдық және рухани деңгейге жетсе, ол бейнелі жандардың біріне айналады деп есептеледі.
Many bottles are completely devoid of decoration, others are incredibly ornate. As in all Chinese arts and crafts, motifs and symbols play an important part in decorative detail. Symbols are derived from a multitude of sources such as legends, history, religion, philosophy and superstition. The ideas used are almost always directed toward bringing wealth, health, good luck, longevity, even immortality to the owner of an artifact, frequently as a wish expressed in a kind of coded form by the giver of a gift. Probably the most popular decoration is the Shou character, a symbol of happiness and longevity, illustrated at right. Shou or Sau was one of Three Star Gods. Another popular device is a representation of the 18 Lohan, who were the personal disciples of Buddha, just one group of the many revered immortals in China. Apart from the 18 Lohan there is a constellation of other divines who are portrayed, even their innards. The eight precious organs of the Buddha are venerated – his heart, gall bladder, spleen, lungs, liver, stomach, kidneys and intestines. These are rarely depicted on snuff bottles. Animals, on the other hand appear with regularity, the most common being the dragon. A dragon is shown in the example at right on a porcelain bottle in splendid red and blue and clutching the inevitable fiery pearl. One of the traditions of Chinese art is that only the emperor, his sons and princes of the first and second ranks were permitted to own an artefact illustrated with a dragon having five claws. Four clawed dragons were restricted to princes of the third and fourth ranks, while the common folk had to be content with a dragon having three claws. However, it is common to find that many older bottles have dragons with five claws. The horse is another animal frequently used in the decorative work. The horse is one of the Seven Treasures of Buddhism. Its symbolism points to speed, perseverance, rank, power and wealth. The symbolism of wealth and power came about because the horse carried those of importance. In the example at left, the horse seems to be carved in a very amateurish way, but in this school of bottle production, naïveté was the style. The hare represents a wish for long life and even immortality. In Chinese tradition it is believed that if one attains a sufficiently high standard of morality and enlightenment, one will become one of the immortals.
Басқа жиі қолданылатын символдар
Үш аяқты бақа – мифтік жаратылыс. Ол шексіз монеталар сақталатын жанды қалта деп есептелген, сондықтан ол байлықты көрсетеді және қолға түспейтін нәрсенің символына айналды. Балық – байлық пен молшылықтың, сонымен қатар үйлесім мен отбасылық бақыттың нышаны. Балықтың бейнесі түрлі әшекейлеу жолдарында қолданылады. Бамбук жиі кездесетін мотив. Оның беріктігі мен жыл бойы жасыл болуының арқасында, ол көптеген басқа символдармен бірге ұзақ өмір сүруді білдіреді.
The three legged toad is a mythical creature. It was thought to be an animated purse containing an inexhaustible supply of coins, hence it represents wealth and has become a symbol of the unattainable. The fish is both an emblem of wealth and abundance and of harmony and connubial bliss. The fish emblem is used in a variety of decorative ways. Bamboo is a frequent motif. Because of its durability and its being evergreen it has come, along with many other symbols, to signify longevity.
"Ішінде боялған" бөтелкелер
Ішкі жағы суреттелген шыны бөтелкелер бар, олардың ішкі бетіне суреттер және көбінесе каллиграфия салынған. Олардың көріністері бір-екі дюйм биіктікте болады және кейде мойны бір төрттен бір дюйм ғана болатын бөтелкенің ішінде кері бағытта щеткамен манипуляция жасай отырып суреттеледі. Урсула Борн өзінің темекі тарту туралы еңбегінде, қолөнершілердің арқаларына сурет салуды ұсынды, бұл тар ашылу арқылы жұмыс істеуді жеңілдетер еді. Гань Сюаньвэнь, сондай-ақ Гань Сюань деп те белгілі, Қытайда ішкі жағы суреттелген темекі тартатын бөтелкелердің маңызды ертедегі суретшісі ретінде танылған. Оның көптеген бөтелкелері циклдық даталарды билік мерзімімен бірге алып жүреді, сондықтан оның туындыларын шамамен 19 ғасырдың бірінші ширегіне, яғни Цин әулетінің (1644–1911) Цзяциннің соңғы (1796–1820) және Даогуанның алғашқы (1821–1850) жылдарына дейін анықтап айтуға болады. Ішкі бояумен әшекейленген темекі тартатын бөтелкелер тек 19 ғасырдың басында және Цзяцин билігінің соңында ғана кең таралды. Ішкі жағы суреттелген темекі тартатын бөтелкелерге шабыт сарайдан келген болуы мүмкін, бірақ императорлық шеберханалардан қолдау алмады. Дегенмен, осындай бөтелкелер тез арада жаңа меценаттар тобының – шенеуніктердің, аристократтардың, ғалымдардың және кәсіпкерлердің назарына ілікті. Ақырында, бұл қолөнер Цин әулетінің соңы мен Республика дәуірінің басында, яғни 19 ғасырдың соңынан 20 ғасырдың басына дейін үлкен қарқынға ие болды. Пекинде үш белгілі және ықпалды шебер болды: Чжоу Лэйюань, Ма Шаосюань, Дин Эрчжун және Е Чжунсан. Ішкі жағы суреттелген бөтелкелер әлі де коллекционерлер үшін кеңінен жасалып келеді және қазіргі заманда өнер туындысы ретінде құндырақ болып келеді. Ішкі жағы суреттелген бөтелкелердің тақырыптарына пейзаждар, құстар мен гүлдер, адамдардың суреттері және ырысқа шақыратын мотивтер жатады. Олар бөтелке ішіндегі миниатюралық суреттер ретінде қарастырылады.
Inside painted are glass bottles which have pictures and often calligraphy painted on the inside surface of the glass. Their scenes are an inch or two high and are painted while manipulating the brush through the neck of the bottle at times only a quarter inch across, in reverse. Ursula Bourne, in her treatise on snuff, suggested that artisans painted on their backs to make it easier to work through the narrow opening. Gan Xuanwen, also known as Gan Xuan has long been recognized as an important early artist of inside painted snuff bottles in China. Quite a number of his bottles carry cyclical dates together with a reign period, and hence his works can be dated for certainty to roughly the first quarter of the 19th century, during the late Jiaqing (1796–1820) and early Daoguang (1821–1850) reigns of the Qing dynasty (1644–1911). It was not until the early 19th century and late in the Jiaqing reign that snuff bottles decorated with inside painting came to the fore. The inspiration of inside painted snuff bottles might have originated from the court, but did not receive any support of the imperial workshops. Nevertheless, this kind of snuff bottles quickly became the subject of acquisition for a new group of patrons, comprising officials, nobles, scholars and businessmen. Eventually the craft gained immense momentum in the late Qing and the early Republic periods, i. e. from the late 19th to the early 20th century. In Beijing, there were three renowned and influential masters, namely Zhou Leyuan, Ma Shaoxuan, Ding Erzhong and Ye Zhongsan. Inside painted bottles are still made extensively for collectors and becoming more valuable as work of art in the modern times. Inside painted bottles themes include landscapes, bird and flowers, figures and auspicious themes. They are viewed as miniature paintings within the bottle.
Суреттелген тырнақ бөтелкелерінің қазіргі дәуірі
Цин әулетінен кейін, шұғыл темекі тартатын адамдар азайды. Снаф бөтелкелерін жасау практикалық мақсаттан гөрі таза өнерге айналды. Қазіргі заманғы іштен суреттелген снаф бөтелкесі бірегей туынды, ол коллекционерлерді қызықтыратын жинауға арналған зат болып табылады. 1938 жылы туған Ван Сисан қазіргі заманғы іштен суреттелген снаф бөтелкелерінің ең көрнекті суретшісі ретінде танымал. Бұл салада төрт негізгі мектеп бар: Джи, Лу, Цзин және Юэ мектептері. Әр мектептің снаф бөтелкесін салу ерекшеліктері және тіпті негізі өзгеше. Мысалы, Юэ мектебінің бөтелкелері айқын және құмыра тәрізді болады. Бұл мектептердің ішінде Джи мектебінің сурет салу стилі ең маңыздысы, қалған үш мектептен өзгеше. Өркендеген кезеңінде Джи мектебінде 40 мыңға жуық суретші болған. Ал басқа мектептердің суретшілері көбінесе шеберхана сияқты жұмыс істейді және кеңінен танымал емес. Джи мектебі 1966 жылы Ван Сисан құрған. Ол Қытайдың қазіргі заманғы іштен суреттелген снаф бөтелкелерін дамытуға зор үлес қосты. Көптеген белгілі суретшілер оның жетекшілігімен оқыды, мысалы, Чжан Цзэнлу, Фу Гуошун, Ли Интао. Қазіргі заманғы снаф бөтелкесінің көп жақтастары бар және ол Шығыс коллекционерлерінің назарына түсуде.
After the Qing dynasty, few people took snuff. The making of snuff bottles has been evolving into pure art instead of practical objects. A modern inside painted snuff bottle is one of a kind, which serves as a collectible item that captivates the art collectors. Wang Xisan, born in 1938, is commonly known as the most representative artist in the modern inside painted snuff bottle. There are four primary schools in this field: Ji, Lu, Jing, and Yue schools. Each school has its own characteristics on the snuff bottle's painting and even the carrier. For example, the Yue school snuff bottle has a clear appearance and is vase shaped. Of the schools, the Ji school is the most significant painting style compared to three of others. In their peak time, the Ji school had nearly 40,000 painters in Hengshui. By contrast, other schools' painters are more like a studio or workshop and are not widely known. The Ji school was founded in 1966 by Wang Xisan. He had greatly contributed to the development of Chinese modern inside painted snuff bottles. Many famous artists were learning under his teaching, such as Zhang Zenlou, Fu Guoshun, Li Yingtao. The modern snuff bottle has many advocates and is ongoing to be appear into eyes of oriental collectors.
Ішкі боялған тырнақ бөтелкелерінің қазіргі нарығы
Тарихи тұрғыдан алғанда, ішкі жағы боялған табақшалар нарықта ескі және заманауи ішкі суреттерге бөлінеді. Ескі ішкі суреттерге Цин әулетінің төрт ұлы шебері – Ма Шаосюань, Е Чжунсань, Дин Эрчжун және Чжоу Лэйюань кіреді. Заманауи ішкі сурет салушылардың арасында шебер Ван Сисаньның тікелей шәкірттері, сондай-ақ Лю Шубэнь, Ли Кэчан, У Сунлин сияқты басқа үш мектептің белгілі суретшілері бар. Бәрі де Қытай билігі берген «Қытай өнері мен қолөнері шебері» атағын алған бірінші сыныпты шеберлер. Еуропа және Америка нарықтарында басқа материалдардан жасалған табақшалардың құны салыстырмалы түрде жоғары. Тарихи маңызына байланысты, ескі табақшалар құнсыздануға қарсы тұрады. Батыс коллекционерлері ескі туындыларды көбірек таниды. Мысалы, 2004 жылы Christie's (Гонконг) аукционында Ма Шаосюаньнің туындысы шамамен 22 000 АҚШ долларына сатылды. 2010 жылы Нью-Йоркте өткен Sotheby's аукционында Дин Эрчжунның туындысы 170 500 АҚШ долларына сатылды. Ал заманауи ішкі суреттермен боялған табақшалардың саудасы мен құны әлі де расталуда. Еуропалық және американдық коллекционерлер де жағдайды күтіп көруде. Нарық әлі толыққанды ашық емес. Дегенмен, заманауи суретшілердің қытай өнері мен қолөнері шеберлері айтарлықтай өсім көрсетуде. Мысалы, 2010 жылы Чжан Гуанциннің туындылары Бейжіңдегі Hanhai аукционында шамамен 176 640 АҚШ долларына, ал Ван Сисаньның туындылары шамамен 178 230 АҚШ долларына сатылды. Заманауи ішкі суреттермен боялған табақшалар әлі де даму үстінде, олар тұжырымдамалық өнер сияқты үнемі өзгеріп отырады. Болашақта заманауи ішкі суреттермен боялған табақшалар өз жолын тауып, нарықтағы өз нишасын анықтай алады.
By history Watershed, the inside painted snuff bottle can be divided into the old and the contemporary inside painting in the market. The old inside paintings include four great masters in the Qing dynasty, Ma Shaoxuan, Ye Zhongsan, Ding Erzhong and Zhou Leyuan. The contemporary inner painting snuff bottles comprise the direct disciple headed by Master Wang Xisan, and well known artists of the other three schools, such as Liu Shouben, Li Kechang, Wu Songling, etc., are all first class masters who earned the title of Chinese arts and crafts issued by China authority. Snuff bottles made of other materials in the European and American markets is relatively high in value. Due to the historical nature, the old snuff bottle tends to against the devaluation. Western collectors have more recognition of the old ones. For example, the price of a work by Ma Shaoxuan's at Christie's Hong Kong auction in 2004 was sold in US$22,000 around. The work of Ding Erzhong in Sotheby's autumn auction in 2010 in New York was sold for US$170,500. By contrast, the marketability and value of contemporary interior painted snuff bottles are still being verified. European and American collectors are also holding a wait and see attitude. The market is not yet transparent. However, the Chinese arts and crafts masters of contemporary painters have begun to show significant growth. For example, in 2010, Zhang Guangqing's works were sold at the Beijing Hanhai auction for US$176,640 around; at the same auction. Wang Xisan's works were sold for US$178,230 around. Modern interior painted snuff bottles are still ongoing in a state of progress, just like conceptual art that is constantly evolving. In the future, contemporary interior painted snuff bottles can genuinely develop their path and find the niches in the market.
Ұшқыр оқ
Соңғы жылдары талқанды мұрынға салудың танымал әдісі – талқан оқшауы. Қарапайым талқан оқшауы – түбінде тығыны бар шағын бөтелкеден, айналатын "дозалау камерасынан" және үстінде тесігінен тұрады. Күрделірек талқан оқшауында дозаны реттеуге арналған әртүрлі параметрлер болады. Олар пластиктен, шыныдан немесе металдан жасалуы мүмкін.
In recent years a popular method of snuff insufflation has been the snuff bullet. A simple snuff bullet consists of a small bottle with a plug in the base, a rotatable "dosing chamber" and a hole on the top. More advanced snuff bullets have variable dosing settings. They can be made of plastic, glass or metal.