Кіріспе

Американдық жазушы және инженер Джордж Гарри Стайн (26 наурыз 1928 – 2 қараша 1997) модельдік ракета жасаудың негізін қалаушылардың бірі, ғылым және технология туралы жазатын автор, және (Ли Корри есімімен) ғылыми фантастика жазушысы болған.

Білім және ерте мансап

Стайн Колорадо-Спрингсте өсіп, Нью-Мексико әскери институтында және Колорадо-Спрингстегі Колорадо колледжінде физика мамандығын бітірді. Бітірген соң ол White Sands Proving Grounds-та жұмыс істеді, бастапқыда азаматтық ғалым ретінде, ал 1955 жылдан 1957 жылға дейін АҚШ Әскери-теңіз күштерінің қару-жарақ сынақ орталығында Range Operations бөлімінің басшысы болып қызмет етті. Стайн мен оның әйелі Барбара жазушы Роберт А. Хайнлайнмен дос болды, ол олардың тойын өткізуге көмектесті, себебі Гарридің ата-анасы қайтыс болған еді, ал Барбараның анасының денсаулығы сапарға шығуға мүмкіндік бермейтін. Хайнлайнның бірнеше кітабы олардың біреуіне немесе екеуіне де арналған, әсіресе «Have Space Suit – Will Travel» кітабы. Стайн 1950 жылдардың ортасында «Ли Корри» деген псевдониммен, ал 1980 және 1990 жылдары өз атымен ғылыми фантастика жазды, сондай-ақ «Popular Mechanics» журналына ғылыми мақалалар жазды.

Модельдік зымыран

White Sands-тен кейін Стайн бірнеше аэроғарыш компанияларында жұмыс істеді, соңында Мартинде Титан жобасымен айналысты. Бұл жұмыс ұзаққа созылмады: 1957 жылы «United Press» оны «Спутник-1» ұшырылуына қатысты пікірін білу үшін шақырғанда, ол кенеттен жұмыстан босатылды. Ол оларға жаңа ғана жарияланған «Жер серіктері және ғарыш үстемдігі үшін жарыс» кітабынан бір үзіндіні қайталады. Онда ол былай деп жазды: «Тарихтың басынан бері алғаш рет Жердің бірнен астам айы болады. Бұл алдағы бірнеше айда орын алуы мүмкін, немесе сіз осы жолдарды оқып жатқан сәтте орын алған шығар». Ертесі күні оған кеңсесін тазалауды бұйырды. Нақтырақ айтқанда, «Модельдік зымыранның қалыптасу жылдары, 1957–1962 жж.; Жеке естеліктер» (Халықаралық Астронавтика Федерациясы, IAF XXVII Конгресі, Анахайм, Калифорния, 1976 жылғы 10–16 қазан (76 241) еңбегінде, ол: «Мені 1957 жылғы 5 қазанда Мартин компаниясы жұмыстан босатты, себебі мен «United Press» тілшілеріне кеңестіктер өздерінің құрлық аралық баллистикалық зымыранын (МБР) ұшыру құралы ретінде пайдаланғанын (олар оны пайдаланды), «Спутник» бүкіл АҚШ-ты ядролық МБР шабуылына ашық қалдыратынын (әлі де солай), және АҚШ ғарышқа бірінші болып аттанбағанын, себебі бізде тиісті ғарыш бағдарламасы болмады (Эйзенхауэр басшылығымен осы бағдарлама іске аспады) дедім» деп жазды. Уайт-Сэндс кезінде ол жастардан зымырандар туралы сұрақтар алатын, ал 1957 жылдың басында «Механика» журналына зымыран қауіпсіздігі туралы мақала жазды. Біраз уақыттан кейін ол Орвилл Карлайлдан хат алды, ол кішкентай модельдер жасап, оларды қуаттандыру үшін алмастырылатын қатты отынмен жұмыс істейтін қозғалтқыштарды шығара бастады. Стайн Карлайл оған жіберген үлгілерге әсерленді және олар туралы «Механика» журналының қазан айындағы санында мақала жариялады. Мартиннен босатылғаннан кейін ол Карлайлмен байланысқа түсті және екеуі Model Missiles Inc. компаниясын құрды, ол модельдік зымырандар мен олардың қозғалтқыштарын өндіретін алғашқы компания болды. Стайн сонымен қатар Ұлттық зымыран қауымдастығын (бастапқыда Модельдік зымыран қауымдастығы деп аталды) құрды және оның негізгі бөлігіне айналған қауіпсіздік ережесін жазды; ол 1960 жылдардың соңына дейін оның президенті болды. MMI ұзаққа созылмады, себебі олар қызығушылық танытқан бизнестің деңгейіне дайын емес еді және кейбір дұрыс емес бизнес шешімдеріне байланысты. Алғашқы қозғалтқыштарды өндірудегі қиындықтар оларды Вернон Эстесті іздеуге мәжбүр етті, ол оларға 1958 жылдың жазында келді. Эстестің «Mabel» машинасының, алғашқы қозғалтқыш өндіру машинасының жобалануы мен құрастырылуы оның табысының негізі болды және Эстес Индустриесін хобби саласында бәсекелестікке төтеп бере алмайтын позицияға ие етті. Стайн хоббиді танымал ету жұмысын жалғастырды, 1965 жылы «Модельдік зымырандар нұсқаулығы» кітабын жазды, ол жылдар бойы жеті рет қайта басылды. Ол аэроғарыш өнеркәсібіне оралып, өзінің псевдонимімен жазуын жалғастырды, соның ішінде «Жұлдызды жол» романы «Өмір мекені» және «Шаттл құлауы» романдары. Өз атымен ол «Astounding» және оның кейінгі «Analog» басылымдары үшін тұрақты ғылыми деректер жазды. Ол Аполлон бағдарламасы кезінде Линди Дэвис, Чарльз Фридландер және Ричард С. Хогландпен бірге CBS News-тің кеңесшісі болды. Стайн кейде Рик Стернбах пен Майк Окудаға «Жұлдызды жол: Келесі буын» үшін техникалық суретшілер мен кеңесшілер ретінде кеңес берді және осы көмегі үшін «Жұлдызды жол: Келесі буынның техникалық нұсқаулығында» көрсетілді. «Stardance» романындағы (Спайдер Робинсон мен Жанна Робинсонның) «Гарри Стейн» кейіпкері Стайнге құрмет ретінде жасалған.

Басқа жұмыстар

Стайн еріктілер / еркін нарық либертариандық идеяларының ғарыш колонизациясымен және азаматтық дипломатия мен әлемдік бейбітшілік құралы ретінде өзара әрекеттесуіне қызығушылық танытты, сондықтан Либертариандық халықаралық ұйымның консультативтік кеңесінің төрағасы болып тағайындалды. Өмірінің соңына дейін түрлі азаматтық бастамаларды қолдады. "Үшінші өнеркәсіптік революция" кітабынан кейін, ол 1977 жылы Америка Астронавтикалық қоғамының жекеше ғарыш колонизациясы туралы конференциясын ұйымдастыруға шақырылды, мақсаты ғарыш зерттеулеріне ғана назар аудармай, одан ары бағытталған күштерді қайта бағыттау болды. Сол конференцияда ол халықаралық ғарыш қозғалысының негізін қалаушысы ретінде марапатталды. Ол бірден пайда табуға бағытталмаған еркін нарықтар тұжырымдамасына қызығушылық танытты және Роберт А. Хайнлайнмен бірге "жақсылықты қайтару" (pay it forward) тәсілін дамытушы және қолдаушы ретінде танылды, бұл термин Кевин Спейси және тағы басқа жұлдыздар ойнаған осы аттас фильмде де кеңінен танымал болды. "Үшінші өнеркәсіптік революциядан" басқа, ол көпшіліктің назарына ғарыш индустриясының пайдалы және әлеуметтік маңызы бар белсенді даму мүмкіндіктерін жеткізуге арналған бірнеше кітап жазды.