Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Христиан мейрамы
Christian feast day
Тәңірдің Тұлғасының өзгеруі мейрамы әртүрлі христиан қауымдарында Иса Мәсіхтің Тұлғасының өзгеруі құрметіне аталып өтеді. Мерекенің бастауы нақты белгісіз, және ол Табор тауындағы үш базиликаның қасиеттіңге берілуінен туындаған болуы мүмкін. Бұл мейрам 9 ғасырда әртүрлі нысандарда болған. Батыс шіркеуінде Рим папасы Калликст III 6 тамызды Белград қоршауының (1456) тоқтатылуын еске алу үшін жалпыға бірдей мейрам деп жариялаған. Сирия православиелік, Маланкара православиелік, Шығыс православиелік, католик, ескі католик және англикан шіркеулерінде, сондай-ақ қайта қарастырылған Юлиан күнтізбесі бойынша, Тәңірдің Тұлғасының өзгеруі мейрамы 6 тамызда атап өтіледі. Армян апостол шіркеуінде Тәңірдің Тұлғасының өзгеруі мейрамы Пасхадан кейінгі он төртінші жексенбіде атап өтіледі. 1970 жылдардағы діни рәсімдерге енгізілген өзгерістерге дейін кейбір лютерандық дәстүрлерде 6 тамыз да Тәңірдің Тұлғасының өзгеруі мейрамы ретінде тойланды. Юлиан күнтізбесін сақтайтын православиелік шіркеулерде 6 тамыз Григориан күнтізбесінің 19 тамызына сәйкес келеді. Тәңірдің Тұлғасының өзгеруі маңызды мейрам саналады және Византия католиктері мен православиеліктердегі он екі үлкен мейрамның бірі болып табылады. Барлық осы шіркеулерде, егер мейрам жексенбіге түйіскен жағдайда, оның діни қызметі жексенбілік діни қызметпен біріктірілмейді, оны толығымен алмастырады. Тәңірдің Тұлғасының өзгеруі литургиялық жылдың басқа уақыттарында да еске алынуы мүмкін, кейде мейрамнан өзге де. Ежелгі батыс лекционарийінде Ұлы оразаның қара жексенбісінде Тәңірдің Тұлғасының өзгеруі туралы жақсы хабар оқылады. Католик лекционарийінде Ұлы оразаның екінші жексенбісінде Тәңірдің Тұлғасының өзгеруі туралы жазба оқылады. Кейбір лютерандар, методистер, англикандықтар және басқалар қолданатын Revised Common Lectionary бойынша, Эпифания маусымының соңғы жексенбісінде (Күл күніне дейін) жақсы хабар қолданылады, бұл кейбір шіркеулерді белгіленген мейрам күнтізбесі жоқ болғандықтан осы күнді "Тәңірдің Тұлғасының өзгеруі жексенбісі" деп атауға итермелейді. Швеция шіркеуінде және Финляндия шіркеуінде оқиға Ыдыс тойдан кейінгі жетінші жексенбіде, Пятидесятницадан кейінгі сегізінші жексенбіде оқылады.
The Feast of the Transfiguration is celebrated by various Christian communities in honor of the transfiguration of Jesus. The origins of the feast are less than certain and may have derived from the dedication of three basilicas on Mount Tabor. The feast was present in various forms by the 9th century, and in the Western Church was made a universal feast celebrated on 6 August by Pope Callixtus III to commemorate the raising of the siege of Belgrade (1456). In the Syriac Orthodox, Malankara Orthodox, Revised Julian calendars within Eastern Orthodoxy, Catholic, Old Catholic, and Anglican churches, the Feast of the Transfiguration is observed on 6 August. In the Armenian Apostolic Church, the Feast of the Transfiguration is observed on the fourteenth Sunday after Easter. In some Lutheran traditions preceding the reforms to the liturgy in the 1970s, 6 August was also observed as the Feast of the Transfiguration. In those Orthodox churches which continue to follow the Julian Calendar, 6 August falls on 19 August of the Gregorian Calendar. The Transfiguration is considered a major feast, numbered among the twelve Great Feasts in Byzantine Catholicism and Orthodoxy. In all these churches, if the feast falls on a Sunday, its liturgy is not combined with the Sunday liturgy, but completely replaces it. The transfiguration can also be remembered at other points in the liturgical year, sometimes in addition to the feast itself. In the ancient western lectionary, the Ember Saturday in Lent included the gospel of the Transfiguration. In the Catholic lectionary, on the second Sunday in Lent the gospel of the Transfiguration is read. In the Revised Common Lectionary, followed by some Lutherans, United Methodists, Anglicans, and others, the last Sunday in the Epiphany season (that immediately preceding Ash Wednesday) uses the gospel account, which has led some churches without established festal calendars to refer to this day as "Transfiguration Sunday". In the Church of Sweden and the Church of Finland, the story is read on the seventh Sunday after Trinity, the eighth Sunday after Pentecost.
Византиялық католик және шығыс православие шіркеулері
Византиялық католик және Шығыс православие шіркеулерінде Мәсіхтің Тәні өзгерісі Мәсіхтің ұйықтауы оразасы кезінде тойланады, бірақ бұл мерекеге құрмет көрсету үшін ораза шамалы жеңілдетіліп, сол күні балық, шарап және май ішуге рұқсат беріледі. Византиялық көзқарас бойынша, Мәсіхтің Тәні өзгерісі – Иса Мәсіхті құрметтеу ғана емес, сонымен қатар Киелі Үштік мерекесі, себебі Үштіктің барлық үш жаны сол сәтте болған деп есептеледі: Құдай Әке көктен сөйледі, Құдай Ұлы – өзгерген Тұлға, ал Құдай Киелі Рух – бұлт түрінде көрінді. Осы тұрғыдан алғанда, Тәні өзгерісі «Кіші Жарқындықта» (ал «Ұлы Жарқындықта» – Исаның шомылуы, онда Киелі Үштік ұқсас бейнеде пайда болды) деп есептеледі. Мәсіхтің Тәні өзгерісі Византиялық діни күнтізбесіндегі Он Екі Ұлы Мерекелердің бірі саналады және Мереке қарсаңынан басталатын Түнгі Құдайы қызметімен тойланады. Дәстүр бойынша, Мәсіхтің Тәні өзгерісі күні Құдайға сыйынғаннан кейін бата алу үшін шіркеуге жүзім әкелінеді. Егер аймақта жүзім болмаса, алма немесе басқа да жемістер әкелуге болады. Осымен жылдық «Алғашқы Есімдердің Батасы» басталады. Мәсіхтің Тәні өзгерісі – «Тамыздағы Құтқарушының Үш Мерекесінің» екіншісі, ал қалған екеуі – 1 тамыздағы Крест процессиясы және 16 тамыздағы Қолмен жасалмаған Мәсіх иконасы. Мәсіхтің Тәні өзгерісіне бір күндік мереке алдында дайындық пен сегіз күндік мереке келеді, ол Мәсіхтің ұйықтауы мерекесінің алдындағы күні аяқталады. Византиялық теологияда Табор Нұры – Исаның Тәні өзгерген кезде Табор тауында ашылған нұр, ол Пауылдың Дамаск жолында көрген нұрмен теңестіріледі.
In the Byzantine Catholic and Eastern Orthodox Churches, the Transfiguration falls during the Dormition Fast, but in recognition of the feast the fast is relaxed somewhat and the consumption of fish, wine and oil is allowed on this day. In the Byzantine view the Transfiguration is not only a feast in honor of Jesus, but a feast of the Holy Trinity, for all three Persons of the Trinity are interpreted as being present at that moment: God the Father spoke from heaven; God the Son was the one being transfigured, and God the Holy Spirit was present in the form of a cloud. In this sense, the transfiguration is also considered the "Small Epiphany" (the "Great Epiphany" being the Baptism of Jesus, when the Holy Trinity appeared in a similar pattern). The Transfiguration is ranked as one of the Twelve Great Feasts of the Byzantine liturgical calendar, and is celebrated with an All Night Vigil beginning on the eve of the Feast. Grapes are traditionally brought to church to be blessed after the Divine Liturgy on the day of the Transfiguration. If grapes are not available in the area, apples or some other fruit may be brought. This begins the "Blessing of First Fruits" for the year. The Transfiguration is the second of the "Three Feasts of the Saviour in August", the other two being the Procession of the Cross on 1 August and the Icon of Christ Not Made by Hand on 16 August. The Transfiguration is preceded by a one day Forefeast and is followed by an Afterfeast of eight days, ending the day before the Forefeast of the Dormition. In Byzantine theology, the Tabor Light is the light revealed on Mount Tabor at the Transfiguration of Jesus, identified with the light seen by Paul on the road to Damascus.
Армян апостол шіркеуі
Армян Апостолдық шіркеуі Пасхадан кейінгі он төртінші жексенбіде Дабырдың (Պայծառակերպութիւն) мерекесін тойлайды. Бұл Армян шіркеуінің күнтізбесіндегі бес маңызды мерекелердің бірі. Оны Вардавар (Վարդավառ немесе гүл фестивалі) деп те атайды – бұл христиандық Дабыр мерекесімен ресми түрде алмастырылған, бірақ оның кейбір әдет-ғұрыптары мен дәстүрлері әлі де христиан армяндары мен мұсылман Хемшин халқы тарапынан сақталады.
The Armenian Apostolic Church celebrates the feast of the transfiguration (Պայծառակերպութիւն in Armenian) on the fourteenth Sunday after Easter. It is one of the five major feasts in the Armenian Church calendar. It is also called Vardavar (Վարդավառ or rose festival), a pagan celebration that the observance of the transfiguration officially replaced but some of whose customs and traditions are still observed by Christian Armenians and Muslim Hemshin people.
Копттік католик және православие шіркеулері
Копт православие шіркеуі Копт күнтізбесі бойынша Месри айының 13-і күні (яғни, ежелгі стиль бойынша 6 тамыз немесе жаңа стиль бойынша 19 тамыз) Тәңірдің өзгеруі мерекесін тойлайды. Тәңірдің өзгеруі мерекесі әрқашан Әзіз Мәриямның оразасы кезінде келеді, сондықтан ол ораза мейрамы ретінде аталып өтеді. Бұл мереке Тәңірдің жеті кіші мерекесінің бірі болып есептеледі және қуанышпен тойланады.
The Coptic Orthodox Church Celebrates the feast of transfiguration on the 13th of Mesri according to the Coptic calendar (i. e. 6 August O. S. or 19 August N. S.). The Transfiguration always falls during St Mary's Fast so it is observed as a fasting feast. The feast is considered one of the seven minor Feasts of the Lord, and is celebrated in the joyful tune.
The Ethiopian Orthodox Church holds the ceremony of Buhe on the Feast of the Transfiguration.
Рим-католик шіркеуі
Рим-католик шіркеуінде, Мәсіхтің Тәнінің өзгеруі бұрын католик әлемінің әртүрлі бөліктерінде әртүрлі күндері, оның ішінде 6 тамызда жергілікті түрде тойланып келген, бірақ жалпыға бірдей мойындалмаған. 1456 жылы Венгрия Корольдігі Белградты қоршаудан босатып, Балқанға Османлы шапқындылығын тойтарды. Римге осы жеңіс туралы хабар 6 тамызда жетті. Сол кездегі халықаралық саясатта христиан және мұсылман елдері арасындағы осындай шайқастардың маңыздылығын ескере отырып, жеңіске құрмет білдіру үшін Рим папасы Калликст III Мәсіхтің Тәнінің өзгеру күнін бүкіл Рим обряды бойынша тойланатын мейрам күніне көтерді. 2002 жылы Папа Иоанн Павел II Мәсіхтің Тәнінің өзгеруін Розарийдің бес Жарық құпиясының бірі деп таңдады.
In the Roman Catholic Church, the Transfiguration was once celebrated locally in various parts of the Catholic world on different days, including 6 August, but was not universally recognized. In 1456, the Kingdom of Hungary repulsed an Ottoman invasion of the Balkans by breaking the siege of Belgrade. News of the victory arrived in Rome on 6 August. Given the importance to international politics at that time of such battles between Christian and Muslim nations, in celebration of the victory, Pope Callixtus III elevated the Transfiguration to a Feast day to be celebrated in the entire Roman rite. In 2002, Pope John Paul II selected the Transfiguration as one of the five Luminous Mysteries of the Rosary.
Ескі католик шіркеуі
Ежелгі католик шіркеуі Мәсіхтің Тәнінің өзгеруін әдетте 6 тамызда, Рим ритуал күнтізбесі бойынша тойлайды. Дегенмен, әлемдегі әрбір жергілікті Ежелгі католик шіркеуі бұл маңызды мерекені басқа күні атауға құқылы. Ежелгі католиктердің Тәнінің өзгеруіне қатысты теологиялық көзқарасы Шығыс православиесінің пікірімен көп ортақ нәрселері бар. Ежелгі католиктер де Тәнінің өзгеруі Мәсіхтің құдайлығын ашып көрсеткен маңызды оқиға деп санайды; Иса – Әкенің шұрайлы бейнесі және иконасы. Тәнінің өзгеруі, адамзаттың бастапқы нұры, үштік Құдайдың өмір сыйлайтын махаббатында біріккен кездегі сұлулығын көрсетеді. Бұл оқиға адамзаттың құдайға жақындасу мүмкіндігін ашады. Егер Тәнінің өзгеруі жексенбіге түйіп жатса, ол қасиетті литургияның сол маусымдағы әдеттегі литургиялық тәртібін алмастырады.
The Old Catholic Church celebrates the Transfiguration typically on 6 August, according to the Roman rite calendar; however, every local Old Catholic Church throughout the world has the option to celebrate this major feast on a different day. The Old Catholic theological view of the Transfiguration shares much in common with the Eastern Orthodox perspective. Old Catholics also believe that the transfiguration was a major event that revealed the divinity of Christ; that Jesus is indeed the splendor and eikon of the Father. The Transfiguration shows forth humanity in the splendor of its original form when it was united in the life giving love of the Triune God. This event reveals the possibility of humanity's theosis. If the Transfiguration falls on a Sunday, it replaces the ordinary liturgical Ordo of the season for Sacred Liturgy.
Англикандық Қауымдастық
Жалпы дұғалар кітабында (1549 және 1552) Сарум күнтізбесінде бұрын салыстырмалы түрде төмен дәрежеде болған Пәрмендеу мерекесі алынып тасталды, бірақ 1560 жылы патшалық бұйрықпен жинақтау мен оқу берілмей күнтізбеге қайта қосылды. Бұл жағдай 1662 жылғы дұға кітабында сақталды, бірақ 1928 жылғы Ұсынылған Жалпы дұғалар кітабы Парламенттен мақұлданғанда түзетілер еді. Алайда, Англия шіркеуінің епископтары 1928 жылғы мақұлданбаған Жалпы дұғалар кітабын қолданғандарды мақұлдаудан бас тартты, соның салдарынан 6 тамыз күні кеңінен қолданысқа енді. Пәрмендеу мерекесі Англия шіркеуінің жалпы ғибадат лекционарында сақталады (6 тамыз). 1892 жылғы Американың Жалпы дұғалар кітабы оны епископалдық қолдануға енгізді, және содан кейін ол көптеген қазіргі заманғы аңгликан күнтізбелеріне қабылданды (кейде "Құдайдың Пәрменделуі" деп аталады).
In the Book of Common Prayer (1549 and 1552) the feast of the Transfiguration, which had had a relatively low rank in the Sarum Calendar, is omitted, but was restored to the Calendar, without a collect and reading being provided, by royal order in 1560. This state of affairs is perpetuated in the 1662 Prayer Book, but would have been remedied had the 1928 Proposed BCP been approved by Parliament. As it was, the Bishops of the Church of England refused to sanction those who used the abortive 1928 Book of Common Prayer, and the 6 August date came into general use. The Feast of the Transfiguration is retained in the Common Worship lectionary of the Church of England (6 August). The American Book of Common Prayer of 1892 introduced it to Episcopalian use, and from there it has been taken into most modern Anglican calendars (sometimes called "The Transfiguration of Our Lord").
Протестантизм
Реформациядан кейін Германияның протестанттық бөліктерінде Тәңірдің нұрының мейрамы тоқтатылды, бірақ Швецияда сақтаулы болды.
After the Reformation the Feast of the Transfiguration was abandoned in the Protestant parts of Germany, but continued to be observed in Sweden.
Америкадағы лютеран шіркеулері
Америка Евангелиялық лютеран шіркеуі, Миссури лютеран Синоды, Канада Евангелиялық лютеран шіркеуі және Солтүстік Америка лютеран шіркеуі (NALC) Пәрмендеу мерекесін Эпифаниядан кейінгі соңғы жексенбі күні тойлайды, ол Күл мерекесі мен Ұзақ ораза мезгіліне дейін соңғы жексенбі болып табылады.
The Evangelical Lutheran Church in America, Lutheran Church–Missouri Synod, the Evangelical Lutheran Church in Canada, and the North American Lutheran Church (NALC) observe the Feast of the Transfiguration as the last Sunday after the Epiphany, which is the Sunday immediately preceding Ash Wednesday and the season of Lent.
Реформацияланған кальвинист және пресвитериан
Пресвитериан шіркеуінде, Тәнінің өзгеруі жексенбісі Epiphany маусымының соңғы күнін, Күл сәрсенбісіне дейінгі соңғы жексенбіде белгілейді. Кальвинизмнің бастапқы дәстүрі барлық литургиялық мерекелерді, соның ішінде Тәнінің өзгеруі мерекесін де қабылдамады. Алайда, бұл кальвиншілердің Тәнінің өзгеруінің өзіне немқұрайлы қарағанын білдірмейді. Кальвиннің өзінің Тәнінің өзгеруіне қатысты көзқарасы екіұшты болған жоқ:
In the Presbyterian Church, the Sunday of the Transfiguration marks the last day of the Epiphany season, on the last Sunday before Ash Wednesday. The inceptive Calvinist tradition rejected all liturgical feasts, including the Feast of the Transfiguration. This, however, does not mean that the Transfiguration itself was ignored by the Calvinists. Calvin's own views on the Transfiguration were far from ambivalent:
"Мұса мен Илияс шынымен келген бе, әлде олардың көріністері ғана шәкірттерге көрсетілген бе, – деп сұрауға болады, өйткені пайғамбарлар көбінесе болмаған нәрселердің көріністерін көреді. Екі жақтан да айтуға боларлық көп нәрсе бар болғанымен, менің ойымша, олар шынымен де сол жерге әкелінген." Уақыт өте келе, көптеген маңызды мерекелер Реформацияланған шіркеу күнтізбесіне қайта оралды. Тәнінің өзгеруі жексенбісі енді қайта қарастырылған Жалпыға ортақ лекциялық жинақтың бір бөлігі болып табылады. Бұл мереке литургиялық түрде тойлана ма, әлде тек атаумен ғана атап өтіле ме, ол дін қызметкерлерінің немесе сессияның қалауына байланысты. 1993 жылғы Жалпы ғибадат кітабында (АҚШ Пресвитериан шіркеуі) Иеміздің Тәнінің өзгеруі қызметінің реті келтірілген. Бұл тәртіп жексенбілік литургиямен біріктіріледі немесе литургиялық тәжірибелер мен рәсімдерге бағытталған қауымдарда оны алмастырады.
"It might be asked whether it was really Moses and Elijah who were present or whether only their spectres were set before the disciples, just as often the prophets saw visions of absent things. Although there is much to be said on both sides, as they say, it seems more likely to me that they really were brought to that place." With time, most major feasts were restored to the Reformed ecclesiastical calendar. The Sunday of Transfiguration is now a part of the Revised Common Lectionary. Whether it is celebrated liturgically or in name only, it is left to the discretion of the clergy or Session. The Book of Common Worship of 1993 (Presbyterian Church USA) contains the order of the service for Transfiguration of the Lord. This order is either combined with the Sunday liturgy or replaces it in those congregations which orient themselves towards liturgical practices and observances.