Көк Гардения: Фриц Лангтың 1953 жылғы фильмі

Кіріспе

1953 жылы Фриц Лангтың түсірген фильмі

"Көк Гардения" – 1953 жылғы американдық фильм-нуар, басты рөлдерде Энн Бакстер, Ричард Конте және Энн Сотерн ойнаған. Режиссері Фриц Ланг, сценарий авторы Чарльз Хоффман, ал сюжеті Вера Каспаридің "Гардения" повесіне негізделген. Warner Bros. компаниясы таратып шығарған тәуелсіз туынды "Көк Гардения" – нақты өмірде болған Black Dahlia қылмысына ұқсас сенсациялық кісі өлтіру ісін баспасөз қалай жариялағаны туралы циникалық көзқарас. Бұл фильм Лангтың "газеттік нуар" трилогиясының бірінші бөлігі болды, одан кейін 1956 жылы "Қала ұйықтағанда" және "Күмәндік тудырмайтын жерде" фильмдері шықты. Фильмде Нат Кинг Коул орындаған "Көк Гардения" әнін Боб Рассел мен Лестер Ли жазды, ал аранжировкасын Нельсон Риддл жасады. "Көк Гардения" фильмінің операторы – РКО-да жиі жұмыс істейтін Николас Мусурака, ол сол кезде Warner студиясында еңбек етіп жүрген.

Сюжет

Нора Ларкин (Энн Бакстер) - бөлмедестер Кристал Карпентер (Энн Сотерн) және Салли Эллис (Джефф Доннелл) сияқты Лос-Анджелесдегі байланыс операторы ретінде жұмыс істейтін жалғызбасты әйел. Сол күні туған күнін тойлау үшін ол үйде күйеуінің суретімен бірге тамақ ішуді шешеді. Шам жарығында тамақтану үстінде ол оның соңғы хатын ашады, тек Токиода кездескен медбикеге үйлену туралы жоспарларын ашатын "Дарақ Джейн" хатын алады. Қиындыққа ұшыраған Нора сол күні телефон кеңсесінде үміткерлерді өлшеген әйелдерге қызығушылық танытатын күнтізбе суретшісі Гарри Преблмен (Реймонд Бёрр) телефон арқылы кездесуді қабылдайды. Ол Оңтүстік теңіздер тақырыбындағы "Blue Gardenia" мейрамханасына келгенде, Гарри Кристалды емес, Нораны көріп таңғалады. Ол бірден қызға бірінен соң бірі қатты тропикалық коктейльдерді құяды. Пианист Нат Кинг Коул өзінің танымал "Blue Gardenia" әнін ерекше атап, фондында ән шырқады. Гарри Нораны "өз өнерін көрсету" үшін пәтеріне алып барады және фонографына Коулдың сол пластинкасын ойнатады. Ол барлық қимыл-қозғалыстарын жасайды, бірақ Нора оның диванында құлап қалады. Ол қызды оятып, оны зорлауға тырысады. Ол қарсылық білдіреді, содан кейін оны отпен соғады, айнаны талқандайды. Бірнеше сағаттан соң, ол үйіне қайта оралады. Келесі күні Нораны Кристал оятып, өткен түні болған оқиға туралы мүлдем есінен шығарады. Осы арада полиция Гарридің қызметшісін (Альмира Сешнс) тергеп, ол қоқысты тазалап, аяқ киімдерді шкафқа салып, қылмыс орнын бүлдіргенін мойындайды. Полиция телефон кеңсесіне келіп, Гарридің қыз суреттеріне позир болған әйелдерден жауап алады. Нораның не үшін солай болғанын білгенде, ол қатты таңғалады және дереу жақын маңдағы газеттен қаза болған оқиға туралы хабарды іздейді. Ол отты қораппен айнаны талқандағандай сезімді қайта жаңғыртады. Қара Далияның қасіретін еске түсіріп, Лос-Анджелес Хроникасының танымал колумнист Кейси Мейо (Ричард Конте) болжамды өлтірушіні "Көк Гардения қастандықшысы" деп атайды. Ол мейрамхананың официантынан құпия әйелдің сары түсті екенін, ал соқыр гүл сатушы әйелден (Селия Ловски) оның "тыныш дауысы" бар екенін біледі. Сол түні Салли күдікті қара тафтадан тігілген көйлек киіп жүргені туралы газетте жазылған хабарды дауыстап оқиды. Нора қорқып, оны газетке орап, таңертең сырттағы қоқыс жағу орнына шығады. Кейси істің жариялылығын пайдаланып, "Белгісіз қылмыскерге хат" атты бағана жазады, оны полицияға емес, өзіне тапсыруға шақырады және әділдікке уәде береді. Ол жергілікті әйелдерден көптеген жалған телефон қоңырауларын алады, бірақ Нораны шынайы деп таниды. Бір сәтсіз әрекеттен кейін ол оны кеңсесінде кездестіреді. Ол оған досы үшін сөйлейтінін айтады, ал Кейси егер досы берілуге келіссе, жоғары заңгерлік өкілдікке төлеуге дайын екенін айтады. Кейін екеуі тамақханаға барады, онда Нора өзінің амнезиядан зардап шеккен досының кісі өлтіру туралы баяндауын айтады. Кейси келесі күні кешкі асқа баруды сұрайды. Нора келісіп, үйіне оралады, онда ол әлемдік тұрғыдан үйде тұратын Кристалға өкінді, ол жанашыр. Келесі күні мейрамханада Кристал Кейсиді кездестіреді және оны Нораның кабинасына жібереді, онда ол ақыры өз ойын тастайды. Ол өзін шокта сезінеді, өйткені ол қызға ғашық бола бастады. Ол сондай-ақ өзін кінәлі сезініп, оған басқа біреуді ойлап, жала жабушыны аяғандай болып көрінгенін мойындады. Көп ұзамай полиция кеңсе қызметкерінің ақпараты бойынша келіп, Нораны тұтқындап алады. Ашулы, мазасыз күйде ол Кейсидің өзіне екі рет опасыздық жасағанына сенімді болып кетеді. Қаладан кетіп бара жатқан Кейси әуежайдағы музыканы байқап алады. Бұл - "Тристан мен Изольда" махаббат тақырыбы. Кейси машинадағы жазбалардың өзгертілгенін бірден түсінгенде, Нораның кісі өлтіруші болмауы мүмкін екенін түсінеді. Кейси өзінің сезіміне ілесіп, полиция капитаны Хейнс (Джордж Ривз) жергілікті музыка дүкеніне барады. Клерк Гарридің бұрынғы қыз досы Роза Миллер (Рут Стори) оған пластинканы сатқанын айтады және оны есіктің алдына шақырады. Полиция жақындап келе жатқанын білген ол өзін-өзі жуынатын бөлмеге кіргізіп, өзін-өзі өлтіруге тырысады. Роза ауруханадағы төсегінен Гарридің пәтеріне Нора есінен танып, күйзеліп, (оның жүкті екенін білдіріп) Гарриден өзіне үйленуге талап еткеннен кейін келгенін мойындайды. Ол бұдан бас тартты, оның орнына оларды біріктірген "Тристан и Изольда" атты пластинканы ойнатты. Содан кейін ол Нораның пластинка ойнатқышының жанында еденде жатқан қолжаз�...

Norah Larkin (Anne Baxter) is a single woman who works as an L. A. switchboard operator along with her roommates, Crystal Carpenter (Ann Sothern) and Sally Ellis (Jeff Donnell). On her birthday that night she decides to celebrate by dining alone at home with the picture of her fiancé, a soldier serving in the Korean War. At the candlelit dinner table she opens the latest letter from him only to receive a Dear Jane letter revealing his plans to marry a nurse he met in Tokyo. Devastated, Norah accepts a date over the telephone with Harry Prebble (Raymond Burr), a womanizing calendar girl artist who had been sizing up prospects earlier that day at the telephone office. When she arrives at the Blue Gardenia, a South Seas themed restaurant, Harry is surprised to see Norah rather than Crystal. Immediately he plies her with strong tropical cocktails, one after the next till she is completely but happily soused. Pianist Nat King Cole croons in the background, highlighting his popular song "Blue Gardenia". Harry whisks Norah to his apartment to "show her his art", and plays the same Cole record on his phonograph. He puts on all his moves, but Norah passes out on his couch. Persisting, he awakens her and attempts an implied date rape. She resists, then strikes him with a fire poker, shattering a mirror. Semi conscious, Norah flees the scene, leaving her black suede pumps behind. The next morning Norah is awakened by Crystal and discovers she has a complete blackout of what happened the previous night. Meanwhile, police at the crime scene question Harry's maid (Almira Sessions), who admits to cleaning the poker and placing the shoes in the closet, ruining the crime scene. Police arrive at the telephone office to question women who had posed for Harry's girlie drawings. When Norah learns why, she is startled and immediately seeks the nearest newspaper account of the slaying. It revives a vague flashback of wielding a fire poker and shattering a mirror. Evoking the macabre specter of the Black Dahlia slaying, popular Los Angeles Chronicle columnist Casey Mayo (Richard Conte) dubs the presumed killer the "Blue Gardenia murderess". He learns from the restaurant waiter that the mystery woman was a blonde, and from its blind female flower seller (Celia Lovsky) that she had a "quiet voice". That night Sally reads aloud the newspaper report that the suspect had been wearing a black taffeta dress. Frightened, Norah wraps hers in a newspaper and sneaks out in the wee hours to burn it in an outdoor incinerator. She is harried by a passing patrolman for burning after hours, but let off with a warning. Seeking to capitalize on the case's publicity, Casey writes a column entitled "Letter to an Unknown Murderess", calling for her to turn herself in to him rather than the police, promising fairer treatment. He receives many bogus phone calls from local women, but recognizes Norah's as genuine. After one botched attempt, he meets her in his office. She tells him she is speaking for a friend, and Casey reveals that he is willing to pay for top legal representation if that friend agrees to surrender. The two later go to a diner, where Norah tells her supposed amnesiac friend's account of the murder. Casey asks to meet her friend at the diner the next day. Norah agrees and returns home, where she confesses to worldwise roommate Crystal, who is sympathetic. The next day at the diner Crystal meets Casey and points him to Norah's booth, where she finally drops her gambit. He feels shocked, because he had begun to fall in love with her. He also feels guilty, admitting to her that he was only pretending sympathy for the alleged killer when he thought it was someone else. Shortly afterward the police arrive on a tip from the counter man and arrest Norah. Bitter and confused, she leaves convinced Casey had double crossed her. Leaving town, Casey notices that the music at the airport — the love theme from Tristan und Isolde — is the same composition the maid found playing on Harry's phonograph. Instantly grasping that the records on the machine had been changed, Casey realizes it's possible that Norah was not the killer. Following up his hunch, Casey and Police Captain Haynes (George Reeves) go to a local music shop. The clerk tells them that it was Harry's ex girlfriend Rose Miller (Ruth Storey) who sold him the record, and calls to her to come out front. Realizing the police are closing in, she locks herself in the rest room and attempts suicide. From her hospital bed Rose confesses that she had arrived at Harry's apartment after Norah had passed out, distraught, and (implying she was pregnant) demanding that Harry marry her. He refused, and instead started playing the record that had brought them together, Tristan und Isolde. She then noticed Norah's handkerchief on the floor by the record player, and in a rage fueled equally by jealousy and anger bludgeoned Harry with the poker. Cleared, Norah is freed. She confides to friends that she has forgiven Casey and wants him, badly. Casey wants her as well, and, learning she's interested, tosses his "little black book" to his buddy Al (Richard Erdman).

Өндіріс

"Көк Гардения" романының бастауыш романын Вера Каспари жазған және "Гардения" деп атаған. Фильмнің атауын "Көк Гардения" деп өзгерткені, 1947 жылы болған және әлі де шешілмеген Қара Далия қылмысы туралы естеліктерді ояту арқылы көрермендерді тарту мақсатында жасалған болуы мүмкін. "Гардения" алғаш рет "Today's Woman" журналының ақпан-наурыз айларындағы санында жарық көрді, бірақ романның киноқұқықтары бір жыл бұрын сатып алынған болатын. 1951 жылдың сәуір айында фильмнің, бұрын "Gardenia" деп аталған, Fidelity Pictures компаниясының өндірісі болады деген хабарланды. Компания иесі Говард Уэлш Дороти МакГайрмен әйел басты рөлді ойнауға келіссөздер жүргізді, кейін рөл Линда Дарнеллге, Джоан Фонтейнге және Маргарет Суллаванға ұсынылды. 1952 жылдың қыркүйегінде "Гардения" романына құқық тәуелсіз продюсер Алекс Готлибке және аз танымал Вики Лейнге сатылды. Қарашада Анн Бакстер рөлге бекітілді. "Көк Гардения" Бакстердің Warner Bros. студиясымен екі фильмді таратуға жасаған келісімшартының екінші фильмі болды, себебі студия фильмді таратуға келісім берген. Фильмнің тағы екі басты жұлдызы да сол айда жарияланды. Фильмдегі екінші әйел рөлі Анн Сотерннің 1950 жылы Metro Goldwyn Mayer компаниясынан денсаулығына байланысты шығарылғаннан кейінгі алғашқы кинолық рөлі болды. "Көк Гардения" фильмін түсіруге кіріспес бұрын, Сотерн CBS телеарнасымен "Жеке хатшы" комедиялық сериалында ойнауға келісімшарт жасасты және 1952 жылдың желтоқсан айының екінші жартысында алғашқы эпизодтарды түсірді, ал бұрын "Көк Гардения" фильмінде сегіз күн түсірілген болатын. Сотерн телевизиялық рөлдерге басымдық берді, сонымен қатар кинода да эпизодтық түрде пайда болды. "Көк Гардениядан" кейінгі оның келесі кинолық жұмысы 1964 жылғы "Ең жақсы адам" фильмі болды. Фильмнің соңғы жұлдызы ретінде танылған Ричард Конте, бұрын Алекс Готлиб Продакшнс үшін "Жауынгер" фильмінде ойнаған. Готлиб "Көк Гардения" фильмін түсіру үшін Фриц Лангты шақырған, ол фильмнің ең үздік актері ретінде танылған Дана Эндрюсті ойнатуға үміттенген, бірақ Эндрюс жақында кино жұмысынан демалыс алған. Бұл рөл шағын болғанымен, маңызды болды. Тағы бір маңызды рөл, түнгі клубтың соқыр гүл сатушысы Мэй, – тізімде көрсетілмегенімен – Фриц Лэнгтің ұзақ жылдар бойы серіктесі болған Селия Ловски орындады, ол Лэнгтің Питер Лоррені "M" фильміне шақыруына ықпал еткен (Лорре бір кезде Ловскидің күйеуі болған). Газет кеңсесіндегі эпизодтық рөлдерді фильмнің продюсері Алекс Готлиб және оның әйелі, зейнеткер сахналық актриса Поли Роуз (композитор Билли Роуздың әпкесі) орындады. Фильм режиссері және жазушы Питер Богданович "Көк Гарденияны" "американдық өмірдің әсіресе уытты суреті" деп атады. "Көк Гарденияның" Lux Radio Theatre нұсқасы 1954 жылдың 30 қарашасында эфирге шықты, басты рөлдерді Фриц Ланг фильмде ойнағысы келген Дана Эндрюс және Рут Роман орындады. Эндрюс кейін 1956 жылғы "Шаһар ұйықтап жатқанда" және "Сақтай күмәннен тыс" фильмдерінде ер адам рөлін ойнады, олар Лангтың "Көк Гардения" фильмінен бастаған "газеттік нуар" трилогиясының екінші және үшінші бөлімдері болды (Ланг Lux Radio өндірісіне қатыспады).

The source novella for The Blue Gardenia was written by Vera Caspary and entitled The Gardenia: the eventual amendment of the film's title to The Blue Gardenia was probably intended to attract filmgoers by reminding them of the highly publicized unsolved Black Dahlia murder of 1947. The Gardenia first appeared in the February–March issue of Today's Woman magazine; however, the film rights for the novella had been acquired almost a full year earlier. It was announced in April 1951 that the film, then titled Gardenia, would be a production of Fidelity Pictures, whose owner, Howard Welsch, had negotiated with Dorothy McGuire to play the female lead role, which was subsequently offered to Linda Darnell, Joan Fontaine, and Margaret Sullavan. In September 1952, the rights to The Gardenia were sold to an independent producer, Alex Gottlieb, and also to the little known Vicky Lane, Anne Baxter was announced for the role in November. The Blue Gardenia was considered the second of Baxter's two picture deal with Warner Bros. as that studio signed to distribute the film. The film's two other top billed stars were announced the same month. The film's second female lead was Ann Sothern's first cinematic role since she had been dropped by Metro Goldwyn Mayer in 1950 due to her health issues. Prior to filming The Blue Gardenia, Sothern had signed with CBS to star in the sitcom Private Secretary, filming the first episodes in the latter half of December 1952 immediately after her eight days of filming on The Blue Gardenia: Sothern's focus would remain focused on television roles with occasional cinematic forays, her next cinematic credit subsequent to The Blue Gardenia being the 1964 film The Best Man. The last of the film's stars to be announced was male lead Richard Conte, who had previously starred for Alex Gottlieb Productions in The Fighter: Fritz Lang, hired by Gottlieb to direct The Blue Gardenia, had hoped to cast Dana Andrews, established as the top actor of the film noir genre, but Andrews had recently begun a sabbatical from film work. Though this role was small, it was pivotal. Another key role, May, the night club's blind flower girl, – although uncredited – was played by Celia Lovsky, a long time associate of Fritz Lang who had been instrumental in Lang's casting Peter Lorre – for a time Lovsky's husband – in M, Lang's 1931 sound film break through. Bit parts at the newspaper office were filled by the film's producer Alex Gottlieb and his wife, retired stage actress Polly Rose (sister of composer Billy Rose).</blockquote>

Film director and writer Peter Bogdanovich called The Blue Gardenia "a particularly venomous picture of American life".</blockquote>

A Lux Radio Theatre adaptation of The Blue Gardenia aired on November 30, 1954, with the lead roles taken by Dana Andrews – in the role Fritz Lang had wanted him to play in the film – and Ruth Roman. Andrews later played the male lead in both the 1956 films While the City Sleeps and Beyond a Reasonable Doubt, which were the second and third installments of the "newspaper noir" trilogy that Lang began with The Blue Gardenia (Lang was not involved in the Lux Radio production).