Кіріспе

Майкл Роберт Маррус (3 ақпан 1941 – 23 желтоқсан 2022) – канадтық тарихшы, Холокост, қазіргі Еуропа және еврей тарихы, сондай-ақ халықаралық гуманитарлық құқық саласындағы маман. Ол Холокост және оған байланысты тақырыптар бойынша сегіз кітаптың авторы.

Білім

1963 жылы Торонто университетінде өнер бакалавры (BA) дәрежесін алды. Содан кейін ол Калифорния университетінде (Беркли) оқыды, 1964 жылы өнер магистрі (MA) және 1968 жылы философия докторы (PhD) дәрежесін алып аяқтады. 2005 жылы Торонто университетінен заң магистрі дәрежесін де алды. Маррус Торонто университетінде тарих профессоры және аспирантура деканы болды, сондай-ақ он тоғыз жыл бойы осы мекеменің мүшесі болып қызмет етті. 2017 жылға дейін Масси колледжінің аға ғылыми қызметкері болды және Холокост зерттеулерінің канцлері Роуз және Рей Вулф атындағы зейнеткер профессор болды.

Жарияланымдар

1981 жылы Маррус Роберт Пакстонмен бірлесіп «Виши Франциясы мен еврейлер» еңбегін жазды, онда Виши Франциясының антисемитизмі сырттан таңылған емес, аймақтың өзіне тән екені және біраз уақыт оккупациядан құтылған Виши үкіметі, нацистік оккупация астында болмағандықтан, кейде тіпті нацистердің оккупациялаған аймақтардағы үкіметтерден де қатыгез болуы мүмкін екені көрсетілді, әсіресе еврейлерді өлім лагерлеріне депортациялауды ұйымдастырудағы рөліне қарағанда. Маррустың ең белгілі кітаптарының бірі – «Тарихтағы Холокост» (1987), ол осы тақырыптағы кең ауқымды әдебиеттерді тарихнамалық талдау құралдарымен зерделейді. Ол Холокосттың бірегейлігі мен жалпыламалығы мәселелерін, нацистік Еуропадағы еврейлерге қатысты қоғамдық пікірді, Холокосттың туындауындағы антисемитизмнің рөлін, еврейлердің қарсылығын, Judenräte-тің рөлін, жандарды және Холокост кезіндегі шіркеулердің рөлін түсіндіруге тырысады. Ол сонымен қатар ХХ ғасырдағы еуропалық босқындар қозғалысының тарихы және 1990-шы жылдардағы Холокост кезеңіндегі өтемақы науқаны туралы жазған. Маррустың соңғы еңбегі – 2015 жылы жарық көрген «Холокост сабақтары» Холокостты түсіндіруге және оның маңыздылығына қатысты тарихи және моральдық дауларды қарастырады. Онда Маррус еуропалық еврейлерді құртудан нақты сабақтар алу мүмкін емес екенін айтады, оның орнына үнемі зерттеліп, қайта қарастырылуы тиіс көптеген мәңгі дамитын сұрақтар бар екенін көрсетеді. Оның еңбектері француз, неміс, поляк, иврит, португал және жапон тілдеріне аударылған.

Тарихи тергеу комиссиясындағы рөлі

1999 жылдың қазан айында Маррус Холокост кезінде Папа Пий XII-нің рөлін зерттеу үшін Халықаралық католик-иудей тарихи комиссиясына тағайындалған үш еврей ғалымының бірі болды. Комиссияның міндеті – Ватиканның Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіне қатысты бұрын жарияланған құжаттарын қарап, талқылап, олар бойынша бағалау есебін дайындау еді. 2000 жылдың қазан айында комиссия Ватиканның Холокостқа жауап беруіне қатысты 47 сұрақтан тұратын алдын ала есеп жариялады. Содан кейін, 2001 жылы Ватикан комиссияның Пий XII-нің паптығы және соғыс кезеңіне қатысты Ватикан мұрағаттарына қол жеткізу әрекеттерін қабылдамады және осы мәселедегі дау-дамайлар салдарынан комиссия таратылды. "Jerusalem Post" газетіне берген сұхбатында Маррус комиссияның Ватикан мұрағаттарын ашу мәселесінде "қарсылыққа тап болғанына" өкініш білдірді.

Мэйси колледжінің дау-дамайлары

2017 жылдың 26 қыркүйегінде Масси колледжінде түскі ас кезінде Хью Сегал, сол кезде Масси колледжінің магистрі лауазымын атқарған, Маррус және басқа да стипендия ұстаушылармен бірге отырды, олардың арасында қара нәсілді стипендия ұстаушы да болды. Мүмкін, "шебер" деген сөзді тілдің барлық салаларынан жоюға бағытталған қозғалысқа жатқызып, енді "шебердің жатын бөлмесі" немесе "шебер ұста" деуге болмайтынын айтқан Маррус: "Сіз білесіз, бұл сіздің "шеберіңіз", солай емес пе? Қамшының соққысын сезінесіз бе?" – деді. Маррус бұл сөзі үшін кешірім сұрап, 2017 жылдың 1 қазанында колледж басшысы Сегалға жолдаған хатында "мен зиян келтіргендердің барлығына шын жүректен өкініш білдіремін" деп жазды. Ол былай деді: "Мен айтқандарым үшін өте өкінемін, нашар әзілдеу әрекетім болды. Мені тыңдағандарға, мен ешқандай жаман ниетпен айтпағанымды, бірақ үстелде отырғандардың және бұл туралы білгендердің ренжігенін түсінемін".

Жеке өмір

Маррус 1941 жылдың 3 ақпанында Канаданың Торонто қаласында дүниеге келген. 1971 жылы Маррус Кэрол "Ранди" Гринштейнге үйленді; олардың үш баласы болды. Ол 2022 жылдың 23 желтоқсанында 81 жасында қайтыс болды. Соңғы кезде ол Холокост сабақтары үшін Канада еврей әдебиеті сыйлығына ие болды. Ол Оксфордтың Сент-Антоний колледжінде, Иерусалимдегі Еврей университетінің Израиль жоғары оқу орталығында, Калифорния университетінде (UCLA) және Оңтүстік Африканың Кейптаун университетінде ғылыми зерттеуші болып жұмыс істеген немесе сабақ берген. Ол Канада Корольдік қоғамы мен Корольдік тарихи қоғамның мүшесі болды. 2008 жылы ол Канада орденінің мүшесі атанды.

Таңдалған шығармалар

Ассимиляция саясаты: Дрейфус ісі кезіндегі француз еврей қауымы, 1971; екінші басылым, 1980 ж. (Ph.D. диссертациясының жариялануы). Роберт О. Пакстонмен бірлесіп жазылған, «Виши Франциясы және еврейлер», 1981. «Қажетсіздер»: 20 ғасырдағы Еуропалық босқындар, 1985. Тарихта Холокост, 1987. «Нацистік Холокост»: Еуропалық еврейлерді құрту туралы тарихи мақалалар, 9 томдық, 1989. Редактор. «Нюрнбергтен үш жол»; Tablet журналы, 2015 жылғы 20 қараша. Сэмюэл Бронфман: «Сиграмның мырза Сэмнің өмірі мен дәуірі», 1991. Холокост сабақтары. Маргарет Макмилланның кіріспе сөзі. Торонто университетінің баспасы, 2015.