Fiat G.50: Екінші дүниежүзілік соғыстың итальяндық истребителі

Кіріспе

Итальяндық ұшақ-тұғыры

Fiat G.50 Freccia Arrow – екінші дүниежүзілік соғыста Fiat авиациялық компаниясы жасаған және өндірген итальяндық ұшақ. Қызметке түскен кезде, бұл модель Италияның бірінші бір орындық, толығымен металлдан жасалған монопланы болды, оның жабық пилот кабинасы және қысылатын шассисі болған. G.50 1937 жылдың 26 ақпанында алғашқы ұшуын жасады. 1938 жылдың басында Freccia ұшақтары Regia Aeronautica (Италия әуе күштері) және оның экспедициялық бөлімшесі Aviazione Legionaria Испанияда қызмет етті, онда олар жылдамдық және маневрлеу қабілеті жағынан қарсыластарымен салыстырылып бағаланды. Ұшақтың кейінгі үлгілеріне жақсартулар енгізілді, оның ішінде жанармай багының сыйымдылығы арттырылып, ұшу қашықтығы едәуір ұлғайтылды. G.50 бірнеше шетелдік клиенттерге экспортталды, шағын саны Хорватия әуе күштерімен пайдаланылды, ал 35 G.50 ұшағы Финляндияға жіберілді, онда олар 1939-1940 жылдардағы Қысқы соғыста және 1941-1944 жылдардағы Кеңес Одағына қарсы соғыста айрықша көзге түсті.

Өмірбаян

Fiat G.50 итальяндық авиация инженері Джузеппе Габриелли жасаған жобаның нәтижесінде пайда болды. Бұл Fiat үшін маңызды өзгеріс болды, өйткені бұрын компания бас инженер Селестино Розателлиге сенген. Габриелли жобаны әзірлеу жұмысын 1935 жылдың сәуір айында бастады. Бұл жоба сол заманғы ең озық технологиялық деңгейде жасалған болатын және Италияда өндірілген ең жетілген истребительге айналды. 1937 жылдың қазан айында ұшақ Милан халықаралық авиациялық көрмесінде ресми түрде таныстырылды. Гидонияда жүргізілген ұшу сынақтары ұшақтың бақылаусыз айналып түсуге бейім екенін көрсетті, бұл өте қауіпті еді, әсіресе төмен биіктікте, онда оны түзету мүмкін емес еді. Италия королі Виктор Эммануэль III және премьер-министр Бенито Муссолини Гидонияға келген кезде тағы бір қайғылы оқиға орын алды. Тәжірибелі ұшқыштар – Маджоре (эскадрилья басшысы) Марио Бонзано және лейтенанттар Беретта мен Мараско басқарған үш G.50 ұшағы төмен және жоғары жылдамдықпен ұшу кезінде қиындыққа тап болды. Беретта басқарған ұшақ бақылаусыз айналып, оқ-дәрі қоймасына құлап, ұшқыш қаза тапты. Апаттарға қарамастан, ұшу сынақтарының жалпы нәтижелері қанағаттанарлық деп танылды және Freccia, Macchi MC.200-ге қарағанда маневрлі екенін көрсетті. 9 маусым 1938 жылы G.50 «Caccia I» («Бірінші истребитель») байқауының жеңімпазы деп жарияланды. Маневрлеу қабілетіне байланысты Regia Aeronautica комиссиясы G.50-ге тапсырыс беруді шешті және байқаудың үшінші үміткері IMAM Ro.51-ді қабылдамады. Бірінші өндірістік ұшақтар 1939 жылдың басында Regia Aeronautica-ға жеткізілді. Итальяндық ұшқыштардың жабық кабинасы ұнамағандығы айтылады, өйткені оны жылдам ашу мүмкін болмады, ал плексиглас сапасы нашар болғандықтан, құм немесе шаңнан сызат түсіп, көрінуді шектеді. Сонымен қатар, кабинада газ шығарылымдары жиналатын, сондықтан ұшқыштар көбінесе кабинаны ашық күйде ұшыратын. Осыған байланысты 200 ұшақтың екінші партиясына ашық кабина орнатылды. G.50-нің алғашқы нұсқаларын әртүрлі қару-жарақ конфигурацияларымен жабдықтауға болады: мұрын бөлігінде бір немесе екі 12,7 мм (.5 дюйм) Breda SAFAT пулеметі және қанаттарда қосымша 7,7 мм (.303 дюйм) Breda SAFAT пулеметтері. Кейінгі нұсқаларын үлкен рульдің болуымен оңай ажыратуға болады.

The Fiat G.50 had its origins in a design produced by Italian aeronautics engineer Giuseppe Gabrielli. This represented a major change for Fiat, who previously relied on chief engineer Celestino Rosatelli. Gabrielli started work on the design in April 1935. The design was state of the art for the era; on its introduction, it would become the most advanced fighter to be produced in Italy. During October 1937, it was officially unveiled to the public at the Milan International Aeronautical Show. Flight tests conducted at Guidonia showed that the aircraft went too readily into an uncontrolled spin, a highly dangerous trait, especially at low level where recovery was impossible. During a visit by the Italian King Victor Emmanuel III and Prime Minister Benito Mussolini, another tragedy occurred at Guidonia. While performing a low, fast pass, three G.50s flown by experienced pilots, Maggiore (Squadron Leader) Mario Bonzano and Lieutenants Beretta and Marasco, got into difficulty. Beretta's aircraft spun uncontrollably and crashed into the ammunition laboratory, killing the pilot. Despite the crashes, overall results from the flight test programme were deemed to be satisfactory and the Freccia proved to be more manoeuvrable than the faster Macchi MC.200, and the G.50 was declared the winner of the Caccia I ("Fighter One") competition on 9 June 1938. On account of its manoeuvrability, the Regia Aeronautica Commission decided to order the G.50 as well, rejecting the competition's third contender, the IMAM Ro.51. The first production aircraft were delivered to the Regia Aeronautica in early 1939. Reportedly, Italian pilots did not like the enclosed canopy because it could not be opened quickly and, being constructed from plexiglas of relatively poor quality, was prone to cracking or abrasion by sand or dust, limiting visibility. In addition, exhaust fumes tended to accumulate in the cockpit, so pilots would often fly the fighter with the canopy locked open. Consequently, an open cockpit was installed in the second batch of 200 machines. The first versions of the G.50 could be outfitted with several different configurations of armaments: either a single, or a pair of, 12.7 mm (.5 in) Breda SAFAT machine guns in the nose and an additional pair of 7.7 mm (.303 in) Breda SAFAT in the wings. Later versions of the aircraft could be distinguished by the addition of a larger rudder.

Дамыту

1938 жылы Regia Aeronautica G.50 ұшағының екі орындық оқу-жаттығу нұсқасын жасауды сұрады, ол G.50/B (Bicomando – екі басқару) деп аталды. Олардың алғашқысы 1939 жылдың екінші жартысында құрастырылды. Оқушы-ұшқыш екі рульдік тіреуішпен жабық кабинада алдыңғы орындыққа отырды. Бірінші бес ұшақ 1a сериясы (“бірінші серия”) құрамына кірді. Алдағы өндіріс CMASA компаниясына тапсырылды, олар 106 G.50/B ұшағын жасады. Бір G.50/B кейіннен барлау ұшағына айналдырылды, ол планметриялық камерамен жабдықталды. Тағы бір G.50/B ұшақ-тасымалдаушы Aquila-дан теңіздік барлау ұшағы ретінде пайдалану үшін құйрық ілгішімен жабдықталды, бірақ бұл кеме аяқталған жоқ. 1940 жылдың қыркүйегінде G.50 bis деп аталатын жақсартылған нұсқасы пайда болды. Басты артықшылығы – қосымша жанармай багымен ұлғайтылған ұрыс қашықтығы, ол ұшу қашықтығын арттырды. Барлығы G.50 ұшағының 784 данасы өндірілді, оның 426-сын Fiat Aviazione, ал 358-ін CMASA жасады. Экспортқа 58 ұшақ сатылды: 13 G.50 Испанияға, 35 ұшақ Финляндияға және 10 ұшақ Хорватияға. Финляндияға жеткізілуге тиіс екі G.50 ұшағы отын жетіспеуі салдарынан жойылды. 7 наурызда сержант Ассер Валлиус жанармай сорғысын негізгі бакқа ауыстыруды ұмытып, G.50 (FA 8) ұшағы апатқа ұшырап, ұшқыш жарақат алды. 8 наурызда венгрлік ерікті ұшқыш, 2-лейтенант Вилмос Беласси, отыны бітіп, Швециядан Финляндияға өте алмағандықтан Балтық теңізіне құлады. FA 7 және оның ұшқышы табылған жоқ. Оның серігі, 2-лейтенант Матиас Пирити, кері оралып, G.50-ді және өзін құтқарды.

Дизайн

Fiat G.50 – бір қозғалтқышты, бір қанатты, төмен қанатты, ұрысқа арналған ұшақ. Ол толығымен металлдан жасалған, жартылай монокок фюзеляжбен құрылған, сыртқы қабығы жеңіл қорытпалардан тұрады. Фюзеляждың құрылымы төрт негізгі бойлық және 17 формадан тұрады, олар фюзеляждың артқы бөлігін құрайтын жүк көтергіш бөлікке біріктіріледі. Осы жетістіктер G.50-ге оның замандасы Fiat CR.42 бипланынан гөрі жоғары жылдамдыққа қол жеткізуге мүмкіндік берді. Авиация авторы Джанни Каттанео айтқандай, G.50 – «жаңа концепциялар мен техникаларды, дизайн мен өндірістің жаңа әдістерін енгізген, берік және қатесіз ұшақ» болды. Кабина жақсы көріну бұрышына ие болса да, тіпті артқа қарауға да кедеріссіз болса да, ұшқыштар жабық кабинаға ынтақтамады, нәтижесінде әртүрлі ашық кабиналар сынақтан өтті және ақырында шарнирлі мөлдір бүйірлік жақтаулар стандартталды. Ұшақтың қару-жарағын бағыттау үшін арнайы көздеу құрылғысы болды, ол 12,7 мм (.5 дюйм) Breda SAFAT автоматтарынан (әрқайсысына 300 оқтан) тұрды. Аталған автоматтары тікелей кабинаның алдына орнатылып, перне арқылы ату үшін синхронизациялық механизммен жабдықталған; жеке-жеке және бірнеше оқпен ату мүмкіндігі болды. Бұл операциялар Франция 1940 жылғы 22 маусымда Атыс тоқтату туралы келісімге қол қойып, Оккупациялық державаларға ресми капитуляциялағаннан кейін тез арада тоқтатылды.

Бельгияның орналасуы және Британия шайқасы

1940 жылдың қыркүйегінде Маджоре Бонзано басқаратын және Fiat G.50 ұшақтарымен жабдықталған 20° Gruppo (351/352/353 эскадрильясы), Ұлыбритания шайқасы кезінде Бельгияда орналасқан Corpo Aereo Italiano (Италия әуе корпусы, CAI) құрамында әрекет ету үшін құрылған 56° Stormo-ның бір бөлігі болды. Fiat CR.42 ұшақтарымен ұшатын 18° Gruppo да осы құрамда болды. Каттанеоның сөзіне сәйкес, Италия үкіметі саяси мүмкіндікті пайдаланып және беделділікке ұмтылып, Ұлыбританияның материгіне қарсы неміс әуе шабуылдарына қатысуға шешім қабылдады; ол әуе штабының осы ұшақтарды мағыналы үлес қоса алатын басқа майдандарға бағыттауды қалағандығын айтты. Бельгияда 20° Gruppo неміс Messerschmitt Bf 109 ұшағының іс-қимылын көруге мүмкіндік алды, сондай-ақ бірнеше G.50 ұшқышы осы типтегі ұшақтарды басқаруға оқытылды. 1941 жылдың қаңтар айының ортасында Bf 109E ұшқыштарының екеуі де Gruppo-ға қосылды. 1941 жылдың 8 сәуірінде G.50 ұшақтары жау ұшақтарын соңғы рет байқады, бірақ олар анықталған күрес ұшақтарынан қашып құтысты.

Солтүстік Африкадағы жорық

1940 жылдың 27 желтоқсанында 150-шы және 152-ші эскадрильяларға қарасты алғашқы 27 G.50 ұшағы Ливияға келді. 1941 жылдың 9 қаңтарында бұл ұшақтар алғашқы ұрыс миссиясын орындады, сол кезде 150-ші эскадрилья командирі, капитан-пилот (ұшу лейтенанты) Туллио Де Пратоға Hawker Hurricane Mk I шабуыл жасады, нәтижесінде ол шөлге апаттық қондыруға мәжбүр болды. 1941 жылдың 31 қаңтарында Ливияға майор Луиджи Бьянки басқаратын 351-ші, 360-шы және 378-ші эскадрильялардан тұратын 155-ші Gruppo Autonomo C. T. жаңа G.50 ұшақтарымен жабдықталған бөлім келді. Алайда, 1940-1941 жылдардың қысында итальян армиясының хаостық шегінісіне тап болған G.50 ұшақтары аса көп ұрысқа қатыспады. Freccia ұшқыштарының жау ұшақтарын түсірген алғашқы құжатталған жағдайлары 1941 жылдың 9 сәуірінде болды, онда лейтенант-пилот Карло Кугнаска (тәжірибелі ұшқыш және G.50 ұшағын Финляндияға жеткізген алғашқы адам) No. 73 эскадрильясынан үш британдық Hurricane Mk I ұшағына шабуыл жасап, біреуін түсіргенін мәлімдеді, бірақ бұл жоғалту расталмады. Қайтып келген кезде ол G.50 ұшағын апатқа ұшыратып, ұшақ әуежайда аударылып кетті, бірақ өзі зардап шекпеді. Төмен биіктіктегі әуе шайқастары көбінесе шатастыратын және болжамсыз нәтижелерге әкелетін. Тактикалық тосынсырлық берілген ұрыста шешуші фактор болып табылатын, мысалы, 14 сәуірде 351-ші эскадрильядан сегіз G.50 ұшағы бар 66 осьтік ұшақтың құрамы Тобрук маңындағы британдық күштерге шабуыл жасады. No. 73 эскадрильясының RAF қорғаушылары осы ұрыста сандар жағынан кем болды, нәтижесінде G.50-ден сәл ғана жылдам "Хуррикендер" осьтік ұшақтарды елемеуге және күшін ең үлкен қауіп төндіретін бомбалаушыларға шабуыл жасауға мәжбүр болды. G.50 ұшақтарымен ұшып, Кугнаска мен Маринелли екеуі де Х. Г. Вебстердің "Ураган" ұшағына шабуыл жасады, ол "Стука" секіруші бомбалаушысына атқылап жатқанда, нәтижесінде Вебстер Тобрук үстінде атып түсіріліп, қаза тапты. Канадалық ұшқыш, лейтенант Джеймс Дункан 'Смаджер' Смит (P2652) ұрысты көрді және кейіннен Кугнаска мен Маринеллиді атып түсіріп, өлтірді, сондай-ақ 351-ші эскадрилья командирі капитан Анжело Фанелло оны атып түсіргенге дейін тағы бір G.50 ұшағына зақым келтірді. 27 мамырда 20° Gruppo 151-ші эскадрильямен нығайтылды, ол жаңа Fiat G.50 bis ұшақтарымен жабдықталған. Бұл жаңа нұсқаның ұшу ұзақтығы ішкі фюзеляж бөліміне қосымша жанармай багі қосылғандықтан, екі сағатқа жуық болды (алғашқыда бомба бөлімі ретінде құрастырылған). G.50 ұшағының қалыпты тактикасы - тік түсу, бірақ олар Солтүстік Африкада тым жоғары ұшпады, көбінесе одан аспады. Ұшақтарда радиостанциялар болмады және ауа сүзгілеріне қарамастан, шөлдің құмы қозғалтқыштың қызмет ету мерзімін 70-80 сағатқа дейін қысқарта алатын. G.50 ұшақтары Desert Air Force ұшақтарынан кем өнімді болғанымен, олардың ұшқыштары кейде жылдам және жақсы қаруланған Hurricanes және P40 ұшақтарын атып түсіре алды. Тәжірибелі ұшқыштардың қолында G.50 бір рет ұшу кезінде бірнеше рет ұрып-соғуды да жүзеге асыра алды. Мысалы, 1941 жылдың 9 шілдесінде кешке, 155° Gruppo Autonomo 378-ші эскадрильяның сержант-майоры Альдо Буволи Кастель Бенито әуежайынан Триполи портын қарауылдауға ұшып, кемелерге төменгі деңгейде шабуыл жасаған жеті Blenheim жеңіл бомбалаушы ұшағының ұшуын ұстады. 151° Gruppo-дан екі Fiat CR.42 бипланы Бленгеймдерді қуып бара жатқанда, Буволи шабуыл жасап, әр бомбалаушыға кезекпен атты. Бір Бленгейм теңізге құлап, екіншісі Триполиден бірнеше шақырым солтүстікке қарай атып түсірілді. Тағы екеуі Мальтадағы Лука әуежайына қайтып келмеді және жоғалған деп жарияланды. Осы жетістіктері үшін Буволиге әскери ерлік үшін күміс медаль берілді және кейіннен төрт ұшақты түсіргені үшін есепке алынды. No. 110 эскадрильясы шілде айының басында Ұлыбританиядан Мальтаға келгеннен кейін алғашқы миссиясында осындай сандағы Blenheim IV ұшағының жоғалғанын хабарлады. Сиди-Баррани шайқасы кезінде, Батыс Шөлдік науқанының алғашқы ірі британдық шабуылы кезінде, Дерна округінің Мартуба әуе базасынан жұмыс істейтін бірнеше G.50 ұшақтары Сиди-Барранидегі британдық әуежайға шабуыл жасады. 1941 жылдың 18 қарашасында "Crusader" операциясы кезінде Desert Air Force Айн ел Газала әуежайларында 13 ұшақты жойған, оның 10-ы G.50 ұшағы. 19 қарашада Сид-эль-Резегте орналасқан 20° Gruppo британдық бронетанкілердің әуежайға кенеттен шабуыл жасауынан ауыр зардап шекті. 19 G.50 ұшағының тек 3-і ғана құтылды, 80 ұшқыш пен жердегі экипаж тұтқынға алынды. Барлығы 26 G.50 жоғалды, ал 20° Gruppo-да тек 36 G.50 қалды, оның ішінде 27 жарамды. Қазірде подполковник және 20° Gruppo командирі Марио Бонзано тұтқынға алынғандардың арасында болды, ал оның орынбасары Фурио Николот Доглио британдық операция туралы білмейтіндіктен, атып түсірілуге аздап қалды. Бірнеше G.50 ұшақтары дерлік зақымсыз қолға түсті, соның ішінде біреуі No. 260 эскадрильясымен алынып, кейін No. 272 эскадрильясына берілді. 1941 жылдан кейін G.50 Regia Aeronautica-да тек екінші рөлде болды. 1942 жылдың маусымында британдық барлау 12 Gruppo-да барлығы 26 G.50 (оның 10-ы жарамды күйде) бар екенін бағалады, ал 5a Squadra Aerea-ның негізгі құрамы 104 C.202, 63 C.200, 32 Z.1007 және 31 S.79 ұшақтарынан тұратындығы естілді.

On 27 December 1940, the first 27 G.50s, belonging to 150ª and 152ª Squadriglia, 2° Gruppo Autonomo C. T., arrived in Libya, where they operated out of Brindisi and Grottaglie airfields. On 9 January 1941, these fighters performed their first combat mission in the theatre when Capitano Pilota (Flight Lieutenant) Tullio De Prato, commander of 150ª Squadriglia, was attacked by a Hawker Hurricane Mk I on the front line, forcing him to crash land in the desert. On 31 January 1941, a new G.50 equipped unit, 155° Gruppo Autonomo C. T., consisting of 351ª, 360ª and 378ª Squadrons, commanded by Maggiore Luigi Bianchi, arrived in Libya. Caught up in the chaotic retreat of the Italian Army during the winter of 1940–41, however, the G.50s saw relatively little actual action. One of the few initial claims of enemy aircraft being downed by Freccia pilots occurred on 9 April 1941, when Tenente Pilota Carlo Cugnasca (an expert pilot, and the first to deliver a G.50 to Finland), attacked a flight of three British Hurricane Mk Is from No. 73 Squadron and claimed to have downed one, although this loss was not confirmed. On his return, he was forced to crash land his G.50, flipping the aircraft over on the airstrip but remaining unharmed. At low level, the aerial clashes were often confused and had unpredictable effects. Tactical surprise was often a decisive factor in a given engagement, as shown on 14 April when a formation of 66 Axis aircraft, including eight G.50s from 351ª Squadriglia, attacked British forces stationed in the vicinity of Tobruk. The RAF defenders of No. 73 Squadron were outnumbered in this engagement, resulting in the Hurricanes, which were only marginally faster than the G.50, having to ignore the Axis fighters and concentrate their efforts upon attacking incoming bombers, which posed the greatest threat. Flying their G.50s, both Cugnasca and Marinelli attacked H. G. Webster's Hurricane while he was shooting at a Stuka dive bomber, resulting in Webster being finally shot down and killed over Tobruk. A Canadian pilot, ace Flight Lieutenant James Duncan 'Smudger' Smith (P2652), saw the engagement and subsequently shot down and killed both Cugnasca and Marinelli as well as damaging another G.50 before being shot down himself by the 351ª Squadriglia commander, Capitano Angelo Fanello. On 27 May, 20° Gruppo was reinforced by 151ª Squadriglia, which was equipped with the new Fiat G.50 bis. This new version had almost two hours of flight endurance, due to the addition of an extra fuel tank in the internal fuselage section (which had been originally configured as a bomb bay). The normal tactic with the G.50 was to dive from , but they never flew very high over North Africa, usually not exceeding The aircraft still lacked radio sets and, despite their air filters, the desert sand could reduce the engine's lifespan to only 70–80 hours. Although the G.50s were mainly outperformed by Desert Air Force fighters, their pilots sometimes managed to shoot down the faster and better armed Hurricanes and P 40s. In the hands of expert pilots, the G.50 was even capable of scoring multiple kills during a single sortie. For instance, on the evening of 9 July 1941, Sergente Maggiore Aldo Buvoli of 378ª Squadriglia, 155° Gruppo Autonomo, took off from Castel Benito airfield to patrol Tripoli harbour and intercepted a flight of seven Blenheim light bombers, which had been engaged in a low level attack on the ships. Two Fiat CR.42 biplanes from 151° Gruppo were already pursuing the Blenheims when Buvoli attacked, shooting at each bomber in sequence. One Blenheim ditched in the sea while another was shot down a few miles north of Tripoli. Two more failed to return to Luqa airfield in Malta and were posted as missing. For these successes, Buvoli was awarded the Silver Medal of Military Valor and subsequently credited with four kills. No. 110 Squadron reported the loss of a similar number of Blenheim IVs on its first mission since arriving in Malta from the British mainland during early July. During the Battle of Sidi Barrani, the first major British offensive of the Western Desert Campaign, a number of G.50s operating out of Martuba Airbase, Derna District, attacked the British held airfield at Sidi Barrani. On 18 November 1941, during Operation Crusader, the Desert Air Force was responsible for destroying 13 aircraft on the Ain el Gazala airfields, 10 of these being G.50s. On 19 November 20° Gruppo, based at Sid el Rezegh, suffered heavy losses when British armoured forces suddenly attacked the airfield. Of the 19 G.50s, only three escaped, with 80 pilots and ground crew taken prisoner. Altogether, 26 G.50s were lost and 20° Gruppo was left with only 36 G.50s, of which 27 were serviceable. Mario Bonzano, now a Tenente Colonnello and commander of 20° Gruppo, was among the captured, and his deputy, Furio Niclot Doglio, was almost shot down, since he was unaware of the British operation. Several G.50s were captured almost intact, and at least one was taken by No. 260 Squadron and later passed to No. 272 Squadron. After 1941, the G.50 played only a minor role in the Regia Aeronautica. During June 1942, British intelligence estimated that 12 Gruppo had a total of 26 G.50s (10 of these being of a serviceable condition), while the backbone of 5a Squadra Aerea was estimated to have comprised a mixture of 104 C.202s, 63 C.200s, 32 Z.1007 and 31 S.79s.

Эгей теңізі

Италия 1940 жылы қазанда Грекияға соғыс жариялағаннан кейін, «Фречча» 28 қазанда Балқан және Эгей теңізінде грек және одақтас күштерге қарсы шабуылға шықты, әдетте Берат, Деволи және Гроттальедегі әуежайлардан ұшып шықты. Грек науқанындағы қолайсыз ауа райы осінің әуе операцияларын жиі қиындатты, алайда бірнеше күні бойы қызу әуе шайқастары болды, олардың барысында екі тараптың да қызметкерлері көптеген ұшақтарды түсіргенін мәлімдеді. 1941 жылдың 20 ақпанында «Хокер Харрикейн» истребительдері Балқандағы алғашқы әуе шайқасына қатысқанда, 54-ші топтың жеті G.50 ұшағы Деволиден ұшып, «Харрикейн» эскортындағы RAF бомбалаушыларын тосқауылдады. Бірнеше күн бұрын британдық жүк кемесі Грекияның Парамития қаласына алты «Харрикейн» және бірнеше «Веллингтон» бомбалаушыларын жеткізіп, аймақтағы RAF күшін арттырды. «Фречча» бір бомбалаушы және бір истребительді түсіргенін мәлімдеді, ал британдықтар төрт G.50 ұшағын түсіргенін хабарлады. Сол күні 15 G.50 ұшағы RAF Gloster Gladiators ұшақтарының аралас тобына қарсы шайқасып, бір G.50 ұшағының жоғалуы үшін 10 ұшақты түсіргенін мәлімдеді. RAF үш G.50 ұшағын жоғалтпады. Соғыстан кейінгі мәліметтерге сәйкес, сол күні бір «Бристоль Бленхейм» және бір G.50 ұшағы жоғалып кеткен. 1941 жылдың 28 ақпанында RAF бөлімшелері итальяндық бомбалаушылар мен олардың эскорттарын ұстап алды, салдарынан болған шайқаста 27 ұшақ атып түсірілді және бірнешеуі зақымдалды. Италиялықтар алты «Гладиатор» және бір «Супермарин Спитфайр» ұшағын түсіргенін мәлімдеді. Нақты шығындар – бір «Гладиатор» және сегіз итальяндық ұшақ, ал көптеген ұшақтар зақымдалды. Осы шайқастан кейін Regia Aeronautica театрдың ішінде тиімді күш бола алмады. 1941 жылдың 4 наурызында бір G.50 bis австралиялық RAF ұшқышы, лейтенант Найджел Калленді (15 немесе 16 жеңіске ие болған) Валона жағалауында (Албания) атып түсірді, ол эйсті ұшқыш Пэт Пэтлдің қанатты серігі ретінде ұшып жатқан еді. Сицилияға одақтастардың басып кіруінің бастапқы кезеңінде G.50 Regia Aeronautica-ның одақтастардың десанттарына қарсы шабуылдау үшін қолданған ең көп саны бар ұшағы болды. Басып кірудің басталуына дейін Regia Aeronautica-ның 50-ші шабуыл тобы, арнайы жер шабуылы жасақтары Оңтүстік Италияға қайта орналастырылды; бұл бөлім G.50 bis истребитель-бомбардировщиктерімен жабдықталды. Басып кіру басталғаннан кейін, 1943 жылдың 10 шілдесінде, осінің қарсы шабуылына қатысу үшін қосымша бөлімшелер аймаққа жіберілді. Басқа итальяндық және неміс жер шабуылы жасақтарымен бірге, Пистойядан келген 158 және 159-шы шабуыл топтарының 45 G.50 bis ұшағы қолданды. Италияның қалған әуе күштері өз базаларына оралды, онда қонудан кейін ұшақтар негізінен жердегі әуе шабуылдарымен жойылды. Италияның одақтастармен келісімге келген кезде Италияда G.50 истребительдерінің аз ғана саны қызметте қалды. Олардың кейбіреулері Италияның соғыс қимылдарының әуе күштері құрамында пайдаланылды, ал кем дегенде төрт G.50 ұшағы Aeronautica Nazionale Repubblicana ұшақтарын дайындау үшін қолданды. G.50 ұшағын қолданған ең табысты итальяндық ұшқыш – Фурио Лаури, ол 1941 жылдың соңына дейін 11 жау ұшағын түсірген, ақырында 18 жау ұшағын түсірген.

After Italy declared war on Greece in October 1940, the Freccia commenced offensive operations against Greek and Allied forces over the Balkans and the Aegean Sea on 28 October, typically operating from airfields at Berat, Devoli and Grottaglie. During the Greek campaign, adverse weather conditions was often responsible for hampering Axis air operations, however, a number of fiercely fought aerial engagements were fought on several days, often accompanied by a large amount of overclaiming by personnel on both sides of the conflict. Early on 20 February 1941, a flight of Hawker Hurricane fighters were engaged in their first aerial combat over the Balkans when seven G.50s of 54 Gruppo were scrambled from Devoli to intercept a formation of RAF bombers with their Hurricane escorts. A few days earlier, a British cargo ship had delivered six Hurricanes and several Wellington bombers to Paramythia, Greece, boosting RAF power in the region. Freccias claimed to have downed both a bomber and a fighter, while the British claimed responsibility for downing four G.50s. That afternoon, 15 G.50s engaged a large mixed formation of RAF Gloster Gladiators, claiming the downing of 10 aircraft for the loss of one G.50. The RAF claimed three G.50s with no loss. Postwar records showed one Bristol Blenheim and a single G.50 being lost on that day. On 28 February 1941, RAF units intercepted a formation of Italian bombers and their escorts, claiming 27 aircraft shot down and several others damaged in the ensuing battle. The Italians claimed to have downed six Gladiators and a single Supermarine Spitfire. The recorded losses were one Gladiator and eight Italian aircraft; many more were damaged. After this battle, the Regia Aeronautica was no longer an effective force within the theatre. On 4 March 1941, a single G.50 bis was responsible for the shooting down of Hurricane V7288, piloted by Australian RAF ace Flight Lieutenant Nigel Cullen (who was credited with 15 or 16 victories) off Valona coast (Albania), while he was flying as wing man for ace Pat Pattle. During the opening phase of the Allied invasion of Sicily, the G.50 was the most numerous aircraft used by the Regia Aeronautica to counterattack the Allied landings. Just prior to the start of the invasion, a specialised ground attack unit of the Regia Aeronautica, 50° Stormo Assalto, was repositioned to Southern Italy; this unit was equipped with G.50 bis fighter bombers. As soon the invasion started, on 10 July 1943, additional units were rushed to the area to participate in the Axis counter attack. Alongside various other Italian and German ground attack units, 45 G.50 bis of 158 and 159 Gruppi Assalto from Pistoia The remainder of the Italian air forces returned to their base where, after landing, the fighters were mostly destroyed on the ground by a follow up air attack. By the time of the Italian Armistice with the Allies, only a handful of G.50 fighters were left in service in Italy. A number of these continued to be operated as part of the Italian Co Belligerent Air Force, while at least four G.50s were used by the Aeronautica Nazionale Repubblicana as fighter trainers. The top scoring Italian pilot to use the G.50 was Furio Lauri, who was credited with 11 "kills" prior to the end of 1941, eventually achieving a final score of 18 enemy aircraft downed.

1940 жылдың ақпан айының аяғынан наурыз айының басына дейінгі әуедегі жеңістер

Fiat G.50FA 4FA 5FA 9FA 13FA 20FA 21AaltonenLinnamaaNieminenParonenPuhakka26 02 1940I 16, I 152DB 3DB 3I 16, I 15228 02 1940DB 3DB 3SB, SBDB 3SB, SBDB 302 03 1940I 153I 15309 03 1940I 153I 15311 03 1940DB 3 Ақпарат көзі: Fiat. laivue – Lentolaivue 26 sodassa (The Fiat Squadron – the Squadron n:o 26 in war), 152 және 153-беттер. Қосымша Koneluettelo (Әуе кемелерінің тізімі), Kari Stenman, Maininkitie 14 A, FI 02320 ESPOO, +358 9 8092187, http://www.kolumbus.fi/kari.stenman, Otavan Kirjapaino Oy баспасы, Хельсинки, 2013 жыл.

Фин әуе күштерінің тиімділігін алғаш рет 1941 жылдың 25 маусымында HLeLv 26 эскадрильясының G.50 ұшақтары 15 советтік SB бомбалаушы ұшағының 13-ін атып түсірген кезде көрсетті. Барлығы 13 әуе жеңісіне қол жеткізілді. Ұзақ соғыс кезеңінде G.50 ұшақтары 1941 жылғы фин шабуылы кезінде ең табысты болды, содан кейін олардың тиімділігі азайды. 1941 жылы HLeLv 26 эскадрильясы 52 жеңіске жетіп, тек екі ғана ұшақты жоғалтты. 1942 және 1943 жылдары совет әскері майданға жаңа, жақсырақ ұшақтарды жеткізді, ал Fiat ұшақтары ескіріп, тозығы жетті. Қосалқы бөлшектердің жетіспеуі ұшқыштардың ұшу санын шектеді. Дегенмен, 1939 жылдың 30 қарашасынан 1944 жылдың 4 қыркүйегіне дейін HLeLv 26 эскадрильясының G.50 ұшақтары 99 жау ұшағын атып түсірді, оның ішінде КСРО-ға жіберілген британдық истребительдер сияқты, олардан заманауирақ ұшақтар да болды. Осы кезеңде фин эскадрильялары бірнеше типтегі 41 ұшақты жоғалтты. (немесе 13), басқа дереккөздерге сәйкес, Нильс Тронтти (6), Онни Паронен (4), Унто Ниминен (4) және Лассе Лаутамаки (4).

Хорватиядағы қызметте

1941 жылдың қазан айында Хорватия Әуе күштері легионы Италиядан әскери көмек сұрады, ол ел қосымша жабдықтармен бірге 10 Fiat G.50 (тоғыз бір орындық және бір екі орындық) жеткізуге келісті. 1942 жылдың 12 маусымында Fiat G.50 bis истребительдері Fiat Aviazione-дан Туриннен Хорватияға ұшып кетті, бірақ шекараға жетпей тұрып, Италия Жоғарғы Бас қолбасшылығының бастығы Уго Каваллероның бұйрығымен тоқтатылды, ол хорват ұшқыштарының дезертирлік жасауы мүмкін деп қорқып еді. G.50 истребительдері Хорватия Әуе күштеріне 25 маусымда жеткізілгенге дейін күтуге мәжбүр болды, олар оларды Баня-Лукадағы 16-шы Jato-ға тағайындады және 1945 жылға дейін Югославия партизандарына қарсы, бірінші кезекте Босния мен Герцеговинада, содан кейін Сербияда, Хорватияда және Далмацияда қарқынды қолданылды. 1942 жылы Хорватияның G.50 bis эскадрильясы Солтүстік Югославиядан Украина майданына, 4-ші Luftflotte қанатына көшірілді. 1943 жылдың 25 маусымында "Зракопловство Независне Државе Хрватске" (Хорватия Тәуелсіз Мемлекетінің Әуе күштері немесе ZNDH) тоғыз G.50 bis және бір G.50B истребителін алды. Қазан айында Баня-Лукадағы Залужани әуежайында орналасқан кезде олар партизандарға қарсы шабуылдық миссияларды шамамен бір жыл бойы жүргізді. 1943 жылдың 8 қыркүйегінде Италияның қарусыздығынан кейін, Люфтваффе Хорватия Әуе күштері легионын Балқандағы Regia Aeronautica әуежайларынан тартып алынған 20-25 Fiat G.50 истребительдерімен жарақтандырды. Олар екі хорват истребитель бөлімін жабдықтап, 1944 жылы G.50-нің бір бөлігі Брезице оқу-жаттығу мектебінде пайдаланылды. ZNDH 1945 жылға жеті G.50 истребителімен (екісі жұмыс істеді) кірді. Соңғы G.50 истребительдері Югославия партизандарына түсті. Соғыстан кейін G.50 истребительдері жаңадан құрылған Югославия Әуе күштерімен біраз уақыт пайдаланылды – соңғы G.50 истребительдері әрекетте болды. G.51 G.50V-тің жобаланған өндіріс үлгісі, Fiat G.55 пайдасына тоқтатылды. Бір прототип жасалды. G.52 Fiat A.75 R. C.53 қозғалтқышымен жабдықталған G.50-нің жобаланған үлгісі. Қозғалтқыш ешқашан жасалмады және G.52 ешқашан құрылмады.