Намибияның солтүстігіндегі алып тұзды дала – Этоша көлі
Etosha Pan
Намибияның солтүстігіндегі Этоша көлі – тұзды дала, жануарларға толы ұлттық саябақ. Геологиялық процестер нәтижесінде пайда болған, суы мол, бірақ құрғақшылыққа бейім.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Намибияның солтүстігіндегі үлкен эндорхейлік тұзды дала
Big endorheic salt ville in Namibia's north
Етоша тұзды даласы – Намибияның солтүстігіндегі Кувелай-Етоша алқабының бір бөлігін құрайтын үлкен эндорхейлік тұзды дала. Бұл – жер бетіндегі кең ойыс, онда су жиналуы мүмкін, немесе су буланып кеткеннен кейін тұз қалдығы қалады. 120 шақырымға созылған (75 миль) құрғақ көл төсегі және оның айналасы Намибияның екінші ірі жабайы табиғат паркі – Етоша ұлттық паркі ретінде қорғалады. Тұзды дала көбінесе құрғақ болады, бірақ мол жаңбырдан кейін жұқа су қабатымен жабылады, бұл су бетіндегі минералдық шөгінділердің әсерінен қатты тұзды болады.
The Etosha Pan is a large endorheic salt pan, forming part of the Cuvelai Etosha Basin in the north of Namibia. It is a vast hollow in the ground in which water may collect or in which a deposit of salt remains after water has evaporated. The 120 kilometre long (75 mile long) dry lakebed and its surroundings are protected as Etosha National Park, Namibia's second largest wildlife park, covering The pan is mostly dry but after heavy rains it is flooded with a thin layer of water, which is heavily salted by the mineral deposits on the surface.
Орналасуы және сипаттамасы
Этоша, Ошинданда тілінде "Ұлы ақ жер" деген мағынаны білдіретін, үлкен минералды табадан тұрады. Аймақ ерекше ақ және жасыл беткейге ие, ол кең жайылып жатыр. Бұл табаның шамамен он миллион жыл бойы тектоникалық плиталардың әрекетінен пайда болғаны есептеледі. 16 000 жылдай бұрын, Солтүстік жарты шардың құрлықтарында мұздықтар еріген кезде, Оңтүстік Африкадағы ылғалды климат кезеңі Этоша көлінің суға толуына себеп болды. Бірақ бүгінде Этоша-пан көбінесе құрғақ сазды топырақтан тұрады, ол кеуіп жарылғанда алтыбұрышты пішінге бөлінеді және оның бетінде тіпті жұқа ғана су қабаты сирек кездеседі. Күне өзені бұрын көлді сумен қамтамасыз еткен деген болжам бар, бірақ уақыт өте келе тектоникалық плиталардың қозғалысы өзен бағытын өзгертіп, көлдің құрғауына және тұзды даланың пайда болуына әкелді. Қазіргі уақытта Экума, Нипело, Кувелай және Омурамбо Овамбо өзендері көлге су жеткізетін жалғыз маусымдық көздер болып табылады. Әдетте, өзен суы мен шөгінділері құрғақ көлге жетпейді, себебі су өзен арнасы бойында сіңіп, ағын мөлшерін азайтады.
Etosha, meaning 'Great White Place' in Oshindonga, is made of a large mineral pan. The area exhibits a characteristic white and greenish surface, which spreads over The pan is believed to have developed through tectonic plate activity over about ten million years. Around 16,000 years ago, when ice sheets were melting across the land masses of the Northern Hemisphere, a wet climate phase in Southern Africa caused the Etosha Lake to be filled up. Today however the Etosha Pan is mostly made up of dry clay split into hexagonal shapes as it dries and cracks, and is seldom seen with even a thin sheet of water covering it. It is assumed that the Kunene River fed the lake in the distant past, but tectonic plate movements over time caused a change in river direction, resulting in the lake running dry and leaving a salt pan. Nowadays the Ekuma River, the Nipelo River, the Cuvelai River and the Omurambo Ovambo River are the sole seasonal sources of water for the lake. Typically, not much river water or sediment reaches the dry lake, because water seeps away into the riverbed along its course, reducing discharge along the way.
Тарих
Колониялық дәуірде бұл аймақты алғаш рет африкалық емес адамдар – еуропалықтар Чарльз Джон Андерсон мен Фрэнсис Гальтон 1851 жылы зерттеді.
In the colonial era, the first non Africans to explore this area were the Europeans Charles John Andersson and Francis Galton in 1851.
Өсімдіктер мен жануарлар
Көлдің төңірегіндегі аймақ филдердің топтары қоныстанған тығыз мопань орманымен жабылған. Мопань ағаштары Оңтүстік-Орталық Африканың көптеген аймақтарында кең таралған. Мопань құрттары – Gonimbrasia belina көбелегінің дербес күйі және ауылдық қауымдар үшін маңызды ақуыз көзі. Тұзды шөлде көк-жасыл балдырлар ғана өседі, олар Этоша ойпатына ерекше түс береді, сондай-ақ Sporobolus spicatus сияқты шөптер жаңбырдан кейін ылғалды топырақта жылдам өседі. Ойпаттың төңірегіндегі жайылымдар мал жаюға қолайлы жағдай жасайды. Бұл шұғыл, құрғақ жер, сирек өсімдіктермен және жеткіліксіз тұзды сумен жыл бойы аз ғана жануарларға шарттық жасайды, бірақ кейде көптеген көшпенді құстарға пана болады. Гиперсольді ойпат тұздық креветкалары мен жоғары тұздылыққа төзімді экстремофильді микроорганизмдерге мекендейді. (C. Michael Hogan. 2010 жыл.) Ылғалды маусымда Этоша ойпаты шамамен 10 см тереңдіктегі аязды көлге айналады және мыңдаған фламинголар мен үлкен ақ пеликанның (Pelecanus onocrotalus) көбею ортасына айналады. Төңіректегі саваннада мыңдаған сүтқоректілер мекендейді, олар су болғанда ойпатқа және суарналарға келеді. Олардың ішінде зебра, гну, гемсбок, спрингбок, эланд, сондай-ақ қара мүйізді носорог, бұталық піл, арыстан, барыс және жирафтар бар.
The surrounding area is dense mopane woodland which is occupied by herds of elephants on the south side of the lake. Mopane trees are common throughout south central Africa, and host the mopane worm, which is the larval form of the moth Gonimbrasia belina, and an important source of protein for rural communities. The salt desert supports very little plant life except for the blue green algae that gives the Etosha Pan its characteristic colouring, and grasses like Sporobolus spicatus which quickly grow in the wet mud following good rains. Surrounding the pan, grasslands provide food for grazing animals. This harsh dry land with its sparse vegetation and insufficient amount of salty water, supports little wildlife all year round, but is sometimes inhabited by a large number of migratory birds. The hypersaline pan supports brine shrimp and a number of extremophile micro organisms tolerant of the high saline conditions.(C. Michael Hogan. 2010.) In particularly good rainy seasons the Etosha pan is turned into a shallow lake approximately 10 cm in depth and becomes the breeding ground for flamingos, which arrive in their thousands and great white pelican (Pelecanus onocrotalus). The surrounding savanna is home to thousands of mammals that will visit the pan and surrounding waterholes when there is water. These include quite large numbers of zebra, wildebeest, gemsbok, springbok and eland, as well as black rhinoceros, bush elephants, lions, leopards, and giraffe.
Қауіп-қатерлер мен қорғау
Этоша Пань толықтай Этоша ұлттық паркінің шегінде орналасқан және халықаралық маңызы бар Рамсар батқылығы және Дүниежүзілік жануарлар қорының экоаймағы (Этоша Пань галофиттері) ретінде белгіленген.
The Etosha Pan is situated completely within the boundaries of the Etosha National Park and is designated as a Ramsar wetland of international importance and a World Wildlife Fund ecoregion (Etosha Pan halophytics).