Кіріспе

Рокмаур (ʁɔkmoʁ; ; прованс тілінде: Recamaulo) – Францияның оңтүстігіндегі Гард департаментіндегі шағын қала және коммуна. Қала Авиньонның солтүстігінде, Ронаның оң жағасында жатыр. 2017 жылы коммунаның халқы 5 481 адамды құрады.

Топоним

Рокмеур атауы окситан тіліндегі ròca (тас) + maura (қара сипаттауыш) сөзінен шыққан деп саналады. Ерте латын қолжазбаларында қала атауының әртүрлі жазылу түрлері кездеседі. 1539 жылы Виллерс-Коттертес жарлығы ресми құжаттарда француз тілін пайдалануды белгіледі. Қазіргі француз тіліндегі жазу 1550 жылғы қолжазбада қолданылған.

Ханнибал

218 ж.б.д., Екінші Пуникалық соғыстың бастауында Ганнибал әскерімен және соғыс пилдерімен Иберия түбегінен Солтүстік Италияға жорық жасап, Рона өзенін кешіп өтті. Ежелгі тарихшылар Полибий мен Ливий осы жорық туралы айтады, бірақ нақты маршруты ғалымдар арасында көп пікір тудырған. Рокмаур – өткел орны ретінде ұсынылған бірнеше жердің бірі.

Галло-римдік вилла

1996 жылы жаңа жоғары жылдамдықты темір жол желісін (TGV) салуға дайындық барысында жүргізілген археологиялық қазба жұмыстары қаланың солтүстік-батысында, Рок де Пейеттің оңтүстігінде, Рондағы ескі аллювиалды террасадағы Лес Рамиер деп аталатын кішкентай әктас жартасынан 35 жерлеу орнымен қатар, галло-римдік вилланың қалдықтарын ашты. Ең ертегі табылған заттар Август кезеңіне (б.з.д. 63 – б.з. 14) жатады. 7-ғасырда бұл орын тасталып кеткен. Ронаның қарсы жағалауында осыған ұқсас әктас үстірті орналасқан, оның үстінде ортағасырлық тағы бір қамалдың қираған қалдықтары тұр. Орта ғасырларда Рона өзені қазіргіге қарағанда кеңірек болған, сондықтан екі қамал да өзендегі аралдарда орналасқан. Рокмаур қамалы туралы алғашқы жазба 1209 жылға, Альбигой крест жорығының қарсаңына дейін жатады. Сол кезде қала Тулуза графы Реймонд VI-ның билігінде болған, бірақ Папа Иннокентий III оны еретиктерді баспаналауда айыптап, жеті қаланы, соның ішінде Рокмаурды (castrum de Roccamaura) Авиньондағы пап легатына беруге келісім берді. Төрт жылдан кейін (1213) жасалған құжатта мұнара мен су қоймасы туралы айтылған. Бұл мұнара, әлдебір Square Tower, қазіргі қираған жерлерге үстемдік етеді. 1229 жылы қала Париж шарты бойынша Франция королі Людовик IX-қа тиесілі болды. 13 ғасырдан сақталған құжаттар жоқ, бірақ 14 ғасырдың басында қамалдың бірнеше үйді қоршаған қабырғасы, сондай-ақ пеш, үлкен су қоймасы, екінші су қоймасы бар бақ, шапель және түрмелер болғандығы мәлім. Қамал француз тәжінің билігіндегі аумақтың шекарасында маңызды орналасқан, өйткені сол кезде паптық Конта Венассенді Ронаның қарсы жағалауында басқарған. 14 және 15 ғасырларда Рокмаур қамалы Пон-Сен-Эсприт пен Бокар арасындағы өзенге жақын жердегі жоғары лауазымды тұлғаларға лайықты тұруға болатын жалғыз орын болды; Сен-Андре бекінісі мен Вильнев-ле-Авиньондағы Тур-Филипп ле Бел әскери мақсаттарға ғана қызмет еткен. Осы кезеңде Рокмаур қамалы бірқатар маңызды қонақтарды қабылдады. 1314 жылы Авиньонда тұратын бірінші папа Климент V Шатонеф-дю-Паптан Гаскониядағы туған жеріне бара жатқанда қалада қайтыс болды. Кейін 14 ғасырда Анжу герцогы Людовик I жиі келіп тұратын. Ол Франция королі Иоанн II-нің екінші ұлы және Франция королі Карл V-нің інісі болды. Ол қаланы Авиньондағы папалармен келіссөздер жүргізу үшін база ретінде пайдаланған. 1385 жылы Берри герцогы Джон ондағы венгр елшісін күтіп алды, ал төрт жылдан кейін 1389 жылы Карл VI үлкен сүйемелдемемен келді. 1420 жылы оның ұлы, Виенн дофині Карл қаланы аралады. Ол 1422 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Франция королі Карл VII атанды. Бұл кезеңде тұрақты түрде күтімге алынғанмен, қамалдың бұрынғы маңызы біртіндеп төмендеді. 1590-1591 жылдары Франция дін соғыстары кезінде қамал қоршауға алынып, мұнаралар мен қабырғалардың бір бөлігі қиратылды. Кейіннен Людовик XIV ғимаратты күтіп ұстамады және ол күйреуге ұшырады. 18 ғасырдың басында қамал мен оң жағалау арасындағы Ронаның тармағы толып, аралда тұрған орнына қамал қалаға жақын өзен жағалауында тұрды. Революциядан кейін қираған қамал лоттарға сатылып, басқа ғимараттар үшін тас көзі ретінде пайдаланылды. 1752 жылы жасалған жоспар қамалдың толығымен әктас жартасқа салынғандығын көрсетті. Қорғаныс құрылыстары жеті дөңгелек мұнараны қамтыды, олардың тек солтүстік мұнарасы ғана сақталған. Қалған шаршы мұнара биіктігі мен ені бойынша. Бұл қаланың үстінде көтеріледі.

Ронадағы порт

Кем дегенде 17 ғасырдың ортасынан бастап, және мүмкін одан да ертерек, порт қамалдың батысында, қазіргі автотұрақ пен қаладағы Л'Эскатильон ауданындағы Granier үңгірінің жанында орналасқан. 18 ғасырда өзен Méimart аралының төңірегіне лай жиналып, оның көлемі ұлғайып, нәтижесінде портқа қатынас тоқтатылды. 19 ғасырда Square Tower мұнарасының солтүстігіне жаңа порт салуға әрекеттер жасалды, бірақ шөгіндінің арқасында су тереңдігі шектелді.

Қаланы су басу

Рокмаур Рон өзенінің тасқынына осал болды және шіркеудің оңтүстік қабырғасында 1755 және 1840 жылдардағы ірі су тасқындарындағы су деңгейін көрсететін белгілер бар. Ол кезде қаланың көп бөлігі бір метрден астам су астында қалған. 1856 жылдың мамыр-маусым айларында тағы бір өте қиратушы су тасқыны болды. 1860 жылы Франция мемлекеті қаланы қорғау үшін дамба салу құнының үштен екісін төлеуге келісті. Дамба Сен-Жан төбесінен басталып, өзен бойымен оңтүстікке қарай Сауветер ауылына дейін созылды. Ол 1935 жылғы ауыр су тасқыны кезінде қаланы қорғады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Rhône ұлттық компаниясы өзенді каналға айналдыру жұмыстарын бастады. Рокмаур маңындағы бөлігі 1970-жылдардың басында аяқталды.

Рона өзенінің арғы жағындағы көпір

1835 жылы Рокмаурде Рона өзені үстінен аспалы көпір салу жұмыстары басталды. Ол кезде Авиньон мен Пон-Сен-Эспир арасында өзен арқылы көпір болған жоқ. Көпір 1944 жылғы тамызда Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдық әскери ұшақтармен қиратылды. 1959 жылға дейін, қазіргі көпір ашылғанша, өзен арқылы тізбекті паром жүріп тұрды.

Темір жол станциясы

Рокмаурдағы темір жол станциясы 1880 жылдың тамыз айында Ронның оң жағалауындағы Ле-Тейль мен Грезан-Ним қалалары арасындағы темір жол желісінде ашылды. Станция 1973 жылдың тамыз айында жолаушылар тасымалы тоқтатылған соң жабылды. Кейіннен бұл желі электрлендіріліп, қазір жүк тасымалына қолданылады.

Шіркеу

Католик коллегиялық шіркеуі Святого Жан Баптиста мен Святого Жан Евангелиста 14 ғасырдың бірінші жартысына дейін салынған. Ол оңтүстік готика стилінде (меридиональдық готика) салынды және бұрынғы Сент-Мари шіркеуінің орнын басты. Қазіргі шіркеудің құрылысын Авиньон папалығының алғашқы кезеңінде шіркеу иерархиясындағы ықпалды тұлға Бертран дю Пуже бастады. 1316 жылы Иоанн XXII папа оны Сан-Марчеллоның кардинал-қасиетшісі, ал 1327 жылы Остия-Велетридің кардинал-епископы етіп тағайындады. 1345 жылы Папа Климент VI шіркеу қызметін Сент-Мариден жаңа шіркеуге көшіруге және он діни қызметкер мен екі каноннан тұратын коллегиялық бөлім құруға рұқсат берді. Канонның бірі қауымның рухани қамқорлығын жүзеге асырды. Бөлім салыстырмалы түрде бай болды, өйткені ол бұрынғы шіркеудің игіліктерін мұра етіп алды және негізін қалаушыдан қосымша сыйлықтар алды. Алғашқыда шіркеуде ағаш шатыры көрінетін болған, бірақ 19 ғасырда ағаштар ауыстырылып, күмбез салынды. Кеме жағының оң жағындағы үшінші капелла – 15 ғасырдан бастау алған Сен-Жан капелласы. 1855 жылы қабырғаның ақ бояу қабаттарының астынан мәрмәр тақта табылды. Тақтаның үш жағында латын тілінде жазу бар, ал төртінші жағындағы жазу жоқ. Жазуда былай делінген: «Бұл екі заңның да асыл ұстазы, Лорд Жордан Брисиус, Велакс және Шатонеф-ле-Руж қалаларының иесі, Прованстың бас судьясы, және…» Өкінішке орай, төртінші жағында болуы мүмкін болған, бірақ жоқ болған датасы. Велакс және Шатонеф-ле-Руж – Буш-дю-Рон департаментіне қарасты коммуналар. Тас қазір шіркеудің жақын маңдағы қабырғасына орнатылған. Жордан Брисиус, оның есімі француз тілінде Жордан Брис деп жиі жазылады, маңызды судья және құқық ғалымы болды. Ол 1433 немесе 1439 жылы қайтыс болған деп саналады. Тарихшы Эжен Жермер Дюран тақтаның табылуы туралы хабарлағанда, оның тегі Брес болуы мүмкін деп болжады, бұл прованс диалектісінде құстарды ұстауға арналған бір түрі тұраққа ұқсас. Бұл тақтадағы үш тұрақ сияқты көрінетін нысандардың үстіндегі кішкентай құстың бейнесін түсіндіруге болады. Жордан Брес жергілікті жерде туған болуы мүмкін, өйткені Брес тегі 17 ғасырда көршілес Лаудон ауылында болған. Шіркеуде 1690 жылы Марсельден келген Бартелеми мен Оноре Жульен ағайындылары жасаған орган орналасқан. Ол бастапқыда Авиньондағы Кордельер монастырінде орнатылған, бірақ шамамен 1820 жылы Рокмаур шіркеуіне көшірілген. Органның жаңғақ қаптамасы оны жылжытқан кезде жасалған. Бас алтарьдың оң жағындағы капеллада Әулие Валентиннің кейбір реликвияларын сақтайтын сандық орналасқан. Бұл реликвиялар Римдегі Әулие Гипполит катакомбасынан алынып, Рим папасы IX Пий жергілікті беделді тұлға Максимилиан Пишоға сыйлаған. Олар 1868 жылдың қазан айында Ним епискобы Клод Анри Плантье басқарған рәсімде шіркеуге орналастырылды.

Халық саны

1384 жылы Рокмаур Бокар мен Ним сенешаузесіндегі 13 вигуридің бірінің орталығы болды. Бұл жерде патшалық сарай және 10 діни қызметкері бар үлкен коллегиялық шіркеу орналасқан. Осыған қарамастан, ауылдың өзі өте кішкентай болды, бар болғаны 5 отбасы тұрды. Рокмаур вигурисінде Лиракта 3 отбасы, Тавельде 5, Сент-Джинес-де-Комоласта 13 және Сент-Лоран-де-Арбресте 30 отбасы болды. Багноль-сюр-Сез көршілес вигуридің орталығы болды және 115 отбасыға ие болды. Төрт ғасырдан кейін, 1789 жылы, Француз революциясы қарсаңында Рокмаурда 929 отбасы болды және ол 1085 отбасыға ие болған Багнольмен шамалас болды.

Шарап

Шарап жасауды б.з.д. 600 жылға жуық грек отарлаушылары Рон аңғарына енгізген болуы мүмкін. Ла Рамиерде жүргізілген археологиялық қазбалар 1 ғасырдың екінші жартысында шарап немесе, мүмкін, зәйтүн майы өндірілгенін көрсетеді. Рокмаурдегі шарап өсірудің ең алғашқы жазбаша айғағы Тилберидің Гервазының 1214 жылы аяқталған Otia Imperialia еңбегінде кездеседі. Латын мәтінінің ағылшын тіліне аудармасы:

Ронда Рокмаур қамалы тұр. Олар қамалды өзі өзенге құқықтары бар империяға тиесілі деп санайды, ал оның жері Франция патшалығына тиесілі, ол жер құқығына ие. Осы қамалдың жерінде адамдар «бруместае» деп атайтын жүзімдіктер бар, олар жақсы майлы жүзім береді. Бұл жүзімдіктер гүлдеп, қарапайым жүзімдіктер сияқты жүзім шоғырларын шығарады, бірақ содан кейін олар өздерінің күткендерін ақтамайды: өйткені Жақия Бағушы мерекесінде (24 маусым) барлық жемістер жоғалып кетеді, және жеміске айналуға тиіс ештеңе табылмайды. Рокмаурдан шарап экспортталғандығы туралы ең алғашқы мәлімет Авиньондағы пап сотының Иннокентий VI-ның есептерінде кездеседі. 1357 жылы олар жергілікті саудагер Гвильлем Малрепацистен 20 баррель сатып алғанын тіркеген. Рондағы порт Рокмаур мен оны қоршаған ауылдардағы шарапты экспорттауға мүмкіндік берді. 1735 жылы порттан жылына 8000-нан астам баррель тасымалданды. Қазіргі уақытта Côtes du Rhône атауының бақылауындағы шығу тегі туралы заң 1937 жылдан бастап қолданылып келеді, бірақ аймақтан шараптың сапасын реттеуге жасалған талпыныстардың ұзақ тарихы бар. Жүзімдіктердің шамамен жартысы Appellation d'Origine Contrôlée (AOC) және қалғаны Географиялық қорғалған көрсеткіш (IGP) болып табылады. Кооператив әр атаумен байланысты заңдық ережелерді қамтитын бірнеше шарап түрлерін немесе атауларын өндіреді. Ең шектеулі атау «Tavel» немесе «Lirac» деп белгіленген сыра немесе жүзім шараптарына арналған. Тавель – Рокмаурдың оңтүстік-батысында орналасқан шағын ауыл, онда розе шараптары үшін жүзім өсіріледі. Лирак – Рокмаурдың батысындағы шағын ауыл, бірақ «Лирак» деп аталған шараптар Лирак, Рокмаур, Сен-Лоран-де-Арбрес және Сен-Женес-де-Комолас төрт коммунасының аумағына шашырап орналасқан белгіленген жүзімдіктерде өсірілген жүзімдерден жасалады. AOC Lirac-ті 44 шарап өндіруші және 5 түрлі кооператив, соның ішінде Рокмаур кооперативі өндіреді. Рокмаурдағы кооператив «Côtes du Rhône Villages» деп аталатын шарапты да өндіреді, онда ауыл Лаудон деп көрсетілген. Лаудон Рокмаурдың солтүстік-батысында орналасқан және «Côtes du Rhône Villages» атауымен рұхсат етілген 18 ауылдың бірі. Côtes du Rhône атауымен аталған шараптар тиісті деп танылған жүзімдіктерде өсірілген жүзімдерден жасалады. «Côtes du Rhône» атаулы аймақтарынан тыс жүзімдіктер «Indication Géographique Protégée» болып саналатын шараптар өндіру үшін пайдаланылады. Appellation d'Origine Contrôlée шараптары үшін жүзімдіктерде дәстүрлі жүзім сорттары отырғызылған: қызыл шараптар үшін Grenache, Syrah, Mourvèdre және Carignan, ал ақ шараптар үшін Clairette, Viognier, Grenache blanc және Bourboulenc. Бастауыш мектепте, Жан Вилар және Альбер Камю, алты мен он бір жас аралығындағы 330 бала оқиды, ал орта мектепте, Колледж Пол Валериде, он бес жасқа дейінгі 650 бала оқиды. Үлкен балалар бакалавриатқа оқуға жақын маңдағы қалалардың біріндегі лицейге барады. Ең жақын – Вильнев-ле-Авиньондағы Жан Вилар лицейі.

Жергілікті оқиғалар

Әр сейсенбі сайын таңертең Place de la Marie алаңында апталық базар өткізіледі. Жыл сайын 16 тамызда, Сент-Рох мерекесі күні ауылда фестиваль (Fête Votive) ұйымдастырылады. Постерль алаңында көшпенді жәрмеңке орналасады, ал жергілікті қоғамдық ұйымдар тікелей музыкамен ашық ауада кешкі ас ұйымдастырады. Көрермендерге ұнайтын шара – қаланың тар көшелерінде жас бұқаларды қуып жөнелту.

Адамдар

Папа Климент V 1314 жылы Рокмаур қамалында қайтыс болды. Жаку Брайден, католик уағызшысы, 1701 жылы Шусклан қаласында дүниеге келді және 1767 жылы Рокмаур қаласында қайтыс болды. Француз табиғаттанушысы Луи Пьер де Кубиер 1747 жылы Рокмаур қаласында дүниеге келіп, 1821 жылы қайтыс болды. Мишель де Кубиер, француз жазушысы және Луи Пьердің інісі, 1752 жылы Рокмаур қаласында дүниеге келді және 1820 жылы Парижде қайтыс болды. Пласид Каппео (1808-1877) француз жазушысы, Рокмаур қаласында дүниеге келді және қайтыс болды. Ол 1847 жылы "Minuit, chrétiens" ("Ой, қасиетті түн") шығармасын жазды, оған Адольф Адам әуен жазды. Ол сондай-ақ "Le Château de Roquemaure" атты тарихи поэманың авторы.