Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сымды дөңгелектерді құрастыру процесі
Process of assembling wire wheels
Сымды дөңгелектерді құрастыру (әдетте велосипед дөңгелегі, бірақ мүгедектер коляскалары мен кейбір автомобильдерді де қамтиды) – бұл дөңгелек құрастыру процесі. Сымды дөңгелектің құрамдас бөліктері: обод, спицалар, ниппелдер және хаб.
Wheelbuilding is the process of assembling wire wheels (generally a bicycle wheel, but including wheelchairs, and some cars). The components of a wire wheel are the rim, spokes, nipples, and hub.
Мақсаттар
Дөңгелекті тігуші дөңгелектің екі жағынан да дұрыс болуын қамтамасыз етуі керек: бүйірлік (қисайғандық) және радиалды (дөңгелектік/секіргендік). Дөңгелек, қажет болған жағдайда, дұрыс центрленуі керек (артқы дөңгелектің сол және оң жақтары әртүрлі болуы мүмкін, сонда қозғалтқыш жағындағы спицаларға жоғары кернеу қажет). Спицаларда ниппелдерді тартудан қалған қалдық бұрылу (қисаю) болмауы керек. Спицалар "кернеуді түсіруге" болатын, яғни құрастыру кезінде олар пайдалану барысында кездесетіннен гөрі күшті кернеуге ұшыратылады – әдетте спицалардың жұптарын қатты қысып. Бұл спицаларды (және/немесе доңғалақтың ортасын) тұрақты пішінге келтіреді, олар доңғалақтың жиектеріне және бір-біріне иіледі.
The wheelwright must ensure that the wheel is true in two ways: lateral (sideways wobble) and radial (roundness/hop). The wheel also needs to be properly dished if applicable (the left and right sides of the rear wheel differ, the drive side spokes requiring higher tension). Spokes should have no residual twist (windup) from tightening the nipples. The spokes may be "stress relieved", i. e. subjected to a greater tension during building than they are ever likely to encounter in use usually by squeezing pairs of spokes together very hard. This 'yields' the spokes (and/or the hub) into a permanent shape, where they bend around the hub flanges and each other.
Сөйлеу
Спицалардың орналасу схемалары радиалды немесе жартылай жанама болуы мүмкін. Қалыпты дөңгелек өлшемі және спицалар саны үшін, артқы дөңгелектер немесе ступицалық тежегіштер сияқты, ступицадан ободқа айналу күшін беруге арналған дөңгелектер үшін тек соңғысы ғана қолайлы. Бұл ереже кейде спицалардың саны өте көп болғанда немесе дөңгелектің диаметрі ерекше кішкентай болғанда бұзылады, бұл әр радиалды спицаға түсетін кернеуді қабылданатын деңгейге дейін төмендетеді; кейбір BMX велосипедтері мен лоурайдерлер екі дөңгелек үшін де радиалды спицаларды қолданады. Артқы дөңгелектерде жетек емес жағында радиалды, ал жетек жағында жартылай жанама спицалар болуы мүмкін. Мысалы, Mavic Ksyrium артқы дөңгелектің жетек жағында радиалды спицаларды қолданады. Ең көп таралған спицалардың орналасу схемасы – «үштік кесісу», онда әр спица ободқа жеткенге дейін ступицаның бір жағындағы үш спицаны кесіп өтеді. Соңғы кесісу әдетте ступицаның екінші жағынан келген спицаның айналасына оралып «байланыстырылады». Радиалды спицаланған дөңгелектер, спицалар бір-бірімен кесіспегендіктен, үштік кесісуге қарағанда шамамен екі спицаның салмағын үнемдейді (себебі спицалар қысқарақ), бірақ ступица осы схемаға арнайы есептелмесе, ступица фланецінде жарылу қаупі артады. Үлкен диаметрлі фланецтары бар ступицалар үшін (мысалы, генераторлық/динамолық ступицалар немесе үлкен фланецті ступицалар) кейде «екітік кесісу» қолданылады, өйткені ол спица мен обод арасында дұрыс бұрыш жасайды, ал 40 және одан жоғары спицалар саны үшін «төрттік кесісу» стандартты болып табылады.
Spoking patterns may be radial or semi tangential. For a normal wheel size and spoke count, only the latter is suitable for a wheel that has to transmit torque from the hub to the rim, as with rear wheels or hub brakes. This rule is occasionally broken where a very large number of spokes is used, or the wheel is unusually small in diameter, either of which reduces the amount of increased tensile stress on each radial spoke to an acceptable degree; some BMX bicycles and low riders use radial spoking for both wheels. Rear wheels may also incorporate radial spoking on the non drive side and semi tangential spoking on the drive side. At least one example, the Mavic Ksyrium, has radial spoking on the drive side of the rear wheel. The most common spoking pattern is "three cross" where each spoke crosses three others on the same flange of the hub before meeting the rim. The last cross is normally "interlaced" by wrapping the spoke around the one from the other side of the flange. Radial spoked wheels, where the spokes do not cross each other, saves roughly the weight of two spokes (because the spokes are shorter) compared to a three cross wheel but run an increased risk of cracking at the hub flange, unless the hub is specifically designed for this pattern. Two cross is sometimes used for hubs with large diameter flanges (such as generator/dynamo hubs or large flange hubs), as it gives a more perpendicular spoke/rim angle, and four cross is standard for spoke counts of 40 and above.
Велосипед дөңгелектері
Қазіргі кездегі велосипедтердің көбісі алдыңғы және артқы дөңгелектерінде 32 немесе 36 спица қолданады, бірақ артқы дөңгелектің асимметриясы (аударылатын тізбектің орналасуын ескере отырып) және оның артық салмағы, алдыңғы дөңгелектен гөрі көбірек спицалардың болуын қажет етеді. Көбінесе қолданылатын модельдер жарыс велосипедтері үшін 18 спицадан басталып, кросс-кантри велосипедтері үшін 36-ға, ал тандемдер мен ауыр жүктемеге арналған BMX велосипедтері үшін 48 спицаға дейін жетеді. Жарыстарда рұқсат етілген ең аз спица саны – 12. Кейбір лоурайдер велосипедтерінде бір дөңгелекке 144 жарқыраған хромдалған спицалар қолданылады, бірақ олар ауыр жүктемеге арналмаған. Дөңгелектерді қолмен немесе машинамен жасауға болады. Дегенмен, машинамен жасалған дөңгелектер көбінесе қолмен жасалған дөңгелектердей сапалы болмайды, себебі машинаның әрбір дөңгелекке толыққанды уақыт жұмсауы экономикалық тұрғыдан тиімсіз, сонымен қатар көптеген машиналар спицаларда қалдық бұрылыс қалдырады. Машинамен жасалған дөңгелектерді олардың спицалардың өрнегінен (егер ол радиалды болмаса) тануға болады, себебі спицалар екі жағынан да бірдей орналасады, қолмен жасалған дөңгелектердегідей айналыспайды. Mavic-тің Ksyrium сериясы сияқты қазіргі заманғы "зауыттық" дөңгелектердің құрылымы дәстүрлі дөңгелектерден мүлдем өзгеше, олар берік және терең ободты спицалардың азайтылған санымен алмастырады. Олар танымал және жеңіл (әсіресе қымбат модельдерде), бірақ дәстүрлі дөңгелектердей берік, жөндеуге оңай немесе күтіміне қарапайым емес. Тот баспайтын болат спицалардың ең көп таралған материалы, бірақ көптеген арзан дөңгелектерде мырышталған болат спицалар қолданылады. Салмақты азайту үшін титан немесе алюминий сияқты басқа материалдар да жиі қолданылады. Кейбір дөңгелектер көміртекті спицалармен жасалады, олар көбінесе ступицамен және ободпен толықтай біріктіріліп, аэродинамикалық пішінге ие болады. Болат емес спицалар көбінесе жарыс велосипедтері мен арнайы қолданыстар үшін қолданылады, онда салмақ, аэродинамика және өнімділік беріктік пен бағадан жоғары тұрады. Ободтар бұрын болаттан жасалатын, бірақ қазіргі уақытта алюминий оның жеңіл салмағы, жоғары беріктігі және қатаңдығының арқасында ең көп таралған және жақсы таңдау болып табылады. Ағаш та қолданылады. Көміртекті талшық сияқты композиттік материалдар кейде қолданылады, әсіресе уақыттық жарыстар, триатлон және трек велосипедтері сияқты жарыстарда, бірақ көміртекті талшық оның сыртқы түрі, беріктігі және сезіміне байланысты жол және тау велосипедтері сияқты демалыс мақсатында да жиі қолданылады.
Most conventional bicycle wheels now use 32 or 36 spokes front and rear, although the asymmetry of the rear wheel (to allow for the cluster of sprockets), and the additional weight it carries, means it benefits from having more spokes than the front. Commonly used models vary from 18 spokes for racing bikes to 36 for cross country touring bikes to 48 spokes on tandems and heavily abused BMX bikes. The minimum number of spokes allowed for competition is 12. Some lowrider bicycles use as many as 144 brightly chromed spokes per wheel, although these are not meant for serious riding. Wheels can be built by machine instead of by hand. However, machine built wheels are rarely as satisfactory as handbuilt wheels, partly because it is uneconomical to allow the machine to spend long enough on each wheel for a perfect result but also because most machines leave spokes with some residual twist. Machine built wheels can be identified by their lacing pattern (if it is not radial), as the spokes are laced the same on each side, rather than mirrored as on hand built wheels. More modern "factory built" wheels such as Mavic's Ksyrium series are of quite different construction from that of a conventional wheel, trading a deeper and stronger rim for fewer spokes. They are popular, and quite light (in the more expensive models) but not as durable, readily repairable or maintainable as a conventional wheel. Stainless steel is the most common material for spokes, although most mass produced budget wheels use galvanized steel spokes. Other materials such as titanium or aluminum are often used to reduce weight. Some wheels are designed around carbon fiber spokes, which are often completely integrated with the hub and rim and bladed in shape. Non steel spokes are normally reserved for racing bikes and other specialist applications where weight, aerodynamics and performance are valued over durability and cost. Rims were traditionally made of steel, but currently aluminum is by far the most common and best choice due to its light weight, high durability and stiffness. Wood is also used. Composite materials such as carbon fiber are sometimes used, typically for racing competitions such as time trial, triathlon and track cycling, although carbon fiber is becoming more common for recreational uses such as road cycling or mountain biking due to its looks, strength and feel.
Мотоциклдің дөңгелектері
Мотоциклдің сым дөңгелектері әдетте велосипед дөңгелектеріне қарағанда әлдеқайда қалың 36 немесе 40 спица қолданады. Олар жоғарыда сипатталғандай "біріктірілмейді", сондай-ақ "радиалды" құрастыру ұсынылмайды (тек тежегішсіз дөңгелектер үшін). Мотоциклдің дөңгелектері әр спица орнында орталыққа қарай ойылып жасалған, ал спицаларға арналған тесіктер бұрышпен бұрғыланады. Бұл бұрыш дөңгелекті спицалау үшін қолданылатын өрнекке, доңғалақтың диаметріне және доңғалақтың еніне байланысты. Конустық доңғалақты дөңгелектердің бір жағына, екінші жағына қарағанда басқа бұрышта тесіктер бұрғыланады. Мотоцикл дөңгелектерінде спицалардың жеткілікті тартылуы өте маңызды, себебі дөңгелекке қозғалтқыш немесе дискілі тежегіш арқылы үлкен күш түседі. Дөңгелектің бос спицалары тез тозады және әдетте доңғалақ ортасына бекітілген жерінен үзіледі. Мұндай жағдайда дөңгелекті толығымен жаңа спицалармен қайта құру қажет, өйткені бұрын үзілмеген спицалар да тозып кеткен болады және соғу кезінде тартылғанда үзілуі мүмкін.
Motorcycle wire wheels typically use 36 or 40 spokes, of much heavier gauge than those on a bicycle. They are never "interlaced" in the manner described above, nor are "radial" builds recommended (only wheels without brakes). Motorcycle rims are dimpled toward the hub at each spoke location, and the holes for the spokes are drilled into the dimples at an angle. This angle is a function of the cross pattern used to lace the wheel, the diameter of the hub flanges, and the width of the hub at the flanges. Conical hub wheels have a different angle drilled into one side of the rim when compared with the other side. Adequate spoke tension is very important with motorcycle wheels, because of the greater torque applied to the wheel by an engine or disc brake. Loose spokes on a wheel fatigue rapidly and break, usually at the bend where they attach to the hub. When this happens, the wheel must be rebuilt using all new spokes, because even unbroken spokes in such a wheel are fatigued, and will usually break when tightened during the truing operation.
Шеңбердің ұзындығы
Қажетті спицалардың дұрыс ұзындығын дөңгелек жиегінің диаметрі, доңғалақ фланецінің диаметрі, доңғалақтың ені, спицалау схемасы және спицалардың саны арқылы есептеуге болады. Қараңыз және. Бұл есептеулерді қолмен (қалам, қағаз және калькулятормен, дәстүрлі тәсілмен) немесе компьютер арқылы жасауға болады. Көптеген бағдарламалар бар, олардың күрделілігі қарапайым Excel кестелерінен бастап жеке компьютерлік бағдарламаларға және интернеттегі калькуляторларға дейін өзгереді. Балама әдіс – көптеген таралған доңғалақтар мен жиектердің комбинациялары үшін спица ұзындығы көрсетілген кестеге жүгіну.
The correct length of spokes required can be calculated using rim diameter, hub flange diameter, hub width, lacing pattern, and number of spokes. See and. These calculations can be done either by hand (the old fashioned way with a pen, paper and calculator) or by using a computer. There are many programs available and they range in complexity from simple Excel spreadsheets to stand alone desktop applications and web based calculators. An alternative method is to refer to a table which has the spoke lengths for a number of common hub and rim combinations.
Басқа конвенциялар
Жақсы дөңгелек құрастырушы клапан тесігін екі дерлік параллель спицаның арасына орналастырып, сорғы басын қосуды жеңілдетеді. Бұл дөңгелектің құрылымдық тұрақтылығына әсер етпейді және әдетте осы ереже сақталады. Егер доңғалақтың корпусында өндірушінің таңбасы болса, оның клапан тесігіне қарап (және оқылып тұруы) қалыпты болып саналады. Дөңгелек таңбалары велосипедтің оң жағынан (жетек жағынан) оқылатындай болуы керек. Доңғалақтың таңбалары алдыңғы және артқы доңғалақта бірдей бағытта орналасуы керек (әдетте орындықтан оқылатындай), яғни тіпті қисайған, симметриялық алдыңғы дөңгелек те, егер мақсат – кемелдік болса, дөңгелекке «дұрыс» жақпен байлануы керек.
A good wheelbuilder will ensure that the valve hole lies between two nearly parallel spokes to ease attachment of a pump head. This does not affect the structural integrity of the wheel, and this rule is usually observed. If the hub has a maker's label on its barrel, it is convention for the label to face (and be readable through) the valve hole. The rim labels should be readable from the right hand side (drive side) of the bicycle. The hub labels should face in the same direction front and rear (generally so they are readable from the seat), this means that even an undished, symmetrical front wheel has to be laced to the rim the "proper" way round, if perfection is the aim.