Кіріспе
Филип К. Диктің "Соңғы шеберлер" (кейде "Қорғау агенттігі" деп те аталады) – американдық жазушы Филип К. Диктің ғылыми-фантастикалық повесі. Әңгіменің түпнұсқа қолжазбасы 1953 жылдың 15 шілдесінде Скотт Мередит әдеби агенттігіне келіп түсті, ал 1954 жылы "Hanro Corporation" баспасы оны "Orbit Science Fiction" журналының соңғы санында жариялады. Кейіннен ол бірнеше Филип К. Дик әңгімелер жинағында қайта басылды, 1980 жылғы "Алтын адам" жинағынан бастап. "Соңғы шеберлер" әлемдік анархистік революциядан кейін 200 жыл өткеннен соң, әлемнің ұлттық үкіметтерін құлатқаннан кейінгі қоғамды суреттейді (нақты жылы көрсетілмейді). Аңызға айналған көтеріліс кезінде ғылыми білім мен өнеркәсіптің жоғалтылуына байланысты өркениет дамуы тоқтап қалды. Басқа жақта, жоғары сатты орталықтандырылған және тиімді қоғамды басқаратын соңғы мемлекет, өзін Анархистік Лигадан жасырады – бұл лига кез келген үкіметтің қайта құрылуына қарсы тұратын әлемдік әскери ұйым. Лиганың үш адамы микромемлекеттің бар екендігі туралы қауесеттерді тексеруге жіберілгенде, үкімет оларды өлтіруді ұйымдастырады, нәтижесінде біреуі қаза табады, ал екіншісі тұтқынға алынады. Агенттердің үшіншісі қашып кеткенін түсінген мемлекеттік қызметкерлерде жағдай шиеленіседі. Ол мемлекеттің бар екенін хабарласа, үкімет толыққанды соғысқа дайындалады. Бірақ шындығында, аман қалған анархист жолдастарын құтқаруға және мемлекет басшысын өлтіруге бейімделді – соңғы тірі қалған "үкіметтік роботты". Әңгіменің негізгі тақырыбы – анархизм мен мемлекеттік құрылым арасындағы қақтығыс, оның саяси және этикалық аспектілері кейіпкерлердің әңгімелері арқылы зерттеледі. Автордың 1982 жылы қайтыс болуына дейін бұл әңгімеге көп көңіл бөлген жоқ, бірақ содан бері ол Филип К. Дик әңгімелер жинақтарында кеңінен таралды және технологияны постмодернистік тұрғыдан сынға алуы мен саяси маңызы үшін зерттелді және талданды.
"The Last of the Masters" (also known as "Protection Agency") is a science fiction novelette by American writer Philip K. Dick. The original manuscript of the story was received by the Scott Meredith Literary Agency on July 15, 1953, and the story was published by the Hanro Corporation in the final issue of Orbit Science Fiction in 1954. It has since been reprinted in several Philip K. Dick story collections, beginning with The Golden Man in 1980. "The Last of the Masters" depicts a society 200 years after a global anarchist revolution has toppled the national governments of the world (the exact year is unstated). Civilization has stagnated due to the loss of scientific knowledge and industry during the legendary revolt. Elsewhere, the last state, governing a highly centralized and efficient society, conceals itself from the Anarchist League, a global militia preventing the recreation of any government. When three agents of the League are sent to investigate rumors of the microstate's existence, the government arranges for them to be killed, leading to the death of one and the capture of another. Tensions rapidly escalate after the agents of the state realize that the third has escaped. Assuming he will report the state's existence, the government mobilizes for total war. In actuality, the surviving anarchist elects to attempt his comrades' rescue and assassinate the head of state: the last surviving "government robot". The primary theme of the story is the conflict between anarchism and statism, the political and ethical dimensions of which are explored through the characters' dialogue. Though the attention the story received was limited prior to the author's death in 1982, it has since seen greater circulation in Philip K. Dick story collections, and has been reviewed and analyzed for its postmodern critique of technology and its political implications.
Соңғы үкімет
Атау кейіпкері, 200 жылдық "үкіметтік интеграция роботы" – және соңғысы – Борс, әдеттегі техникалық тексеруден кейін оянады және оның моторлық жүйесінің нашарлап бара жатқанын біледі. Өте дамыған жасанды интеллектке ие, эмоциялар мен тіпті психологиялық күрделілік көрсететін ол, жеке механикі Фаулерден денесінің жасының кесірінен бұзыла бастағанын естиді. Оның аяқтары жұмыс істемейді, моторлық жүйесі бірнеше айда жөнделмейтін болады, ал толық сал болуға бір жылдай уақыт қалған. Денесінің барлық бөлігінен тек бес "синапс орамдары" ғана әлі де нашарламаған. Бұл жад блогын алмастыру мүмкін емес, себебі оларды қайта жасау үшін білікті мамандар мен сирек кездесетін компоненттер жетіспейді. Олардың ішінде ол қоғамын жоғары тиімділікпен басқару үшін пайдаланатын, пайдалы принциптерге сүйенген игілікті диктатор ретіндегі алдыңғы қатарлы ғылым мен технологияның соңғы жазбаларын сақтайды. Ол қоғамындағы басымдыққа ие болса да, өзінің диктатурасын адамзаттың ғылыми прогресінің соңғы бекінісі деп санайды және өзін осы прогресті бақылап, қорғайтын күзетші деп есептейді. Осы себепті ол жеке өмірінде өзі және өзінің білімі ғана жақын арада жойылады деп үмітсіздікке ұшырайды. Сондай-ақ, ол адал көмекшісі Питер Гринге сенуден қорқады және тек жеке механикі Фаулерге ғана сенім артады. Шабытты тау аңғарында жасырынып, Борс соңғы үкіметке басшылық етеді. Микромемлекет оның төңірегінде тығыз орталықтандырылған, ол оны экономика мен әскери саланың барлық саласында оңтайлы тиімділік үшін бюрократиялық түрде басқарады. Бұл "екі ғасыр бұрынғы қоғамның нақты және толыққанды көшірмесі". Команда үш мүшеден тұрады: Эдвард Толби, оның қызы Сильвия Толби (жасы нақты белгілі емес, бірақ жасөсперім немесе жас ересек ретінде сипатталған) және олардың ортақ досы Роберт Пенн. Аңғарға жол тартқанда, команда Ферфакс деген шағын қалашыққа жетеді. Ферфакс көне, шіріп бара жатқан құрылғыларға толы, бұл үкіметтер мен жоғары технологиялық қоғамның соңғы қалдықтары, бірақ жергілікті тұрғындар оларды қалай жөндеуді немесе қайта жасауды білмейді. Жергілікті тұрғындар бейтаныс адамдарға қызығып, Лига туралы сұрайды. Толби олардың сұрақтарына жауап береді, соңында ұлы көтеріліске әкелген оқиғалардың хронологиясын түсіндіреді. Бұл оқиға Еуропадағы ұлттық үкіметтерді құлатумен басталды. Франция бір ай бойы үкіметсіз өмір сүргеннен кейін миллиондаған адам ядролық қаруды жою мақсатымен ашық түрде анархистік қозғалысқа қосылды. Әрбір құлатылған үкімет орталығында миллиондаған жазбалар өртенді және үкіметтік интеграция роботтары жойылды. Осы оқиғалар оқиғаның өтетін жерін анықтайды: өте дамыған, бірақ индустрияланбаған, аграрлық мәдениетке сіңген анахронистік жоғары технологияға толы әлем.
Дау-жанжал және оны шешу
Анархистік революцияның тарихын қайта баяндағанда, Толби үш анархисті үйіне шақыратын, бірақ оларды өлтіруге бұйрықталған үкіметтік тыңшы екенін білмейтін жергілікті тұрғынның назарын аударады. Одан кейінгі қастандық жоспары сәтсіз аяқталады, тыңшының өзі қаза табады, бірақ Пеннді өлтіруге жетеді. Сильвия да ауыр жарақат алып, есінен танып қалған. Әкесі апаттан көбінесе зардапсыз шығады, бірақ әскери барлаушылар келген кезде оянады. Толбидің шағын қарсы шабуылынан кейін барлаушылар қорқып, Сильвияны тұтқынға алып, шегінеді. Қайта қаруланған Толби оны құтқаруға шығады. Борс жағдайды біліп, үш анархисттің біреуі қашып кеткеніне қатты ашуланады. Агент олардың бар екенін әлемге жариялап жібермеуінен сескеніп, соғыс экономикасын құруды бастайды және Сильвияны ауруханада сұраққа алуға шешім қабылдайды. Әңгімелерінде ол үкіметтердің құлауы мен микромемлекеттің құрылуы кезінде қалай қашып кеткенін айтады. 200 жыл бұрын анархистік революция басталғанда, ол зақымдалған күйде жөндеуге жіберілген, соның арқасында жасырын өмір сүре алған. Соғысқа деген салқындығына ашуланған Сильвия оған шабуыл жасап, қашуға тырысады, бірақ күзетшілер тоқтатады. Толби таулы аңғарға кіріп, жылдам жиналатын мемлекеттік армиядан жасырынып өтеді. Тәжірибесіз сарбаздарды өлтіріп, олардан асып түскен соң, ол үкімет орталығына жетеді және Фаулермен кездеседі. Фаулер үкіметті жою ниетін білдіріп, Толбиді одан әрі итермелейді. Соңында Толби Борспен кездесіп, өлтіреді, ғимаратты дүрліктіріп, азаматтар гистерия мен қайғыға беріледі. Бұл жағдай қаладан төбедегі әскерлерге дейін таралып, жаппай дезертирлікке әкеледі. Күзетшілер қарсылық көрсетпегендіктен, Толби Сильвиямен қайта қосылады. Оқиға Фаулердің Борстың денесінен қалған үш синапс орамды жасырын түрде алып, "егер жағдай өзгерсе" деген оймен аяқталады.
Жариялану тарихы
Филип К. Дик "Соңғы шеберлер" повесін жазған нақты күні белгісіз, бірақ повестің түпнұсқа қолжазбасы 1953 жылдың 15 шілдесінде Скотт Мередит әдеби агенттігіне келіп түсті. Ол кезде 25 жастағы Дик әдетте агенттікке апта сайын жаңа әңгімелер жіберіп тұратын. "Соңғы шеберлер" алғанға дейін агенттік 8 шілдеде "Айналмалы дөңгелек" әңгімесін, ал кейіннен 21 шілдеде "Әке туралы" әңгімесін алды. Бұл шығарылым Дональд А. Вуллхайм редакциялаған ғылыми-фантастикалық антология сериясының соңғы саны болды. Orbit Science Fiction журналы мұқабасында "Соңғы шеберлер" туралы хабарлады және Дикті Август Дерлет, Гордон Р. Диксон және Чад Оливер сияқты көрнекті авторлардың тізіміне қосты. Повесть 1958 жылы Jubilee Publications Pty. компаниясы арқылы Австралия нарығы үшін "Space Station 42 and Other Stories" жинағында, "Спутник" сериясының бір бөлігі ретінде қайта басылды. Содан кейін "Соңғы шеберлер" тағы алты баспа жинағына енді – олардың көпшілігі бірнеше рет қайта басылды, сондай-ақ екі аудиокітап жарық көрді.
Қабылдау
"Соңғы шеберлер" туындысы жарық көрген жылдары көп назар алмаса, 1980 жылы "Алтын адам" жинағында жарияланғаннан кейін қайта қарастырылды. Ғылыми-фантастика жазушысы Томас М. Диш Диктің "Алтын адам" жинағын және басқа туындыларын 1979 жылы жазылған, бірақ 1980 жылы "Фантастика мен ғылыми фантастика журналының" бір санында жарияланған "Жұмсақ әңгімелер мен сәтсіздіктер" атты мақаласында талдады. Жинақтағы бірнеше әңгімені жоғары бағалап, оқырмандарға бір данасын алудың "категориялық императиві" екенін жеткізгенімен, оның көп бөлігін "сәтсіз туындылар" деп сынады, соның ішінде "Соңғы шеберлерді" мысал ретінде келтірді. Диш бұл әңгімені "қимылға толы, мұртты, еркек пішінді стильдегі шайқасқа шабуыл" деп сипаттап, Эдвард Толбиге қатысты "әрекетке толы аяқталуын" "жалған ерлік" мысалы ретінде момақандықпен бағалады.
Технологиялық сын
В своем комментарии к рассказу 1980 года Дик также предположил, что его причина изображать Борса симпатичным была результатом некоторой формы доверия, которую он проявлял к роботам, в отличие от андроидов. "Возможно, - предположил он, - это потому, что робот не пытается обмануть вас относительно того, кем он является". Например, когда Сильвия встречает робота, управляющего правительством, она восклицает: "Боже мой, вы ничего о нас не понимаете. Вы всем этим управляете, и вы неспособны к сочувствию. Вы всего лишь механический компьютер". Кристофер Палмер из Университета Ла Троб написал о постмодернистских литературных темах ранних рассказов Дика, анализируя истории, в которых "разрушение и невежество" являются результатом социальных потрясений. Палмер предположил, что Дик часто создавал постапокалиптические сценарии разрушенных миров с высокотехнологичными гаджетами, чтобы представить взгляд на постмодернистский материализм. Общим для многих рассказов Дика было то, что рост современности - это мир, где естественное разрушается, а искусственное переделывается с помощью науки в фантастически высокотехнологичную форму. Палмер представил "Последних мастеров" в качестве примера этого, а также "Переменного человека" и "Предпоследнюю правду", еще два постапокалиптических произведения Дика. Палмер утверждал, что эти общие темы были "не просто выражением дистопической тоски или луддизма, коварно поселившегося в популярной научной фантастике. Это указывает на последовательную интерпретацию индустриализма и пост-индустриализма". Указывая на то, что многие философские и политические основы рассказов автора проистекали из его взглядов на домашнюю жизнь, Палмер сосредоточился на частом использовании Диком стерильности как метафоры. В "Пистолете", "Второй разновидности", "Предпоследней правде" и "Последних мастерах" люди, а иногда и сама земля, были доведены до стерильности. Как отметил Палмер в "Последних мастерах", Борса можно интерпретировать как символ бесплодия: "Неясно, почему он не воспроизводит себя или не обучает своих человеческих слуг: просто дано, что он бесплоден. Старая, технологически развитая, высокоорганизованная цивилизация - это цивилизация производства, но теперь под Борсом она может только поддерживать себя". После изучения других рассказов со схожими ссылками на стерильность, Палмер утверждает, что работа Дика представляла собой социальный и экзистенциальный протест. Палмер интерпретировал социальную критику Дика как то, что если акт творения подтверждает существование и искренне выражает форму индивидуальности, то процесс воспроизводства отчуждает, угнетает и тормозит свободу личности. Как объясняет Палмер, "этот процесс лишает потребителей и даже технократов власти, делая их зависимыми от процесса, о котором они стали совершенно невежественны". Экзистенциально Палмер интерпретировал Дика как дальнейшее утверждение того, что воспроизводство нарушало концепцию автора о том, что делает объект уникальным и ценным: "Вещь не может быть реальной вещью, если она в каком-то смысле не является индивидуальной вещью". Написав биографию автора, Брайан Стейблфорд поместил несколько рассказов Дика в контекст, который установил их связь с личными трудностями автора. "Ему [Филипу К. Дику] всегда казалось, что его карьера - это каталог незаслуженных разочарований, а запись его опубликованных работ - пародия на его истинные амбиции". Личные проблемы, с которыми Дик боролся на протяжении всей своей жизни, послужили топливом для нескольких тревожных тем его рассказов. В ранних работах Дика Стейблфорд выделил повторяющиеся темы в самых популярных из них. К ним относятся параноидальные подозрения, опасная враждебность "кажущихся невинными сущностей" и "механизация окружающей среды и компьютеризация принятия политических решений". К рассказам, в которых андроиды и роботы представляют опасность для главного героя, относятся "Автофак", "Колония" и "Молот Вулкана". Однако, по мнению Стейблфорда, "Последние мастера" были исключением из обычных дистопических изображений технологий Диком, учитывая интерпретацию Стейблфордом Борса как альтруиста, который был "доброжелательным" в своей роли. В своем анализе работ Дика Барлоу сравнил несколько историй, в которых обычные люди теряют определенную форму свободы в своем обществе по отношению к элитной группе. Приведены примеры "Автофак", "Нуль О" и "Некоторые виды жизни". Из этих историй Барлоу выделил три темы, важные для антиправительственных писаний Дика: во-первых, человечество часто обречено институтами власти, созданными самими людьми; во-вторых, паранойя является естественным аспектом управления, поскольку "[н]о элита никогда не может полностью доверять народу, которым она управляет", и это недоверие оставляет управляемый народ в постоянной опасности; и в-третьих, вера в то, что индивидуальность должна быть принесена в жертву - ради социальной стабильности или выживания - является постоянной угрозой. "Для Дика, - добавляет Барлоу, - мало что более опасно, чем это". Каждая из этих тем будет пересмотрена в "Последних мастерах". Продолжая свой анализ, Барлоу обратился к "Последним мастерам", противопоставив его более ранней работе Дика "Защитникам". В "Защитниках" человечество обмануто благородной ложью - предоставленной их роботами-солдатами - в вере в войну, которая на самом деле не происходит. В последней истории Барлоу утверждает, что Дик удивительно согласен с такими неоконсервативными теоретиками, как Лео Штраус, в эффективности обмана. "Здесь [роботы] спасли человечество. "Благородная ложь" выполнила свою функцию". Однако Барлоу признает: "[б]ут это очень ранняя история, и Дик еще не прояснил свою собственную мировоззренческую позицию". Сравнивая эту историю с "Последними мастерами", Барлоу обратил внимание на комментарий Дика из сборника "Золотой человек" ("иногда существует пропасть между тем, что теоретически правильно, и тем, что практически"). В то время как в большинстве историй Дика правительство представлено в скептическом ключе, чтобы предупредить читателя о потенциальном злоупотреблении, "Последние мастера" представили аргумент в пользу полезности правительства. Барлоу разобрал Анархистскую лигу и "противоречивую природу их организации", которая патрулировала "бедный и грязный" мир, и противопоставил это "роскошной организации (государства)". В частности, он выделил диалог робота-мастера Борса, иллюстрирующий важность его руководства для успеха микрогосударства. В рассказе разговор с механиком приводит робота к заявлению: "Вы знаете, я единственный, кто может все это удержать вместе. Я единственный, кто знает, как поддерживать спланированное общество, а не беспорядочный хаос! Если бы не я, все это рухнуло бы, и у вас были бы пыль и руины и сорняки. Вся внешняя сторона ворвалась бы, чтобы захватить власть!". Барлоу заключил, что, хотя история закончилась триумфом анархистов, она не зашла так далеко, чтобы подтвердить их общество. "Дик не оправдывает их", - пишет Барлоу, "оставляя ясным, что робот, безусловно, чего-то достиг в этой долине, хотя в конечном итоге зашел слишком далеко".
Рухани аллегория
1980 жылы жарық көрген "Алтын адам" антологиясына жазған түсініктемесінде Филип К. Дик әңгіменің бірнеше тақырыбына қысқаша тоқталды, оның ішінде "азап шеккен құл" христиандық аллегориясы, ол Борс кейіпінде бейнеленген. Бұл мәселе мемуаршы және өмірбаяншы Лоуренс Сутиннің Дик туралы жазған "Илаһи шабуылдар" атты биографиясында да қамтылған. Диктің түсіндірмесіне сүйенген Сутин Борсты Диктің әңгімелеріндегі діни үлгінің бір бөлігі деп санайды, оны "Христос сияқты робот" деп атайды және роботты Диктің басқа әңгімелеріндегі ауруға шалдыққан кейіпкерлермен салыстырады.