Кіріспе

Шығармашылық ортада жасалатын тілдер – бұл, мысалы, кітапта, фильмде, телешоуда немесе бейнеойында қолдану үшін ойдан шығарылған әлемнің бір бөлігі ретінде құрылған тілдер жиынтығы. Әдетте, олар бір адамның туындысы болса, ал табиғи тілдер белгілі бір мәдениеттен немесе халық тобынан дамиды, ал басқа конлангтарда топтық қатысу болуы мүмкін. Ойдан шығарылған тілдердің табиғи тілдерден айырмашылығы – олардың ана тілі жоқ. Эсперанто сияқты жасалған тілдің қазір ана тілі бар. Ойдан шығарылған тілдердің мақсаты – ойдан шығарылған әлемнің тілдері болу және көбінесе оларға тереңдік пен сенімділік сырқатын беру үшін жасалады. Автордың ниеті кейіпкерлерінің өзгеше және жат сезім тудыратын әрі алысқандай болатын қарым-қатынас жасауы болуы мүмкін. Ойдан шығарылған әлемінде бұл тілдер табиғи тілдер сияқты жұмыс істейді, белгілі бір нәсілдерді немесе халықтарды анықтауға және оларды басқалардан ерекшелеуге көмектеседі. Олардың кейбіреулері сөйлеуге болатын тіл ретінде үйренуге жеткілікті деңгейде дамыған, сондай-ақ осы ойдан шығарылған тілдердің бірін немесе бірнешеуінде 'еркін' сөйлейтін көптеген қоғамдық топтар бар. Көбінесе ойдан шығарылған тілдің авторы өз міндетін орындағаннан кейін, сол әлемнің жанкүйерлері оның қалған жұмысын жалғастырып, тілді одан әрі дамытып, оны табиғи тілге жақындатады, нәтижесінде оны қолдану оңайырақ болады.

Мақсаты

Шығарма тілдері мақсаттары мен толықтығы жағынан көркем тілдерден ерекшеленеді: көбінесе шығарма тілдерінде грамматика мен сөздік көлемі ең аз болады және тек қажетті деңгейде ғана дамиды. Алайда, кейбір авторлар өздері үшін толыққанды тілдер жасап шығарды, мысалы, Дж.Р.Р. Толкиннің квения және синдарин (екі эльф тілі), «Жұлдызды жол» сериалының клингон тілі және «Аватар» фильмінің на’ви тілі – бұл тілдер қолданылатын, пайдалы тілдер ретінде қалыптасқан. Шетел тілі мәселесі ғылыми фантастика жазушыларының көптеген буындарына белгілі. Кейбіреулері кейіпкерлері үшін жаңа тілдер құрды, ал енді біреулері аударма құрылғылары немесе тағы басқа фантастикалық технологиялар арқылы осы мәселені шешуге тырысты. Мысалы, «Жұлдызды жол» әлемінде «жалпы аудармашы» қолданылады, осының арқасында әртүрлі нәсілдер, тіпті алғаш рет кездескен жағдайда да, бір-бірімен тіл табыса алады. Тағы бір қызықты мысал – Дуглас Адамстың «Галактикаға толыққанды жол көрсетуші» кітабындағы бабил балығы, ол естіген тілді сөйлеушінің ана тіліне дереу аударатын құрылғы. Көп жағдайда шетел тілі – бұл ойдан шығарылған әлемнің бір бөлігі болғанымен, көптеген ғылыми фантастикалық туындыларда сюжеттің өзегі әртүрлі шетелдік түрлер арасындағы тілдік және психологиялық байланыс мәселелеріне арналады.

Көрнекі шет тілдері

Шетел тілдерінің тағы бір қосалқы түрі – дыбыстық емес, көру арқылы қабылданатын тілдер. Осы типтің ең танымал мысалдары – BBC-нің «Доктор Кто» сериалындағы Шерманның шеңберлі Галлифрейя тілі және 2016 жылғы «Қонақтар» фильміндегі гептаподтардың жазба тілі, ол олардың ауызша тілінен мүлдем өзгеше.

Интернетке негізделген ойдан шығарылған тілдер

Интернетке негізделген ойдан шығарылған тілдер өздерінің "кон-дүниелерімен" бірге интернетте орналасады, және осы сайттарда негізделіп, осы сайттарға кіретін адамдар арқылы әлемге танылады. Вердуриан тілі – Марк Розенфельдердің Альмеа планетасындағы Вердурияның тілі, және ол интернеттегі ойдан шығарылған тілдердің бірі. Көптеген басқа ойдан шығарылған тілдер мен оларға байланысты кон-дүниелерді олардың авторы жеке өзі жасайды, оларды тек автордың өзі және мүмкін бірнеше достары ғана біледі.