Кіріспе

Леонардо да Винчидің аяқталмаған суреті

"Патшалардың табынуы" – итальяндық Ренессанс суретшісі Леонардо да Винчидің аяқталмаған ерте суреті. Леонардоға 1481 жылы Флоренциядағы Сан-Донато шіркеуінің августин монахтары тапсырыс берді, бірақ ол келесі жылы Миланға кетіп, суретті аяқтамай қалдырды. Ол 1670 жылдан бері Флоренциядағы Уффици галереясында сақтаулы тұр.

Сипаттама

Алдыңғы планда Мәриям мен Бала бейнеленген, олар Магиялардың табыну үшін тізе бүгіп отырғандарымен бірге үшбұрышты пішін құрайды. Олардың артында жарымшеңберде ілесіп келе жатқан тұлғалар бейнеленген, олардың ішінде жас Леонардоның автопортреті болуы мүмкін (оң жақта). Сол жақтағы фондық суретте пұтқа табынушы ғимараттың қираған қалдықтарын көруге болады, жұмысшылар оны жөндеп жатыр сияқты. Оң жақта атқа мінген адамдардың шайқасы мен жартасты ландшафттың эскизі бейнеленген. Бұл қираған ғимараттар Максенций базиликасына сілтеме болуы мүмкін, ортағасырлық аңыз бойынша, римдіктер оның бойы бикеш қыз дүниеге келгенше тұрады деп сенген. Оның Мәсіх туған түні құлап кеткені айтылады. (Бірақ шындығында ол одан кейін ғана салынған.) Қираған үйінділер Леонардоның дайындық перспективалық суретінің бөлігі болып табылады, онда соғысып жатқан атты әскерлер де бейнеленген. Ортадағы пальма ағашы Мәрияммен байланысты, өйткені Сүлейменнің Әнiндегi «Сен пальма ағашындай сұлусың» деген сөз тіркесі оның бейнесін көрсетеді деп есептеледі. Пальма ағашының тағы бір аспектісі – оның ежелгі Римде жеңістің символы ретінде қолданылуы, ал христиандықта ол шейіттікті білдіреді – өлімге жеңіс. Суреттегі екінші ағаш – қарақұмық тұқымдасына жатады, оның тұқымдары құнды тастар мен әшекейлерді өлшеу үшін қолданылады. Сондықтан ол тәждермен байланысты, бұл Мәсіхті патшалардың патшасы немесе Мәриямды болашақ аспан патшайымы ретінде көрсетеді, сондай-ақ бұл жаңа туған Мәсіхке табиғаттың сыйы екенін білдіреді. Микеланджелоның «Дони Тондо» картинасындағыдай, фон, бәлкім, христиан әлемінің жеңіске жеткен, алдыңғы жақтағы оқиғалармен ашылған, бұрынғы діндер әлемін бейнелейді. Суретші суреттің алдыңғы жағындағы кейіпкерлерді жарықтандыру үшін жарқын түстерді пайдаланады. Мәриям мен Бала, шындығында, жарық түсі саналатын сары түске боялған. Ағаштар кез келген ағаштар үшін ерекше саналатын көк түске боялған. Оң жақта бірнеше сыншылардың пікірінше, 30 жастағы Леонардо да Винчидің ең сенімді автопортретін көруге болады. (А. Паратикоға қараңыз.) Бұл суреттің көп бөлігі солтүстік суретшісі Рожиер ван дер Вейденнің ертеректегі туындысына әсер еткен. Фигуралардың арақатынасы, кеңістік және көрерменнің тұрғысы, биік көкжиек, сәл көтерілген көзқарас, кеңістіктің алысқа қарай тартылуы және ландшафттың ортасындағы жартастың алдында тұрған орталық фигуралық топ – барлығы ван дер Вейденнің «Мәсіхтің жерленуі» (1460, Уффици) картинасынан алынған.

Басқа суретшілер

Сурет 1481 жылы аяқталмағандықтан, тапсырыс Филиппино Липпиге берілді, ол 1496 жылы Леонардоға тапсырылған суреттің орнына Магияның басқа құлшылық етуін суретке түсірді. Ол сондай-ақ Уффициде сақталады. 1488 жылы Доменико Гирландайо Леонардоның тақырыбын кеңейтіп, жеке сурет жасады. 2002 жылы Калифорния университетінің Сан-Диего қаласындағы филиалының, көркемөнер диагностикасы бойынша түлегі, флоренциялық Маурицио Серачиниге Уффици картинаның бетін зерттеуді тапсырды, оның қалпына келтірілуіне зиян келтірмейтінін анықтау мақсатында. 1977 жылы Флоренцияда құрылған және «мәдени мұраны диагностикалауға» бағытталған «Эдитек» компаниясын басқаратын Серачини, суретті ең ұсақ бөлшектерге дейін зерттеу үшін жоғары ажыратымдылықтағы цифрлық сканерлеуді, сондай-ақ термографиялық, ультрадыбыстық, ультракүлгін және инфрақызыл диагностикалық әдістерді пайдаланды. Ол картинаны зақымдамай қалпына келтіру мүмкін емес екенін және суреттегі сызбаның тек Леонардоның қолынан шыққандығын тұжырымдады. Суреттегі сызбаның үстіндегі барлық бояу жұмыстарына басқа суретші(лер) жауапты болды. Серачини «Бүгін біз көріп отырған "Құрбандық әкелу" суретінің ешқандай бөлігі Леонардоның қолынан шыққан жоқ» деді. "Құрбандық әкелу" суретіне қатысты диагностикалық зерттеулерінің бір бөлігі ретінде Серачини суреттің күрделі сызбасының 2400-ден астам егжей-тегжейлі инфрақызыл фотосуреттерін және ғылыми талдауларын аяқтады. Серачини қолданған диагностикалық әдістердің нәтижелері алғаш рет 2002 жылы New York Times газетінің тілшісі Мелинда Хеннебергермен сұхбаттасуда жарияланды. 2005 жылы тергеудің соңына жақындағанда Серачини тағы бір сұхбат берді, бұл жолы Guardian газетінің тілшісі Джон Хуперге. Серачини өз нәтижелерін 2006 жылы жариялады: М. Серачини, "Леонардо да Винчидің "Құрбандық әкелу" суретіне қатысты диагностикалық зерттеулер", П. Гаулуцци редакциялаған "Леонардоның ақылы – Жұмыстағы әмбебап гений" көрме каталогы, Giunti Florence, 2006, 94–101 беттер. Smithsonian Channel телеарнасының "Да Винчи детективі" бағдарламасында Серачини, олар тапсырыс берген алтарь үшін жасалған алдын ала сызбаларды көргеннен кейін, Сан-Донато монастырының монахтары оларға ұсынылған сенсациялық сценарийге байланысты оны қабылдамаған деп болжайды. Олар үш қарияны қоса алғанда дәстүрлі бейнелеуді күткен, бірақ олар Мәсіх баласын қоршаған, байланыссыз, жартылай құрғақ денелердің хаосын және суреттің арт жағындағы толыққанды шайқас көрінісін көрді. Олар оны жоюдың орнына, сақтауға жіберді. Кейін, Леонардоның туындыларының құнының артуына байланысты, ол қайта жаңғыртылып, белгісіз суретшілер оны сатуға ыңғайлы ету үшін қайта бояды. Панельді қайта өңдеу Леонардоның бастапқы дизайнына өзгерістер енгізді.