Леонардо да Винчидің «Тас арасындағы Мадонна» екі картинасы

Кіріспе

Леонардо да Винчидің екі суреті

«Тас құдайым», кейде «Тас Мадоннасы» деп аталатын екі сурет – итальяндық Ренессанс суретшісі Леонардо да Винчиге тиесілі. Суреттердің композициясы бірдей, бірақ бірнеше маңызды ерекшеліктері бар. Әдетте, түпнұсқа деп саналатын, екеуінің арасындағы ескісі, қалпына келтірілмеген күйде Париждегі Лувр мұражайында ілінген. Екіншісі, 2008-2010 жылдары қалпына келтірілген, Лондонның Ұлттық галереясында сақталады. Бұл еңбекті көбінесе Луврдегі «Тас құдайым» және Лондон мұражайындағы «Тас құдайым» деп атайды. Суреттердің биіктігі шамамен 2 метрден асады және майлы бояумен салынған. Екеуі де бастапқыда ағаш панельдерге салынған, бірақ Луврдегі нұсқасы кенепке көшірілген. Ол Лондон нұсқасынан шамамен 8 см (3 дюйм) биік. Бұл сурет туралы алғашқы жазба 1625 жылға дейін сақталып қалған, ол кезде ол француз патшалық коллекциясында болған. Жалпы, бұл картина 1483 жылы Миландағы тапсырыс бойынша салынған деп есептеледі. Леонардо оны жеке сатқан, ал Лондон нұсқасы кейінірек тапсырысты орындау үшін салынған деген болжам бар. Суреттің кейбір бөліктері, әсіресе гүлдер, бірлескен жұмысты көрсетеді және бұл туындының басқа суретшілердің, мүмкін Леонардоның шәкірті Джованни Амброджио де Предис және тіпті Евангелистаның қолынан шыққан деген пікірге әкелді. Ол Миландағы Сан-Франческо Маджоре шіркеуіндегі Пәк Марияның Тууы қауымдастығының капелласы үшін салынған. Шіркеу оны сатқан, ең болмаса 1781 жылы, ал 1785 жылы Англияға әкелген Гавин Гамильтон сатып алған. Әр түрлі коллекциялардан өткеннен кейін, 1880 жылы Ұлттық галерея оны сатып алды. Шартта әр суретшінің қандай жұмыс істейтіні нақты көрсетілмеген. Леонардо шартта «шебер» деп аталған. Амброджио де Предис де суретші болған. Орнату мерзімі 1483 жылдың 8 желтоқсаны, Пәк Марияның Тууы күніне сәйкес келіп, аяқтауға жеті ай берілген. 1576 жылы алтарьдық картина капелладан алынып, ол бұзылған. Гамильтонның мұрагерлері картинаны Лорд Лансдаунға сатты, ал одан кейін Саффолк графының 15-ші титулы оны сатып алды. 1880 жылы Саффолк графының 18-ші титулы картинаны Ұлттық галереяға 9 000 гинеяға сатты. Ол кезде картинаның жағдайы нашар екені хабарланды және кейбір сыншылар оны Леонардоға, ал басқалары Бернардино Луиниге жатқызды. Кейбір зерттеушілер суретшінің бастапқы ниеті нәресте Исаға құлшылық ету суретін салу болған деп санайды. 2021 жылы жоғалған туындыларды қалпына келтіруге маманданған жасанды интеллект компаниясы Oxia Palus машиналық оқыту әдістерін қолданып, Леонардескидің барлық картиналарын пайдаланған. Рентген немесе инфрақызыл сәулелерді зерттеу кезінде көптеген басқа да пентиментилер көрінеді. 2010 жылдың шілдесінде қайтадан көрмеге қойылды. Ұлттық галерея жұмыстың нәтижелерін алдын ала жариялаған кезде, картинаның негізінен, мүмкін толықтай Леонардоның қолынан шыққандығы және оның толыққанды аяқталмағандығы айтылды. 2010 жылдың соңында зерттеулердің толық нәтижелері жарияланды.

The Virgin of the Rocks , sometimes the Madonna of the Rocks, is the name of two paintings by the Italian Renaissance artist Leonardo da Vinci, of the same subject, with a composition which is identical except for several significant details. The version generally considered the prime version, the earlier of the two, is unrestored and hangs in the Louvre in Paris. The other, which was restored between 2008 and 2010, hangs in the National Gallery, London. The works are often known as the Louvre Virgin of the Rocks and London Virgin of the Rocks respectively. The paintings are both nearly 2 metres (over 6 feet) high and are painted in oils. Both were originally painted on wooden panels, but the Louvre version has been transferred to canvas. It is about 8 cm (3 in) taller than the London version. The first certain record of this picture dates from 1625, when it was in the French royal collection. It is generally accepted that this painting was produced to fulfill a commission of 1483 in Milan. It is hypothesised that this painting was privately sold by Leonardo and that the London version was painted at a later date to fill the commission. Parts of the painting, the flowers in particular, indicate the collaboration and have led to speculation that the work is entirely by other hands, possibly Leonardo's assistant Giovanni Ambrogio de Predis and perhaps Evangelista. It was painted for the chapel of the Confraternity of the Immaculate Conception, in the church of San Francesco Maggiore in Milan. It was sold by the church, very likely in 1781, and certainly by 1785, when it was bought by Gavin Hamilton, who took it to England. After passing through various collections, it was bought by the National Gallery in 1880. The contract was not explicit about what each artist was to do. Leonardo was referred to in the contract as "Master". Ambrogio de Predis was also a painter. The due date of installation was December 8, 1483, the Feast Day of the Immaculate Conception, giving seven months for its completion. In 1576, the altarpiece was removed from the chapel, which was demolished. Hamilton's heirs sold the painting to Lord Lansdowne, and the painting was purchased by the 15th Earl of Suffolk. In 1880, the painting was sold by the 18th Earl of Suffolk to the National Gallery for 9,000 guineas. It was reported at that time to be in a poor state and was attributed by some critics to Leonardo and by others to Bernardino Luini. Some researchers believe that the artist's original intention was to paint an adoration of the infant Jesus. In 2021, Oxia Palus–an artificial intelligence company specialised in the reconstruction of lost artwork–used machine learning techniques to reconstruct this pentimento using the entire oeuvre of Leonardeschi paintings. Many other pentimenti are visible under x ray or infra red examination. returning to display in July 2010. The National Gallery, in a preliminary announcement of the results of the work, said that it revealed that the painting was largely, possibly entirely, by Leonardo, and unfinished in parts. The full publication of the findings was released later in 2010.

Лувр кескіні

1625 жылы қазір Луврде сақталып тұрған «Қаялардың Анасы» суретін Фонтенблода Кассиано даль Поццо көрген. 1806 жылы француз реставраторы Фр. Хаккин Луврдегі «Қаялардың Анасы» суретін тақтасынан кенепке көшірген.

Бүйір панельдер

1898 жылы Лондонның Ұлттық галереясы аяқталған алтарьдан музыка аспаптарымен суреттелген екі панноны сатып алды.

Тақырыбы

Екі суреттің тақырыбы – Жақияның нәресте Мәсіхке жасаған құлшылығы. Бұл тақырып Киелі кітапта тікелей айтылмаған, бірақ ортағасырлық дәстүрде қасиетті отбасының Мысырға сапары ретінде бекітілген оқиғаға байланысты. Матайдың Ізгі хабарында айтылғандай, Жүсіпке түсінде Ирод патшаның Мәсіхті өлтіруге тырысатыны туралы ескертіліп, ол Мәриямды және баласын алып, қауіпсіз жерге қашуға мәжбүр болды. Мысырға сапар туралы Киелі кітапта жазылмаған бірнеше әңгімелер бар. Олардың бірі – Исаның туысы Жақия Баптистқа қатысты. Оның отбасы да Иса сияқты Бейт-Лехемде тұрған, сол жерде жазықсыз сәбилердің қырғыны болды. Аңыз бойынша, Жақия Баптист Архангел Уриелмен Мысырға қашқан және жолда қасиетті отбасымен кездескен. Луврдің сайтындағы суреттегі періште «Габриэль» деп аталған (бірақ Луврдегі суреттің сипаттамасында Уриел есімі де кездеседі). Бұл Жақия Баптист туралы апокрифтік хабарламаға сәйкес келеді, онда ол Бейт-Лехемнен Габриэль арқылы алынып кеткені, ал Мысырға бара жатқан жолда кездесу туралы ештеңе айтылмаған. Мәриям ана мен Мәсіхтің баласына Жақия Баптист құлшылық ететін сюжеті Флоренция Ренессансының өнерінде жиі кездеседі. Жақия Баптист Флоренцияның қасиетті покровительі болып саналады және оның суреттері осы қалада көптеп салынған. Фра Филиппо Липпи, Рафаэль және Микеланджело сияқты суретшілер мен мүсіншілер Мария мен бала және Жақия сюжетін бейнелеген. Екі суретте де оқиға тасты жартастардың фонында бейнеленген. Нәресте Мәсіхтің тууының көріністері кейде үңгірде бейнеленгенімен, Кеннет Кларк Фра Филиппо Липпидің Медичи отбасы үшін салған құлшылық суретіндегі бұрынғы тасты пейзажға назар салады. Алайда, мұндай фон бұл суреттерде бұрын-соңда болған емес. Екі суреттің арасындағы негізгі композициялық айырмашылық – Лондон суретінде періштенің оң қолы тізесіне тиген, ал Лувр суретінде қолы көтеріліп, саусағы Жақияға бағытталған. Лондон суретінде періштенің көзі ойлы, төмен қараса, Лувр суретінде көрерменге қарап тұр. Лондон суретінде барлық пішіндер, соның ішінде киім киген кейіпкерлердің дене пішіндері де жақсы көрінеді. Лувр суреті 1939 жылғы күйінде қалған, сол кезде Кеннет Кларк түсінің, тонның және түпнұсқаның жалпы сипатының нақты түсінігін қалыптастыру мүмкін емес екенін айтқан, өйткені ол қалың сары лак қабаттарының астында жатыр. Қараңғы жерлерде битум қоспасы бетін балшықтай жарып, жарықтарға айналдырған, ал суреттің барлық жерінде ескі бояудың көптеген жамылғылары бар. Бәрін ескергеннен кейін ғана Леонардоның сол кездегі суретшісінің қараңғы және көңілсіз түс таңдауын айтуға болады. Тағы бір айырмашылық – киімдердің түсі, әсіресе періштенің киімі. Лондон суретінде қызыл түс жоқ, ал Лувр суретінде періште жарқын қызыл және жасыл түсті киім киген, киімдері Лондон суретіндегі періштенің киімінен өзгеше орналасқан.

The subject of the two paintings is the adoration of the Christ child by the infant John the Baptist. This subject relates to a non Biblical event which became part of the medieval tradition of the holy family’s journey into Egypt. The Gospel of Matthew relates that Joseph, the husband of Mary, was warned in a dream that King Herod would attempt to kill the child Jesus, and that he was to take the child and his mother and flee to safety. There are a series of non Biblical narratives that relate to the journey to Egypt. One of these concerns Jesus’ cousin, John the Baptist, whose family, like that of Jesus, resided in the town of Bethlehem where the Massacre of the Innocents was to take place. According to legend, John was escorted to Egypt by the Archangel Uriel, and met the holy family on the road. The Louvre website refers to the angel in the painting as "Gabriel" (but the description of the painting in the Louvre still refers to Uriel). This accords with the Apocryphal gospel of John the Baptist, which describes his removal from Bethlehem as by Gabriel rather than Uriel and does not mention the meeting on the road to Egypt. The subject of the Virgin Mary with the Christ child being adored by John the Baptist was common in the art of Renaissance Florence. John the Baptist is the patron saint of Florence and has often been depicted in the art of that city. Those who painted and sculpted the subject of the Mary and child with St John include Fra Filippo Lippi, Raphael, and Michelangelo. In both paintings the scene is depicted taking place against a background of rock formations. While scenes of the Nativity were sometimes depicted as taking place in a cave, and Kenneth Clark points to the existence of an earlier rocky landscape in an adoration painted for the Medici family by Fra Filippo Lippi, the setting was unprecedented The main compositional difference between the two paintings is that while in the London painting the angel's right hand rests on his/her knee, in the Louvre painting the hand is raised, the index finger pointing at John. The eyes of the angel are turned down in a contemplative manner in the London painting, but in the Louvre picture are turned to gaze in the general direction of the viewer. In the London painting, all the forms are more defined, including the bodily forms of the clothed figures. The Louvre painting remains much as it was in 1939 when Kenneth Clark lamented that "We can form no real conception of the colour, the values, or the general tone of the original, buried as it is under layer upon layer of thick yellow varnish. In the darks some mixture of bitumen has made the surface cake and crack like mud, and there are innumerable patches of old repaint all over the picture. All this must be borne in mind before we say that at this date Leonardo was a dark painter and an uninteresting colourist." Another difference is in the colouring of the robes, particularly those of the angel. The London painting contains no red, while in the Louvre painting, the angel is robed in bright red and green, with the robes arranged differently from those of the angel in London.

Періште музыканттары

Ұлттық галереядағы «Аскалы Мариям» бейнесімен байланысты екі періште суреті, әрқайсысы төрт періштені бейнелейтін, бірі ән шырқап, екіншісі музыкалық аспаптарда ойнайтын екі панноға жасалған бастапқы тапсырысты толыққанды орындамайды. Бар болғаны екі музыкант бар, екеуі де бір бағытқа қарап, музыкалық аспаптарда ойнайды. Жасыл киімдегісі виола ойнаса, қызыл киімдегісі лют ойнайды. Аяқтарының және киімдерінің орналасуы ұқсас, бұл екеуіне де бірдей эскиз қолданылғанын көрсетеді. Қызыл киімдегі періште Амброджио де Предистің туындысы саналады. Жасыл киімдегі періште Леонардоның белгілі емес серігінің еңбегі. Ұлттық галерея бұл суретті Франческо Наполетаноның туындысы болуы мүмкін деп санайды. Пікірталас тудыратын мәселелер – екі суреттің жасалған мерзімі, авторлары және олардың символикасының мәні. 2011 және 2012 жылдары бірнеше ай бойы екі картина Ұлттық галереядағы көрмеде, мүмкін алғаш рет, бір бөлмеде қойылды. Мартин Дэвис сияқты кейбір авторлар Лувр нұсқасының 1483 жылға жатпайтынын, картина тапсырыс алдында Флоренцияда басталып, тіпті аяқталған болуы мүмкін деп санайды. Вассерман, Оттино делла Кьеза және басқалар екі суреттің де өлшемдері алтарьдық суреттің өлшемдерімен сәйкес келетінін, ал Леонардоның тапсырысқа дейін дәл сол өлшемде сурет салғанының кездейсоқтық болуы екіталай екенін атап өтті. Дэвис Леонардоның 1480 жылдары екінші нұсқаны тапсырысты орындау үшін салғанын және оны бұрынғы жұмысына сүйене отырып жасағанын айтады. Екі суреттің болуын түсіндіруге ең көп қолданылатын теория – Леонардоның 1483 жылы Луврдегі «Аскалы Мариямды» тапсырыс бойынша салғаны, кейін оны басқа клиентке сатқандығы және Лондон нұсқасын оның орнына салғаны. Осы теорияға сәйкес, Луврдегі сурет 1480 жылдардың соңында, соңғы төлемді талқылаудан кейін сатылған деп болжанады. Лондон нұсқасы шамамен 1486 жылы «түпнұсқа» Лувр нұсқасының орнына салу үшін басталып, ұзақ келіспеушіліктер мен келіссөздерден кейін 1508 жылға дейін аяқталмаған. Бұл түсіндірме, Делла Кьеза Вентури мен Поггиге жатқызған, кеңінен қабылданды және Ұлттық галерея мен Лувр веб-сайттарында оқиғаның нұсқасы ретінде келтірілген. Мартин Кемп Лувр суретін 1483–1490 жылдарға, ал Лондон суретін 1495–1508 жылдарға жатқызады. Барлық авторлар дариғалаумен немесе Лувр суреті ертерек салынған, сатылған және Лондон суреті оның орнына жасалған теориямен келіспейді. Тейлор Лондон суреті стильдік тұрғыдан екеуінің ішінде ертерек екенін, Леонардоның флоренциялық мектебінде алған дайындығының нәтижесі ретінде ерекше мұқияттылықпен салынғанын, ал Лувр суреті «Соңғы кеш» және Сент-Аннамен бірге бейнеленген Мариям мен бала суретімен, соның ішінде сфуматоның нәзік қолданылуымен көбірек ортақ екенін айтады. Тейлор Лондон суреті 1483 жылғы тапсырыстың талаптарына иконографиялық тұрғыдан сай келетінін, ал Лувр суретінің иконографиясы оның мүлдем басқа клиенттер үшін салынғанын көрсететінін және оған 1490 жылдарды даталайды.

The two paintings of angels that are associated with the Virgin of the Rocks and are in the National Gallery do not properly fulfil the original commission for two panels each showing four angels, singing on one side and playing musical instruments on the other. There are only two musicians, both turned the same direction and both playing musical instruments. One, in green, plays a vielle, and the other, in red, plays a lute. The positions of the feet and the drapery are similar, indicating that the same design has in part been utilised for both. The angel in red is thought to be the work of Ambrogio de Predis. The angel in green is the work of an unknown associate of Leonardo. The National Gallery suggests that it might be the work of Francesco Napoletano. Matters of debate include the dates of the two paintings, their authorship and the nature of their symbolism. For a few months in 2011 and 2012 the two paintings were brought together, possibly for the first time, in the same room in an exhibition at the National Gallery. Some writers, including Martin Davies, feel that 1483 is too late a date for the Louvre version, and suggest that the painting had already been begun and perhaps completed in Florence before the commission. Wasserman, Ottino della Chiesa and others have pointed out that the measurements of both paintings are compatible with the altarpiece, and that it is an unlikely coincidence that Leonardo painted a picture that fitted the dimensions, at a time prior to the commission. Davies suggests that Leonardo painted the second version in the 1480s to fulfil the commission, and based it on the earlier work. The theory that is most commonly used to explain the existence of the two paintings is that Leonardo painted the Louvre Virgin of the Rocks to fulfil the commission, giving it a date of 1483, and that he then sold it to another client, and painted the London version as a replacement. In line with this theory, it is hypothesised that the Louvre painting was sold in the late 1480s, after some haggling over the final payment. The London painting was commenced in perhaps 1486 as a substitution for the "original" Louvre version, and was not ready for installation until 1508, after prolonged disagreement and negotiation. This explanation, which della Chiesa attributes to Venturi and Poggi, has gained wide acceptance, and is the version of events described on both the National Gallery and the Louvre websites. Martin Kemp dates the Louvre painting to 1483–1490 and the London painting to 1495–1508. Not all authors agree with either the dating or the theory that the Louvre painting was the earlier, was sold, and the London painting done as a substitute. Taylor asserts that the London painting is stylistically the earlier of the two, being more meticulous, in keeping with the product of Leonardo's Florentine training, while the Louvre painting has more in common with the Last Supper and the Virgin and Child with St Anne, including the delicate use of sfumato. Taylor argues that the London painting fulfils the requirements of the commission of 1483 in terms of iconography, and that the iconography of the Louvre painting indicates that it was painted for an entirely different clientele, and gives it a date in the 1490s.

Авторлығы

Луврдегі "Тастардағы Құдай ана" суреті Леонардо да Винчидің өзі салған деп әрқашан келісілген. Ал Лондондағы "Тастардағы Құдай ана" суретін Леонардо жобалап, көмекшілерімен бірге орындаған деп есептелген. Соңғы тазалаудан кейін Ұлттық галерея кураторы Люк Сайсон ашылған сапаның көбінесе Леонардоның қолынан шыққандығын, ал Леонардо шеберханасының мүшелерінің қатысуы бұрынғыдай көп болмағанын мәлімдеді. Тейлор бұған қарсы шығып, Пиццоруссоның осы мәлімдеме жасаған кезде аталған мұздық көлдерді көре алмағанын және шала тасты жартастарды ерекше көзге түспейтін шөптермен шатастырғанын атап көрсетті.

Көшірмелері мен көшірмелері

Лувр нұсқасының ең ерте белгілі тікелей көшірмелерінің бірі – бұл Museo Baroffio мұражайында сақталатын Палиотто леонардско деп аталатын құрбандық алтарінің матасы (шамамен 1487–90 жж.), ал екіншісі – Карло Педреттидің пікірінше, Леонардоның өзі салған картина (шамамен 1494–98 жж.). 1967 жылы жарық көрген (1985 жылы ағылшын тілінде жарияланған) кітабында Анжела Оттино делла Чиеза «Тастардағы Мадонна» картинасынан әлдебір дәрежеде алынған төрт картинаны анықтайды: Бернардино Луинидің Мадридтегі Прадо мұражайындағы «Киелі отбасы және Иоанн», Марко д’Оггиононың Туэлин коллекциясындағы «Туэлин Мадоннасы» және Неапольдегі Каподимонте мұражайындағы Джоос ван Клеведің «Құшақтасқан қасиетті сәбилер». Бұл сурет фламанд суретшілері, оның ішінде Джоос ван Клев және Квентин Мацйс тарапынан көп көшірілді – соңғысының Чартсуорттегі кішкентай суреті бар. Джоос ван Клев немесе оның шеңбері салған болуы мүмкін «Тастардағы Мадоннаның» (ағашқа май) кішкентай көшірмесі де бар (Берлиндегі жеке коллекция). Корольдік коллекцияда 16 ғасырға жататын көшірмесі сақталған, оны 1847 жылы күйеуі, принц Альберт, королева Викторияға туған күніне сыйлаған. Халық мәдениетінде 1968 жылы америкалық «It Takes a Thief» телесериалы «Заңсыз періште» атты эпизодын Леонардоның «Қайғылы періште» атты ойдан шығарылған картинасының ұрлануына арнады, ол шын мәнінде «Тастардағы Мадоннадағы» періштенің оң жақтағы бейнесінің жақын тұрған бөлігі еді. Эпизодтың сюжеті – өнер сатқышының қылмыскерді алдап, оған нағыз Леонардо сатып алғанын ойлаттырып, тұзаққа түсіру жоспарының бір бөлігі ретінде «Қайғылы періште» картинасының көшірмесін жасауы керек.