Кіріспе

Леонардо да Винчидің аяқталмаған суреті

«Киелі Аннамен Құдай ана мен бала» – жоғары Ренессанс кезеңінің суретшісі Леонардо да Винчидің 1501–1519 жылдар шамасында салған аяқталмаған майлы суреті. Суретте Киелі Анна, оның қызы Құдай ана Мәриям және нәресте Иса бейнеленген. Леонардо осы тұлғаларды біріктіру үшін Бурлингтон үйінің эскизін (Ұлттық галерея) жасады. Инфрақызыл рефлектография арқылы «Аңгиари шайқасын» суреттегенге дейін Леонардо салған жылқылардың эскиздеріне ұқсас «7х4 дюймдік ат басының суреті» анықталды. Сонымен қатар, 6½ дюймдық 4 дюймдық жарты бас сүйегінің эскизі де табылды. Үшінші эскизде нәресте Исаның қозымен ойнап жатқаны бейнеленген, бұл эскиз суреттің алдыңғы жағындағы суретке ұқсас.

Мазмұны мен құрамы

Леонардоның суреті бірден көзді қуантып, тыныштандырады, бірақ жақын қарағанда сананы алаңдатады. Үш тұлғаның композициясы тығыз, Мәриям Пайғамбардың нәресте Исамен байланысы анық көрінеді. Олардың орналасуын мұқият қарағанда, Мәриямның Әулие Аннаның тізесінде отырғаны байқалады. Бұл бейне қандай мағынаны білдіретіні және Леонардо осы поза арқылы қандай ойды жеткізгісі келгені белгісіз. Басқа өнер туындыларында осыған ұқсас мысал жоқ, ал бір-бірінің құшағында отырған әйелдер бейнесі көрерменге мәдени немесе дәстүрлі ешқандай түсінік бермейді. Сонымен қатар, Мәриям Пайғамбар мен Әулие Аннаның нақты мөлшері белгісіз болғамен, суреттен Әулие Аннаның Мәриямнан әлдеқайда ірі екені көрінеді. Леонардо бұл көзге көрінбейтін, бірақ сезілетін пропорцияның өзгеруін екі әйелдің ана-қызы екенін көрсету үшін пайдаланған. Әулие Аннаның жасы ұлғайғанын көрсететін тікелей белгілер болмаса да, бұл айқын емес. Бала қолында қошқар ұстап тұр. Сондай-ақ, Мәриям Пайғамбар баласының көзіне қадалып қараса, Әулие Анна Мәриямға қарап тұр. Мәриямның тізесінде отырғаны және Әулие Аннаның оған бағыттап қарауы, Леонардо олардың қарым-қатынасы мен мінез-құлқы туралы ой білдіруге тырысқан болуы мүмкін.

Фрейдтің түсіндірмесі

Зигмунд Фрейд 1910 жылы жарияланған «Леонардо да Винчи, оның балалық шағының естелігі» атты эссесінде Леонардоның психоаналитикалық зерттеуін жүргізді. Фрейдтің сөзінше, Мәриямның киіміне бүркіт бейнесі көрінеді, егер оған бүйірден қарасаңыз. Фрейд бұл Леонардоның «Атлантикалық кодексте» жазған «пассивті гомосексуалистік» балалық қиялының көрінісі екенін айтты, онда ол өзі биігінде бүркіттің құйрығымен шабуылға ұшырағанын еске алады. Фрейд осы жолдарды былай аударды: «Мен әрқашан бүркітке қатты қызығушылық танытқанмын – себебі ең ерте естеліктерімнің бірі ретінде еске аламын, мен бесікте жатқанда бүркіт маған келіп, аузымды құйрығымен ашты және құйрығымен ерінімді бірнеше рет ұрды». Өкінішке орай, Фрейд үшін «бүркіт» сөзі – «Атлантикалық кодекс» неміс тіліне аударғанда жасалған қате аударма еді, ал Леонардо көзге елестеген құс шын мәнінде қыран, ол кейде жем іздейтін жыртқыш құс. Бұл Фрейдті көңілсіздікке түсірді, өйткені ол Лу Андреас Саломеге Леонардоны «мен жазған жалғыз әдемі нәрсе» деп есептегенін айтқан. Бірақ кейбір фрейдистік зерттеушілер теорияны түзетуге тырысып, оған қыранды қосты. Фрейд ұсынған тағы бір теория Леонардоның Әулие Аннамен бірге Мәриямды суреттеуге құштарлығын түсіндіруге бағытталған. Леонардо әкесі Сер Пьероның әйелі оны «асырап алғанға» дейін анасы тәрбиелеген. Сондықтан, Леонардо үшін Құдай анасын өз анасымен бірге бейнелеу идеясы өте маңызды болды, өйткені ол өзінің «екі анасы» болғанын сезінген. Екі композициялық нұсқасында да (Луврдегі картина және Лондон эскизінде) Әулие Аннаның Мәриямнан бір буын үлкен екенін анықтау қиын екенін атап өткен жөн.

2011 жылы тазалау туралы дау

2011 жылдың 7 қазанында Париждің өнер жарияланымдарының бірі – fr басылымы, картинаны қалпына келтіру күткеннен де көп қауіп тудыратынын хабарлады. 2011 жылдың желтоқсанының соңында және 2012 жылдың қаңтарының басында Лувр мен Францияның ұлттық мұражайларының бұрынғы консервация директоры Сеголен Берджон Ланге және Лувр мұражайындағы картиналардың бұрынғы директоры Жан-Пьер Кузин, картинаның қалпына келтіруін қадағалайтын кеңес комитетінің мүшелері, картинаны тазалау мәселесіне байланысты отставкаға кеткендері белгілі болды. Сыншылар картина тазалау кезінде зақымданғанын, нәтижесінде суретшінің ниетінен асып, тым жарқын болғанын айтты. Ал басқа сарапшылар тазалау процедурасын қолдады.