Кіріспе

Католик мариологиясы – католик теологиясындағы мариология (Исаның анасы Мәриямның тұлғасын және оның құтқарылу ісіндегі орнын жүйелі түрде зерттеу). Католик шіркеуінің үйреткен Кемелсіз Тұмауына сәйкес, ол күнәсіз ұрықтандырылып, дүниеге келді, сондықтан Мәриям қасиеттілерден артық ерекше құрметке ие, барлық періштелер мен жұмақтың бақытты жандарынан жоғары тұрады. Католик мариологиясы оның өмірін ғана емес, сонымен қатар күнделікті өмірде, дұғада, әндерде, өнерде, музыкада және ежелгі және қазіргі христиандық архитектурада оған көрсетілетін құрметті зерттейді. Дәстүрлі көзқарастармен қатар, 19-шы ғасырдың соңынан бастап, католик шіркеуінде Мәриямға деген құлшылық күшейген кезде, католик мариологиясына қарсы пікірлер де ұсынылды. Басқа христиандық көзқарастар католик мариологиясын Киелі кітапқа қайшы және Мәсіхтің құтқарушы және делдал ретіндегі бірегейлігін жоққа шығаратын нәрсе деп санайды. Дегенмен, көптеген христиандар, оның ішінде папа басқаратын Латын шіркеуі, Шығыс православие шіркеуі, Ориент православие шіркеуі және Шығыс шіркеуі Мәриямды ең ұлы қасиетті деп құрметтейді және протестанттардың Мәриямға табынуға қарсылығын ескермейді.

Контекст және компоненттері

Марияны және оның Католик шіркеуіндегі орнын зерттеу көптеген тұрғысынан және әртүрлі жағдайларда жүзеге асырылды. 2012 жылғы Мариологиялық конгресте сөйлеген сөзінде Папа Бенедикт XVI осы зерттеуді «әр түрлі және толықтыратын көзқарастардан түсініп, терең зерттеу қажет» деп мәлімдеді. Бенедикт сондай-ақ Марияны зерттеуді басқа ғылымдардан бөліп қарастыруға болмайтынын, ал Мариологияның Мәсіх пен шіркеуді зерттеумен тығыз байланысты екенін және бұл ғылымдардың өзара үйлесімділігін көрсететінін атап өтті. Рим Папасы Бенедикт XVI Мариандық зерттеулердің үш ерекше қасиеті бар екенін айтты: біріншісі – шіркеуді жеке тұлғаландыру, осылайша ол тек құрылым емес, адам ретінде қабылданады; екіншісі – құдайға жақындастыру және денеге ену (инкарнациялық) аспектісі; үшіншісі – жүрек пен эмоционалдық құрамдас бөлікті қамтитын Мариандық ізгілік. Марияның шіркеудегі орнын Петрдің қызметіне екі жағынан қарастыруға болады. Мария мен Петрдің екі түрлі рөлін қарастыратын бұл тұрғысы жүректің қасиеттілігі мен шіркеу құрылымының қасиеттілігін көрсетеді. Осы екілікте Петрдің қызметі харизмаларды теологиялық тұрғыдан дұрыс екендігін логикалық түрде тексерсе, ал Мариандық екілік сүйіспеншілік арқылы рухани және эмоционалдық тепе-теңдікті қамтамасыз етеді, бұл қызметтің өзіне жете алмайтын нәрсе. Осылайша, Мариология және қызмет туралы ілім Католик ілімінде «қосымша бөлімдер» емес, оның орталық және біріктіруші элементтері болып табылады. Мәсіхтің құпия денесі туралы энциклопедияда айтылғандай, Пий XII, 1943 жылғы жазбасында, оның «фиаты» Құдайдың Ұлы мен адам табиғаты арасындағы рухани одаққа келісім берді, осылайша адамзатқа құтқарылуға мүмкіндік берді. Марияның құқықтары (Канадағы той) және Марияның махаббаты (фиат) құтқарылу үшін маңызды.

Максимализм және минимализм

Мариология – адалдардың терең иманды сенімдері мен агиографиясы, сенімдер мен тәжірибелердің теологиялық және тарихи сын тұрғысынан қарастырылуымен қақтығысуы мүмкін сала. Бұл қақтығысты 1300 жылы Уильям Уэр бірінші болып атап өткен, ол кейбір сенушілердің барлық нәрсені Мәрияға жатқызуға бейім екенін айтқан. Бонавентура Марияға қатысты шектен шығудан сақтандырды: «Біздің Иеміз Иса Мәсіхтің құрметін кемсітпеу үшін сақтық танытуымыз керек». Минималисттер де, максималисттер де Мәриямды католик шіркеуінің символы деп қарастырып, оны барлық католиктерге үлгі еткен. 20-шы ғасырда Рим папасы Пий XII, «шіркеу тарихындағы ең Мәрияға бағытталған папа» ретінде, Мәриямды бейнелеуде артық көтеріңкілік пен ұстамсыз минимализмнен сақтандырды. Ватикан II-нің догматикалық конституциясы Lumen gentium 1964 жылы мариандық максимализм мен минимализмнен аулақ болу мақсатымен жазылды. Папа Иоанн Павел II өзінің мариологиясында да максимализм мен минимализмнен сақтануға тырысып, теологиялық пікірталас тудыратын мәселелерде жеке пікір білдіруден жалтарды.

Мариология және Христология

Мариология (Марияны зерттеу) христологиямен (Мәсіхті зерттеу) байланысты, ал католик теологиялық және папалық жазбаларда Мәсіх құпиясымен тығыз байланысты деп есептеледі. Католик теологтары Мариология мен христологияның қажетті байланысын да зерттеді. Рим папасы Бенедикт XVI осы қарым-қатынасты былай сипаттады: «Христология мен Мариология бастапқыда ажырамас байланыста». Оның пікірінше, Мариология христология және экклезиология құпияларының байланысын көрсетеді, олардың өзара байланысты екенін аңғартады. Ерте христиандар мен көптеген әулиелер осы байланысқа назар аударды, ал папалар Мариан ілімдері мен христологиялық тақырыптарды толық түсіну арасындағы ішкі байланысты атап көрсетті. Католик көзқарасы бойынша, шіркеу Мәсіхпен байланыста өмір сүреді, Мәсіхтің денесі болғандықтан, оның анасымен де байланысы бар, оның зерттелуі католик Мариологиясының пәні болып табылады. Рим папасы Пий X «Ad diem illum» деген еңбегінде: «Мәриям арқылы барлық адамзатты Мәсіхпен біріктіруге тікелей жол жоқ» деді. Католик теологиясында Мәрияны зерттеу Мәсіхті зерттеуге үлес қосса да, Мәрияның бейнесін түсіну Мәсіх кім екенін және оның не істегенін толық түсінуге көмектесетін жеке ғылым саласы болып табылады. Католик білім беру конгрегациясы осы жағдайды былай сипаттады: «Теология тарихы Мәриям құпиясын түсіну Мәсіх, шіркеу және адамның тағдыры туралы терең түсінікке әкеледі». Осыған сілтеме жасап, кардинал Реймонд Лео Берк Мәриям туралы толық білімді таратуды «шіркеудің үнемі атқаратын жұмысы» деп атады.

Тарих және дамуы

Алғашқы христиандар өздерінің құдайшылдықтарын бастапқыда шейіттерге арнады; бірақ содан кейін Мәриямды ескі және жаңа арасындағы байланыс көпірі ретінде қарастырды. Мәриямға арналған ең ерте жазылған дұға – Sub tuum praesidium, шамамен 250 жылға даралайды. Египетте Мәриямға құлшылық 3 ғасырда басталды, ал шіркеу әкесі Ориген «Theotokos» терминін қолданды. Ренессанс дәуірі Мариан өнерінің айқын өсуіне куә болды. Осы кезеңде Боттичелли, Леонардо да Винчи және Рафаэльдің шедеврлері жарық көрді. 16 ғасырда Трент соборы шіркеулердегі суреттер мен өнер туындыларының католик дәстүрін бекітті, нәтижесінде барокко дәуірінде Мариан өнері мен мариологиясының үлкен дамуы орын алды. Реформация кезінде католик шіркеуі протестанттық көзқарастарға қарсы мариологиясын қорғады. 1571 жылғы Лепанто шайқасындағы жеңіс оған байланысты болғандықтан, «Марияға құлшылық етудің күшті жаңаруының басталуын» білдірді. Марияға арналған барокко әдебиеті күтпеген өсімді бастан кешірді. Тек 17 ғасырда ғана 500-ден астам беттік мариологиялық жазбалар жарияланды. Рим папалары Мәриямға құлшылық етуді, мерекелерді, дұғаларды, бастамаларды, Мариан конгрегацияларын қабылдау және қолдау арқылы, сондай-ақ Лурд және Фатима сияқты мариолық көріністерді ресми мойындау арқылы ынталандырды. Папалар Александр VII және Климент X Исаның қасиетті жүрегі мен Мәриямның таза жүрегіне құлшылық етуді жариялады, бұл тұжырымды Иоанн Павел II 20 ғасырда Иса мен Мәриямның жүректерінің одағы ретінде қабылдады. Таза ұғым және Аспанға көтерілу сияқты екі мариолық догма 19 және 20 ғасырларда папалармен бекітілді. Рим папасы Пий XII Аспанға көтерілу догмасын жариялады, ал Екінші Ватикан соборы Мәриямды Шіркеудің анасы деп жариялады. 2002 жылғы «Rosarium Virginis Mariae» атты апостолдық хатында Рим папасы Иоанн Павел II Луи де Монфорттың Мәриямды зерттеуді Мәсіхтің құпиясын жақсырақ түсіну жолы ретінде қарастырғанын атап өтті. Бұл Екінші Ватикан соборының епископтарының Марияға қатысты жеке қаулы қабылдамауымен, керісінше оның құтқарылу тарихындағы орнын Lumen gentium, Шіркеу Конституциясында сипаттауымен сәйкес келеді.

Құдайдың анасы

Мәриямның Құдай анасы (латынша Deipara) – Католик шіркеуінің догмасы. "Құдай анасы" термині Мәриямға арналған ең көне дұғада, Sub tuum praesidium (шамамен 250 жылға дейін): "Сенің қорғауыңда біз пана іздейміз, Құдайдың Киелі Анасы" деп кездеседі. Бұл шіркеудің 431 жылы Эфесте өткен үшінші Экуменикалық кеңесте ресми түрде бекітілген алғашқы мариандық ілім болды. Осы арқылы Константинополь патриархы Несторийдің наразылығы жоққа шығарылды. Догманың Жазбалардағы негізі – Иоанн 1:14, онда "Сөз ет болып, біздің арамызда тұрды" делінген, және Ғалаттықтарға 4:4, онда "Құдай әйелден туған Ұлын жіберді, ол заңға бағынды" делінген. Лұқа 1:35 Құдайлық аналықты одан әрі растайды: "Киелі Рух сенің үстіңе түседі. Сондықтан да туылатын бала Құдайдың Ұлы деп аталады". Екінші Ватикан соборының Lumen gentium догматикалық конституциясы Мәриямды Құдайдың анасы деп бекітті: "Құдай сөзін жүрегінде және денесінде қабылдап, әлемге өмір сыйлаған Марияны Құдайдың және Құтқарушының анасы деп мойындаймыз және құрметтейміз". Бұл догма Иса Мәсіхтің құдайлық және адамдық табиғатын байланыстыратын гипостатикалық одақтың христологиялық догмасымен тығыз байланысты. Католик шіркеуінің катехизисі былай дейді: "Мария шынымен де "Құдай анасы", өйткені ол мәңгілік Құдай Ұлының, яғни Құдайдың анасы". Католик іліміне сәйкес, Иоанн 1:14 бойынша, Мария Исаның құдайлық жаратылысын жаратқан жоқ, ол Әкемен мәңгілікке дейін бірге болды. Папа Пий XII Успенділік туралы Deiparae Virginis Mariae (1946) еңбегінде талқылап, оны Munificentissimus Deus (1950) догмасы деп жариялады. Успенділік догма ретінде жақында ғана бекітілгенімен, Мәриямның денесімен көкке көтерілу туралы хабарлар кем дегенде 5 ғасырдан бері тарап келеді, ал 8 ғасырда Критің Андрея мен Дамасктың Иоанны оған сенетіндерін мәлімдеді. Аян кітабының (12:1) осы оқиғаға сілтеме жасайтыны түсіндіріледі, оның тәж киюі оның бұрын денесімен көкке көтерілгенін білдіреді. Магистериумның ілімі мен діни рәсімдерінің консенсусы Мәриямның Успенділіктен бұрын қайтыс болғанын растайды, бірақ бұл әрқашан бекітілген догма ретінде қабылданбайды. Оның денесінің жерде шіруіне рұхсат етілмегені анық. Рим папасы Пий XII-ге жауап ретінде Deiparae Virginis Mariae таратылғаннан кейін көптеген католик епископтары Киелі Жазбалардың негізі ретінде Жаратылыс кітабының (3:15) мазмұнына назар аударды.

Басқа Мариандық ілімдер

Жоғарыда аталған төрт Мариялық догмадан өзге, Католик шіркеуі Киелі кітапқа, теологиялық ойларға және шіркеу дәстүріне сүйене отырып қалыптасқан, Құдай ана туралы тағы да бірнеше ілімдерді ұстанады.

Араласшы

Католик ілімінде Иса Мәсіх Құдай мен адам арасындағы жалғыз арадашчы. Ол айқышқа шегеленіп, құрбан болған кезінде жаратылыс пен Жаратушыны татуластырды. Бірақ бұл Марияның екінші реттік араласу рөлін жоққа шығармайды, дайындық, қолдау сипатында; бірнеше беделді, бірақ барлығы емес, католиктердің пікірінше. Марияның барлық сенушілер үшін, әсіресе оның шаفاعатын дұға арқылы сұрағандар үшін шаفاعат етуі туралы ілім шіркеуде ерте заманнан бері сақталып келеді; мысалы, сириялық Ефрем: "Орталықтан кейін бүкіл әлем үшін шаفاعатшы. Бұл сөздерді барлық көктегі қасиеттілерге қатысты қолдануға болады, бірақ Марияның шаفاعат ету қабілеті ең зор күшке ие. Марияға арналған ең көне жазбадағы дұға – грек тілінде жазылған «Sub tuum praesidium». Мария Құдайдың рақымдарын таратушы және Құдай халқының қорғаушысы ретінде көрінеді және бірнеше ресми шіркеу құжаттарында осылай аталады. Рим папасы IX Пий «Ineffabilis Deus» еңбегінде бұл атақты қолданды. Рим папасы Лео XIII өзінің «Розарийлік апостальдық міндеттері» деп аталатын алғашқы энциклопедиясында, «Supremi apostolatus officio» (1883), біздің Анамызды «біздің бейбітшілігіміздің қорғаушысы және көктегі рақымдардың таратушысы» деп атайды. Келесі жылы, 1884 жылы, оның «Superiore anno» энциклопедиясында Құдайға «Ол барлық көктегі рақымдарды таратушы болуға таңдаған әйел арқылы» ұсынылған дұғалар туралы айтылады. Рим папасы Пьев X бұл атақты 1904 жылы «Ad diem illum» энциклопедиясында қолданды, ал Рим папасы Бенедикт XV оны 1921 жылы Марияның Мария мейрамын құрған кезде мариандық литургияға енгізді. 1954 жылы «Ad caeli reginam» энциклопедиясында Рим папасы Пьев XII Марияны бейбітшілік арадашчысы деп атайды. «Vox Populi Mariae Mediatrici» атты дінсіздер қозғалысы Марияның Құтқарушы, Арадашчы және Қорғаушы ретіндегі ілімін насихаттайды. «Құтқарушы» термині Марияның құтқарылу процесіне қатысуын білдіреді. 200 жылы қайтыс болған шіркеу Әкесі Ириней Марияны «causa salutis» [құтқарылуымыздың себебі] деп атады, оның «fiat» деуіне байланысты. Бұл тұжырым 15-ші ғасырдан бері қарастырылып келеді, бірақ «Папа Франциск кейбір теологиялық айналымдарда Марияның атақтары тізіміне «қо-құтқарушы» деген атауды қосу туралы ұсыныстарды түбегейлі қабылдамады, өйткені Исаның Анасы ешқашан өз ұлына тиесілі нәрсені алған жоқ, ал жаңа атақтар мен догмаларды «ақылсыздық» деп атады». Ватикан II-нің «Lumen gentium» жарлығы «Арадашчы» атағын қолданудан сақтандыруды ескертті, өйткені: «Бұл, алайда, Христианның жалғыз арадашчысының қадір-қасиеті мен тиімділігінен ештеңе алып тастамайды немесе қосымайды». 1996 жылдың тамызында Польшаның Ченстохова қаласында өткен мариологиялық конгресс осы Мария атағын қолдану орынсыз деп шешті, өйткені Ватикан II-де айтылғандай, оның шектері бар және оны дұрыс түсінбеуге болады.

Мариандық процессиялар

Лос-Анджелесте, Калифорнияда, қаланың негізі қаланғаннан кейін алғашқы 100 жылға жуық жыл бойы жыл сайын Мариан процессиясы өтті. Діни процессиялар дәстүрін қайта жаңғырту үшін 2011 жылдың қыркүйегінде Марк Анкор Альберт құрған «Ангелдер патшайымы» қоры Лос-Анджелес қаласының тарихи орталығында жыл сайынғы «Ұлы Мариан процессиясын» басталды. Бұл жыл сайынғы процессия Лос-Анджелес қаласының құрылған күнінің мерейтойымен сәйкес келеді. Ол Лос-Анджелес Плаза тарихи ауданының құрамына кіретін Ла Иглесиа де Нуэстра Сенора Рейна де Лос-Анджелес шіркеуінің алдынан басталады, бұл жер «Ла Пласита» деп жақсы белгілі. Қала көшелерімен жүріп өтетін процессия ақырында Әулие Мария Анамыз соборында аяқталады, онда Ырысқы Марияға арналған қоғамдық Розарий және әлеуметтік қызметтер ұсынылады. Келесі жылдары көптеген рыцарлық, бауырластық және діни ордендер, приходтар, мирян тобы, саяси қайраткерлер, сондай-ақ басқа да діни және азаматтық ұйымдардың қатысуы байқалды.

Әр түрлі көзқарастар

Ғасырлар бойы католиктер Марияға түрлі көзқараспен қараған, кейде Марияның патшалықтан қарапайымдыққа дейінгі ерекше қасиеттеріне, ал кейде тарихтың белгілі бір кезеңдерінде болған оқиғалардың мәдени ерекшеліктеріне негізделген. Мариологияға қатысты дәстүрлі көзқарастармен қатар, феминистер, психологтар және либералды католиктер прогрессивті түсіндірмелерге негізделген қарсы пікірлер ұсынды. Марияға қатысты дәстүрлі көзқарастар Мариамның догмалары мен ілімдерін баса назарлайды, оларға құлшылық ету мен құрмет көрсету ілеседі. Дегенмен, бұл көзқарастар уақыт өте келе өзгеріп, түрленді. Марияға қатысты көзқарастардың өзгеруіне мысал – нақты рухани көзқарастарға негізделген және оны әлемдегі басқа мәдениетте қабылдау, Марияның бейнесін көктегі патшайымнан қарапайым анаға айналдыру және екі көзқарасқа да орын беру. Паоло Венециано немесе Джулиано да Римини сияқты суретшілер 14 ғасырдың басында Марияны Көктің патшайымы немесе тәж кигізу ретінде бейнелегенімен, бұл Ассизилік Франциск руханиятының негізгі қағидасы болған қарапайымдыққа сай келмеді. Францискан дінін ұстану үшін 14 ғасырда қарапайымдық құдайы Мария түсінігі қалыптасты. Ол таққа отырған королева емес, баланы емізуші ана ретінде (көбінесе жалаң аяқ) Мария бейнесін ұсынды. Францискандар Қытайда уағыз бастағанда, қарапайымдық Мария түсінігі қытайлықтарға ұнады, себебі Қытайда қарапайымдық ізгілік ретінде қабылданады және оның аналық, мейірімді бейнесі оларға таныс болды. Алайда, 15 ғасырдың ортасына қарай Еуропада екі түрлі көзқарас пайда болды, оны 1433 жылы Доменико ди Бартолоның «Қарапайымдық Мадоннасы» бейнеледі, ол оның табиғатының екі жақтылығын көрсетеді: жердегі жалаң аяқ әйел және көктегі патшайым. Оның төмен отырған жағдайына қарамастан, жұлдыздар, асыл тастар және нимб Марияның патшалық мәртебесін көрсетеді, өйткені ол Сәби Исаны ұстап тұрғанда оған қызмет етеді. Хуан Диегоның 1531 жылы Мексикадағы Тепеяк төбесінде Гвадалупа Марияның пайда болғандығы туралы айтуы, Марияға қатысты көзқарастың мәдени бейімделуінің тағы бір мысалы. Хуан Диего Марияны еуропалық немесе Таяу Шығыстық емес, испан тілінде емес, жергілікті науатль тілінде сөйлейтін, күнге күйген ацтек ханшайымы ретінде сипаттады. Мексикада өте құрметтелетін Гвадалупа Мария бейнесі еуропалық әйелге емес, Орталық Американың жергілікті тұрғынына ұқсайды, ал Гвадалупа Марияның киімі ацтек ханшайымының киіміне ұқсайды. Гвадалупа Мария Латын Америкасының католицизмге айналуындағы маңызды кезең болды және 21 ғасырда Мексикадағы миллиондаған католиктер үшін Марияның негізгі бейнесі болып табылады. Папа Иоанн Павел II бұл көзқарасты жергілікті деңгейде нығайтып, Хуан Диегоны қасиетті деп жариялаған рәсімде жергілікті ацтек билеріне рұқсат берді, рәсімнің бір бөлігі ретінде науатль тілінде сөйледі, Хуан Диегоны «сөйлейтін бүркіт» деп атады және одан «Тепеяк қараңғы Мариясына апаратын жолды» көрсетуін сұрады. Марияның «ғажайып жасаушы» ретіндегі бейнесі ғасырлар бойы қалыптасқан және 21 ғасырда да көптеген католиктер ұстанады. Флоренциядағы Орсанмихеле Мадоннасының ғажайыптары туралы аңыздар Ренессанс дәуіріне дейін жетеді. Ченстохованың Қара Мадоннасының бейнесі жасаған ғажайыптар туралы аңыздар да ғасырлар бойына жалғасып келеді және ол әлі де Польшаның қамқоршысы ретінде құрметтеледі. Жыл сайын миллиондаған католик паломниктер керемет емделуді үміттене отырып, Лурдтағы Біздің Ханым шіркеуіне келеді. Миллиондаған католиктер діни сапарларында ғажайыптарды күтсе де, Ватикан қазіргі заманғы ғажайыптарды, егер олар жан-жақты талдаудан өтпесе, мақұлдауға асықпайды.

Либералды перспективалар

19 ғасырдың соңынан бері Мариологияда прогрессивті және либералды көзқарастар қалыптасты, олар феминистік сын-ескертпелерден бастап, қазіргі заманғы психологияға және либералды католиктердің пікірлеріне дейін қамтиды. Бұл көзқарастар, әдетте, католиктердің Мариологияға қатысты ұстанымына, сондай-ақ Шығыс Православ шіркеуіне сынды тұрғысынан қарастырады, себебі олардың ресми құлшылығында Марияға ерекше мән беріледі. Кейбір феминистер Мәриям бейнесінің, Жанна д'Арк сияқты басқа әйел қасиеттілер сияқты, патриархалдық сананың туындысы екенін айтады. Олардың пікірінше, Мариандық догмалар мен ілімдер, сондай-ақ Мариандық құлшылықтың дәстүрлі формалары, әйелдерге ерлер басымдығы бар шіркеулер мен қоғамдардың қысымынан уақытша жеңілдік беру арқылы патриархатты күшейтеді. Феминистік көзқарас бойынша, дәстүрлі Мариандық оқулар мен теологиялық доктриналарда ежелгі гендерлік стереотиптер сақталып қалған. Осы мақсатта, феминистік Мариология бойынша әртүрлі кітаптар жарық көрді, олар қарсы тұжырымдамалар мен көзқарастарды ұсынады. Мариандық оқуларды психологиялық тұрғыдан талдау Зигмунд Фрейдке дейін жетеді, ол 1911 жылы жариялаған «Эфестік Диана ұлы» атты еңбегінде Гёте поэмасының атауын пайдаланды. Ал Карл Юнг болса, Қасиетті Марияны Эросқа рухани және мейірімді құдай ретінде қарастырды. Содан бері көптеген психологиялық интерпретациялар ұсынылды, олар Мәриям қыз бен буддалық құдай Тараның ұқсастығын зерттеуден бастап, Шығыс Азия құдайы Кван Иннің қарапайым және мейірімді бейнесін зерттеуге дейін жетеді. Либералды католиктердің топтары Қасиетті Марияның дәстүрлі бейнесін католик шіркеуі әйелдік өзін-өзі іске асыру жолындағы кедергі ретінде және шіркеудегі әйелдерге қарсы жүйелі патриархалдық қанаудың символы ретінде қарастырады. Сонымен қатар, кейбір либералды католиктер дәстүрлі Мария бейнесін дамытуды шіркеу иерархиясының католиктерді жалпы басқару әдісі деп санайды. Басқа либералды христиандар, ерлер мен әйелдерге қазіргі заманғы тең мүмкіндіктер ұғымы Мәриямның Христиан алдында мойынсұнып, кішіпейілді бейнесімен толық үйлеспейді деп мәлімдейді.

Шығыс католик шіркеуінің латын шіркеуінен айырмашылығы

Шығыс католиктері, Латын шіркеуіндегі католиктер сияқты Католик шіркеуінің бір бөлігі, кейде Мария тануында (Мариан теологиясында) Латын католиктерінен өзгеше болады.

Мәриямның көкке көтерілуі

Бұл ілімнің дәстүрлі шығыс түсіндірмесі – Құдай ананың ұйықтауы, одан кейін жұмаққа қабыл етілуі. Кейбір шығыс католиктері үшін осы тойлаулардағы айырмашылықтар маңызды емес. Дегенмен, латын католиктері көбінесе осы шығыс түсінігімен келіспейді. Ерекше айта кетерлік жайт, копт дәстүрінде, одан кейін копт католиктері мен копт православиесінде, Қасиетті Марияның ұйықтауы мен аспанға көтерілуі жылдың әртүрлі мезгілдерінде тойланады.

Қасиетті Босану

Қасиетті Ұғым туралы ілім – шығыс текті, бірақ ол Батыс шіркеуінің терминологиясымен білдірілген. Батыстың Мәриямның бастапқы күнәдан босатылғаны туралы түсінігі, Августин Гиппский анықтағандай, Шығыста қабылданбайды. Дегенмен, Шығыс католиктері ежелден-ақ Мәриямның Құдай тарапынан бастапқы күнәның зиянынан сақталғанын мойындап келген. Шығыс католиктері – жалпы римдік күнтізбесіндегідей бұл мерекені тойламайтын болса да, оны құптайды және кейде осы атаумен ғибадатханалар салады.

Мариологиялық зерттеулер орталықтары

Қасиетті Тақпен байланысты айналымдардағы Мариологияның формалды зерттеуі 1950 және 1958 жылдар аралығында Папа Пий XII-нің іс-қимылдарының нәтижесінде маңызды қадам жасады, ол Бәкір Марияға құрмет көрсету бойынша академиялық зерттеулерді кеңейтуге институттарға рұқсат берді. Паптық Мариандық Халықаралық Академия – ПАМИ – Мариологияны насихаттаушылардың, католиктердің, православиеліктердің, протестанттардың және мұсылмандардың барлығын біріктіретін халықаралық паптық ұйым. Иоанн XXIII «Maiora in Dies» апостолдық хатымен ПАМИ-нің мақсатын былай анықтады: Халықаралық мариологиялық конгрестер мен басқа да академиялық жиналыстар арқылы мариологияны зерттеуді ілгерілету және осы зерттеулерді жариялауға көмектесу. ПАМИ-нің міндеті – әлемнің түкпір-түкпіріндегі басқа мариан академиялары мен қоғамдарын үйлестіру және мариандық шамадан тыс немесе кемсітушілікке қарсы күзеуді қамтамасыз ету. Осы себепті Папа академияда конгрестерді ұйымдастыруды және мариологиялық қоғамдардың, насихаттаушылардың және мариология пәнінің оқытушыларының үйлестірілуін қамтамасыз ететін Кеңес құруды шешті. Салезиандық Мариан Академиясы – Ол Пап университетінің құрамына кіретін Салезиандық Мариан Академиясының құрылуына рұқсат берді. Академия Иоанн Боско дәстүрінде Қасиетті Марияға құрмет көрсетуді дамыту үшін салезиандық зерттеулерді қолдайды. Монфортандық Мариан орталығы – 1950 жылы Монфортандық Мариан орталығы Бергамодан Римге көшірілді. Орталық бұрын Пий XII қасиетті деп жариялаған Луи де Монфорттың ілімдерін таратуда. Ол ай сайынғы «Madre e Regina» журналын шығарады, ол Монфорттың мариандық бағытын жариялайды. Марианум 1950 жылы құрылып, Сервиттер орденіне тапсырылды. Ол барлық академиялық дәрежелерді, соның ішінде теология докторын беруге уәкілді. 1976 жылдан бері Марианум әр екі жыл сайын халықаралық конференциялар ұйымдастырып, Марияның құпиясына жақындауға тырысатын заманауи тұжырымдамаларды іздейді. Бұл Паптық католик факультеті 1950 жылы Папа Пий XII-нің басшылығымен Габриэль Роскини (бірнеше жыл басқарды) құрды. Марианумда мариология бойынша магистр (2 жылдық академиялық бағдарлама) және доктор дәрежесін алуға болады. Бұл мариологиялық орталықта мариологияға арналған 85 000-нан астам кітаптан тұратын кітапхана және теологиялық және мариологиялық мәселелерге қатысты бірқатар журналдар бар. Марианум – 1939 жылы отец Роскини құрған мариандық теологияның беделді журналының атауы.