Кіріспе
Мәриямға, Исаның анасына арналған христиандық әндер – мариандық әндер. Бұл әндер Мәриямға, Исаның анасына арналған христиандық әндер болып табылады. Олар діни және литургиялық қызметтерде, әсіресе Рим-католик, Шығыс православие, Англикан және Лютеран шіркеулерінде қолданылады. Көбінесе мамыр айындағы діни жолдарында орындалады. Кейбіреулері Рождество әндері ретінде де қабылданған. Кейбір протестанттар Мәриямды құрметтеуді бейіттеушілік деп санайтындықтан, мариандық әндерді жақтырмайды. Дегенмен, бұл дәстүр католик христиандары арасында кең таралған және Шығыс православие литургиясының маңызды бөлігі болып табылады. Шығыс православиелік литургиялық жылдық айналымында Рим-католик литургиясына қарағанда Мәриямға арналған әндер көптеп кездеседі. Магнификат әнұраны (Құдай ана Мәриямның әні) – ең көне христиан әндерінің бірі және тарихшы Марджори Ривз бұл, мүмкін, ең алғашқы христиан әні деп санайды. Магнификат 4-ші ғасырдағы Вульгата Киелі кітабындағы алғашқы сөзімен аталған және бүгінгі күнге дейін Рим-католиктер, Англикан және Шығыс православиеліктер тарапынан кеңінен қолданылады. Мариандық әндер кейде әртүрлі христиандық топтар арасында таратылады немесе басқа әндердің ықпалына түседі. Мысалы, Англикан әнінен «Ye Watchers and Ye Holy Ones» екінші шумағы Шығыс православиелік Богородицаға арналған әннен алынған. Мариандық әндерді талдау арқылы белгілі бір тарихи кезеңдегі мариологиялық көзқарасты анықтауға болады, мысалы, Богородицаға арналған Акафист оның құрамындағы мариандық тақырыптарға қатысты егжей-тегжейлі зерттеу нысаны болды.
Marian hymns are Christian songs focused on Mary, mother of Jesus. They are used in both devotional and liturgical services, particularly by the Roman Catholic, Eastern Orthodox, Oriental Orthodox, Anglican, and Lutheran churches. They are often used in the month of May devotions. Some have also been adopted as Christmas hymns. Marian hymns are not popular among some Protestants, as they see Marian veneration as idolatry. However, the practice is very common among Christians of Catholic traditions, and a key component of the Eastern Orthodox liturgy. There are many more hymns to Mary within the Eastern Orthodox yearly cycle of liturgy than in Roman Catholic liturgy. The Magnificat hymn (song of the Virgin Mary) is one of the eight most ancient Christian hymns and historian Marjorie Reeves states that it is perhaps the earliest Christian hymn. The Magnificat is named after its first word in the 4th century Vulgate Bible, based on , and continues to be widely used to date by Roman Catholics, Anglicans and the Eastern Orthodox. Marian hymns are at times shared among different groups of Christians, or are influenced by other hymns. For instance, The second stanza of the Anglican hymn Ye Watchers and Ye Holy Ones is derived from the Eastern Orthodox hymn to the Theotokos. Marian hymns may be analyzed to shed light on the Mariological approach within a given historical period, e. g. the Akathist to the Theotokos has been the subject of detailed study related to the Marian themes it presents within its various components.
Шығыс шіркеуі
Шығыс шіркеуінде Теотокия (яғни Құдай анаға арналған әндер) қасиетті литургияның маңызды бөлігі болып табылады. Православтық құлшылық қызметтерінде Мариан гимндерінің орналасуы Теотокияны Мәсіхтен кейін ең маңызды орынға қояды, себебі Теотокия Мәсіхті мадақтаған гимндерден соң келеді. Теотокияда адамдар Мәриям есімін көп рет қайталайды, бұл олардың оған жақындығын және оны атымен шақыруға деген ниеттерін көрсетеді. Шығыс шіркеуінде Теотокия жиі Киелі кітапқа сілтемелерді қамтиды, олар Инкарнацияның құпиясын баса көрсетеді. Бұл Мариан әндері ерте христиандықтан бері күнделікті дұғаларда қолданылып келеді (кейіннен литургияның бөлігіне айналды), олар адамдарды православиелік сенімдерге үйрету және оларды адасқан идеялардан қорғау үшін пайдаланылды. Мариан гимндері копт шіркеуінің литургиясындағы маңызды элемент болып табылады және күндіз-түні әр сағатта оқылады. Көп қолданылатын Акафист әнұраны (отырған жерінен тұрғызылған әнұран) Құдай анаға арналған, және оның авторы 6 ғасырда көптеген (мүмкін, жүздеген) әнұран жазған әулие Романос саналады. Соңғы зерттеулер бұл авторлыққа келіспесе де, Романос Константинопольдегі Мариан поэзиясына зор үлес қосты. Православтық апталық литургиялық циклда сәрсенбі күні Құдай анаға арналған, ал күнделікті құлшылық қызметтеріне көптеген Мариан гимндері кіреді. Бұл гимндер басқа қасиеттілер мен періштелерге көрсетілетін құрметтен жоғары тұрады. Мариан гимндері, литаниялар және Мәриямның иконаларын құрметтеу немесе баталау Маронит шіркеуінің Құдай ананың иконасын баталау рәсімінде біріктірілген. Мұнда әнұранның бір бөлігі "Сенен жалбарынамыз" деген фразаны қайталаумен байланысты. Бұл Мариан әнұраны екі бөлімнен тұрады: біріншіден, Мәриямды мақтау, содан кейін тілектер.
Батыс шіркеуі
Августин айтуынша, 4 ғасырда Батыс шіркеуінің құлшылығынан тыс гимн пайдалануды Амвросий енгізген. 8 ғасырда Ave Maris Stella сияқты танымал гимндер кешкі құлшылықта (Vespers) жай ән ретінде пайда болды, ал кейін көптеген гимндер солардың негізінде жазылды. 11 және 12 ғасырларда Құдай анаға (Мәриямға) құрметтің артуымен Мәриямға арналған гимндер гүлдене бастады, ал «Аве Мария» кеңінен танылды. Бұл гимндер кейін толыққанды гимндерге айналды. Оның «Бақытты Марияға сәлем» деген жинағы – Құдай анаға арналған сәлемдесулердің тізімінен құралған дұға. Мәриямға арналған ең танымал гимндердің бірін Ассиздік Францисктың ізбасарлары жазған. 13 ғасырдың соңында францискандық Джакопоне деи Тоди, Stabat Mater dolorosa авторы, Құдай ананың қуанышы туралы Stabat Mater Speciosa гимнін жазды. Исаның тууы туралы Евангелияға сүйене отырып, бұл гимн ең әдемі гимндердің бірі саналады және көбінесе жеті ұлы латын гимндерінің қатарына қосылады. 13 ғасырда Мәриямға табыну Францияда да кеңінен таралды, мысалы, Париждің Нотр-Дам соборы сияқты Мәриям шіркеулері салынды және құлшылыққа қатысты материалдар енгізілді. Осы кезеңде Жак де Камбрей сияқты ақындар мен труверлер діни көзқарасты бекітетін ғибадат өлеңдерінен өзге, оңай орындалуына мүмкіндік беретін әуендік элементтері бар Мәриям өлеңдерінің жаңа түрін ұсынды. 13 ғасырдың соңында Мәриям гимндері 13 ғасыр музыкасының ең ірі және толық жинағы – Монпелье кодексіндегі мәтіндердің көп бөлігін құрады. 14 ғасырда Санта-Мария-де-Монсеррат испан монастырының Llibre Vermell de Montserrat жинағында O Virgo Splendens («О, нұрлы Құдай ана») және Laudemus Virginem («Құдай ананы мақтайық») сияқты латын тіліндегі гимндер енді. Мәриямға арналған көптеген танымал гимндердің қатарында, жергілікті және аймақтық Мәриямға табынулар әлемдегі белгілі бір мерекелерде орындалатын гимндерге де әсер етті. Мысалы, Reina de Cavite (яғни Кавит патшайымы) 1689 жылы Филиппиннің Кавит қаласындағы иезуиттер құрастырған, қазіргі уақытта Порта-Вагадағы Құдай ананың жалғыздығына арналған жергілікті фестивальдарда орындалуда. Кейбір Мәриям гимндері Евангелиелік лютерандық құлшылық әндері жинағына да енген, мысалы, 251-ші ән – Магнификат негізінде жазылған «Жаным Сенің ұлылығыңды жариялайды», ал 419-шы ән – «Барлық адал әйелдер үшін», оның бірінші шумағында: «Біз адал Мәриямды құрметтейміз, сұлу қыз, инабатқа толы». Санта-Марияның әндері – бұл Кастилияның Альфонсо X билігі кезінде (1221-1284) ортағасырлық галиция-португал тілінде жазылған, музыкалық нотациясы бар 420 өлеңнен тұратын жинақ.
Мариан антифондары
Мариандық антифондар – Католик шіркеуінің Григориан ән репертуарындағы Мария Анаға арналған гимндер тобы. Мариандық антифондар нағыз антифондар емес, себебі олар Псалммен байланыстырылмайды және онымен бірге айтылмайды; осылайша, шатасуды болдырмау үшін кейде олардың орнына дауыс беру антифондары немесе бривиарлық әнұрандар терминдері қолданылады. Мариандық әнұрандарды негізінен рим-католиктер, әсіресе діни қауымдастықтарда, комплинийден кейін орындайды. Олар сондай-ақ дәстүрлі діни қызметтерді сақтайтын англикан қауымдарында да қолданылады. Дәстүр бойынша, олар лаудадан кейін, және хор ән салған кезде әр сағаттан соң орындалған, егер хор таратылса. Бұл төрт антифон бастапқыда тек псалмдармен байланысты орындалған, бірақ 1239 жылдан бері жеке әндер ретінде қолданылып келеді. Қазіргі уақытта діни жылды төрт кезеңге бөледі, әр кезең төрт Мариандық антифонның бірімен байланысты, ол сол кезеңде комплиний немесе весперидің соңында орындалады. Мысалы, "Alma Redemptoris Mater" әні Адвенттің бірінші жексенбісінен бастап, Канделмасқа (2 ақпан) дейін орындалады. Төрт Мариандық антифон (мәтінінде кейде өзгерістермен) көбінесе хор немесе жеке әндер үшін полифониялық музыкаға жазылады. Григориандық әуендер әсем салтанатты формаларда да, қарапайым нұсқаларда да бар.