Египет журналисі, жазушысы Салама Муса (1887-1958) өмірі мен еңбектері. Дарвин, Ницше, Фрейд еңбектерін египеттік оқырмандарға таныстырған саяси теоретигі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мысырлық газет редакторы (1887–1958)
Egyptian newspaper editor (1887 1958)
Салама Муса (немесе Мұса; 4 ақпан 1887 – 4 тамыз 1958) (سلامه موسى) – мысырлық журналист, жазушы және саяси теоретик. Салама Муса – шын мәнінде секулярлық көзқарастағы адам, ол Дарвин, Ницше және Фрейдтің еңбектерін мысырлық оқырмандарға таныстырды. Салама Муса дәстүрлі діндерге қарсы күресті және мысырлық қоғамды еуропалық ой-сананы қабылдауға шақырды, ол табиғи іріктеу арқылы эволюция теориясын жақтады. Салама Муса Таха Хусейнмен бір ұрпақтан, ал Нагиб Махфуз оны өзінің "рухани әкесі" деп атады, ал Салама Муса Ахмет Лутфи әл-Саидқа алғысын білдірді.
Salama Moussa (or Musa; 4 February 1887 – 4 August 1958) (سلامه موسى , ) was an Egyptian journalist, writer and political theorist. Salama Moussa was an avowed secularist, he introduced the writings of Darwin, Nietzsche, and Freud to Egyptian readers. Salama Moussa campaigned against traditional religions and urged the Egyptian society to embrace European thought, he espoused the theory of evolution by natural selection. Salama Moussa is from Taha Hussein's generation; Naguib Mahfouz called Salama Moussa his "spiritual father", whereas Salama Moussa acknowledged his own intellectual debt to Ahmed Lutfi el Sayed.
Ерте өмір
Салама Мұса 1887 жылы Мысырдың Загазиг қаласына жақын Кафр әл-Афи деген ауылда копт отбасында дүниеге келді. 20 ғасырдың басында Каирде ұлтшылдық қозғалысқа байланысты британдықтарға қарсы көңіл күшейді, ал Касим Аминнің әйелдерді азат ету жолындағы қозғалысы қызу пікір тудырды. Каирде жүргенде Мұса Фарах Антун, Джурджи Зайдан және Ахмад Лутфи Аль Сайид сияқты жазушылармен танысты, олар әлеуметтік дарвинизм, әйелдер құқықтары және ұлтшылдық сияқты заманауи және сол кездегі радикалды идеялар талқылап жатты. Мұсылмандар басым Мысырда діни азшылықта өскен ол осы идеяларға тартылды. Орта мектепті бітіргеннен кейін Мұса еуропалық әдебиет пен ғылымды оқығысы келді, бірақ араб тілін жоғары деңгейде оқи алмады, себебі араб тілін зерттеу Әзһар мен Дар әл-Улумның монополиясында болды, ал екеуі де студенттердің мұсылман болуын талап етті.
Salama Moussa was born in 1887 into a Coptic family in a village called Kafr al Afi near Zagazig, Egypt. In Cairo during the early 20th century there was a rising anti British sentiment rooted in the nationalist movement, and Qasim Amin's movement for the liberation of women was creating a stir. While in Cairo, Moussa was exposed to writers such as Farah Antun, Jurji Zaydan, and Ahmad Lutfi Al Sayyid that discussed modern and at the time radical ideas such as Social Darwinism, women's rights, and nationalism. Growing up in a religious minority in Muslim dominated Egypt he was attracted to these ideas. After secondary school Moussa was interested in studying European literature and science, he was unable to study Arabic at a higher level, because the study of Arabic was the monopoly of the Azhar and Dar al ‘Ulum, both of which required students to be Muslim.
Еуропаға саяхат және басқа да іс-әрекеттері
1907 жылы Мусса білім алу үшін Францияға сапарлады. Онде ол социалистік идеологияларға толы, заманауи және секулярлы Еуропамен танысты. Мусса француз әйелдерінің күшті болуы мен әлеуметтік бостандықтарына куә болды. Монлериде, Парижге жақын шағын ауылда, ол социализм, эволюция және француз тілін оқуға кірісті. 1908 жылы Мысырға оралғаннан кейін Мусса Мысыр өркениетін зерттеді. Сол жылы ол Мустафа Камил Пашаның «Аль Лива» газетінде мақалалар жариялады. 1909 жылы Мусса ағылшын тілін жетілдіру үшін Англияға көшті және қысқа мерзімге Линкольн Инн заң мектебінде оқыды. Англияда социализм мен әлеуметтік дарвинизм идеялары күшейді. Мусса Фабиан қоғамының мүшелерімен көптеп қарым-қатынас жасады және 1909 жылдың шілдесінде оның мүшесі болды. Мусса Фабиан идеяларын – жер иелерінен құтылу және шаруаларды күшейтуді қабылдады, және оларды Мысырда іске асыруды қалады. Сол жылы ол Мысыр ғылыми білім беру академиясын құрды, бірақ ол 10 жылдық жұмыстан кейін үкімет тарапынан жабылды. Мусса 1925-1927 жылдары Каирде жарық көрген «Kull shay» журналының бас редакторы болып жұмыс істеді. 1929 жылы ол 1944 жылға дейін болған «Әл Маджалла әл Джадида» журналын іске қосты. Мусса сондай-ақ Либералды конституциялық партияның «Әл Сияса» газетіне үлес қосты. 1936 жылы ол 100 жасқа толғанға дейін социализм Мысырды басып алатынын жариялады. Ол қысқа мерзімге әлеуметтік істер министрлігінде редактор болып жұмыс істеді. 1942 жылы Мусса монархияны сынағаны үшін жасалма айыппен саботаж жасады деген айыппен түрмеге қамалды. Оның әйелдер мәселесіндегі ашықтығы көптеген еңбектерінде көрінді, соның ішінде 1955 жылы жазған «al Mar'a laysat lu'bat al rajul» (әйелдер ер адамдардың ойыншығы емес) деген еңбегінде. Салама Мусса Мысырдың британдық оккупациядан саяси және экономикалық тәуелсіздігін іздеді, осы мақсатта ол Гандимен хат алмасты, ол оған британдық гегемонияға қарсы экономикалық күрестің құралдарын ұсынды. Мусса Гандимен байланысын пайдаланып, ұлттық египеттік өнеркәсіпші Талаат Харбқа (1867–1941) Мысырдағы тоқыма өнеркәсібі үшін тәуелсіз сауда орындарын құруға көмектесті, бұл әрекетке сол кездегі британдық отаршылдық күштері қарсылық көрсетті. 1935 жылы ол Гандидің ұлттық өзін-өзі қамтамасыз ету идеясын Мысырға енгізу үшін Jam'iyyat al Misri li al Misri (Мысырлықтар үшін Мысыр қоғамы) құрды. Салама Мусса Мысырдың еуропалық ойды қабылдап, діни дәстүрлер мен әдет-ғұрыптардан бас тартуын қалады. Салама Мусса секуляризм мен ғылыми ойды жақтады. Ол 45 кітап жазды немесе аударды. Оның жазбалары әлі күнге дейін Мысырда ықпалды және жиі сілтеме жасалады. Салама Мусса ауыр науқастанып, 1958 жылдың 4 тамызында 71 жасқа толғаннан кейін бірнеше ай өткен соң қайтыс болды.
In 1907, Moussa traveled to France to continue his education and he was exposed to a modern, secularized Europe rampant with socialist ideologies. Moussa observed the empowerment and social freedoms that French women enjoyed. In Montlhéry, a small village near Paris, he started studying socialism and evolution, and the French language. Moussa studied Egyptian civilization upon his return to Egypt in 1908. The same year he published articles in Al Liwa, a newspaper published by Mustafa Kamil Pasha. In 1909 he moved to England to improve his knowledge of the English language, and briefly studied law at Lincoln's Inn. In England, socialism was on the rise as well as ideas of Social Darwinism, and Moussa had a lot of interactions with members of the Fabian Society and became a member in July 1909. Moussa embraced Fabian ideas of getting rid of the landed classes and empowering the peasant, and he wanted to realize them in Egypt. In the same year, he proceeded to establish the Egyptian Academy for Scientific Education, which was, after only 10 years of operation, shut down by the government as well. Moussa worked as a managing editor of a magazine, Kull shay, which was published in Cairo from 1925 to 1927. In 1929 he started his magazine Al Majalla Al Jadida which existed until 1944. Moussa also contributed to Al Siyasa, newspaper of the Liberal Constitutional Party. In 1936, he proclaimed that socialism would sweep Egypt before he turned 100 years old. He spent a brief stint as editor for the social affairs ministry. In 1942, Moussa was jailed on charges of sabotage, which were trumped up charges for criticizing the monarchy. His outspokenness on women's issues was shown in many of his works including his 1955 work al Mar'a laysat lu'bat al rajul (women are not the toys of men). Salama Moussa looked for political and economic independence of Egypt from the British occupation, to this end he corresponded with Gandhi who provided him with his tools of economic struggle against the British hegemony over the Indian textile industry. Moussa made use of his contact with Gandhi in helping out the national Egyptian industrialist Tala'at Harb (1867–1941) to set up independent outlets for the Egyptian textile industry nationwide in Egypt, an attempt that was vehemently resisted by the British colonial powers of the time. In 1935 he formed Jam'iyyat al Misri li al Misri (The Society of the Egyptian for the Egyptian) to introduce Gandhi's idea of national self sufficiency into Egypt. Salama Moussa wanted Egypt to embrace European thought and to abandon religious traditions and customs. Salama Moussa advocated secularism and scientific thought. He wrote or translated 45 published books. His writings are still influential in Egypt and are frequently cited. Salama Moussa became seriously ill and died on 4 August 1958, a few months after turning 71.