Кіріспе

Katz v. United States, 389 U. S. 347 (1967) – АҚШ Жоғарғы Сотының маңызды шешімі, онда Сот АҚШ Конституциясының Төртінші толықтыруының қорғауына қатысты "іздестіру" немесе "тәркілеу" ұғымдарын қайта қарастырды. Бұл шешім Төртінші толықтырудың қорғауын, Конституция мәтінінде көрсетілгендей, жеке тұлғаның "адамдарына, үйлеріне, құжаттарына және мүліктеріне" ғана емес, сондай-ақ адамның "жеке өміріне қатысты ақылға қонымды үміті бар" кез келген жерге де таратылды. Жеке өмірдің құпиялылығына қатысты ақылға қонымды үміт стандарты, қазір "Katz тестісі" деп белгілі, әділ Джон Маршалл Харлан II-нің қатардағы пікірінде қалыптастырылды. "Katz тестісі" содан бері көптеген істерде қолданылып келеді, әсіресе жеке деректердің құпиялылығы нормалары және мемлекеттік бақылау туралы жаңа мәселелер тудыратын технологиялық прогресске байланысты.

Өмірбаян

Чарльз Кац спорттық тікелей ставкалар жасаған адам болды, ал 1960 жылдардың ортасына қарай "Америкадағы ең көрнекті колледж баскетбол шебері" атанды. 1965 жылы Кац Лос-Анджелестегі Сансет бульварының жанындағы пәтерінен жақын жердегі қоғамдық телефон кабинасын Бостон мен Майамидегі букмекерлерге құмар ойындары бойынша болжамдарын жеткізу үшін үнемі пайдаланды. Кацтың білмегені, ФБР оның құмар ойындарына қатысты қызметін тергеп, телефон кабинасының сыртына орнатылған жасырын тыңдау құрылғысы арқылы оның әңгімелерін жазып алыпты. Оның көптеген телефон сөйлесулерін жазғаннан кейін ФБР агенттері Кацты тұтқындап, АҚШ штаттары арасында телефон арқылы тікелей ставка туралы ақпаратты біліп тұра жара жібергені үшін сегіз айып тақты, бұл АҚШ Кодексінің 18-тарауында қарастырылған, әсіресе тікелей ставка туралы ақпаратты таратуға қатысты федералдық қылмыс еді. Кац Калифорнияның оңтүстік округінің округтік сотында сотталды. Кац ФБР-дің жазбаларын жою туралы өтініш білдірді, өйткені агенттерде тыңдау құрылғысын орнатуға рұқсат беретін іздестіру ордері болмағандықтан, жазбалар Төртінші түзетуді бұза отырып жасалған және сотта қабылдауға болмайтындығын дәлелдеді. Сот Кацтың өтінішін қабылдамады және жазбаларды дәлел ретінде қабылдауға болатығын шешті, содан кейін Кац олардың негізінде сотталды. Кац содан кейін Жоғарғы Сотқа шағымданып, ол оның ісін қарауға келісіп, іс бойынша куәлік беруге рұқсат берді.

Соттың пікірі

1967 жылғы 18 желтоқсанда Жоғарғы Сот ФБР-дің тыңдау деректерін жарамсыз деп танып, Кацтың қылмыстық айыбын жоққа шығарған 7–1 дауыспен шешім шығарды. Содан кейін Жоғарғы Сот американдық сот жүйесіндегі мемлекеттік іздестірулер мен тәркілеулер тарихын қысқаша қарастырды. Онда американдық соттардың Төртінші түзетуде көрсетілген іздестірулерді ұзақ уақыт бойы қалыптасқан заңсыз кіру доктринасына (trespass) аналогия жасап, дәстүрлі түрде қалай талдағаны сипатталды. Тараптар өздерінің құқықтық дәлелдерінде 1928 жылғы «Олмстед против АҚШ» прецедентіне назар аударды, онда Сот телефон арқылы тыңдау арқылы жүргізілген бақылау Төртінші түзету мақсатында «іздестіру» болып табылмайды деп шешті. Алайда, Сот кейінірек физикалық кірмеусіз алынған жазба сөйлеуге де Төртінші түзету қолданылатынын мойындап, заңның эволюциясын атап өтті. Стюарт былай деп жазды:

text=Біз «Олмстед» [және осыған ұқсас істердің] негіздері біздің кейінгі шешімдерімізбен мұқият құлатылғанын, сондықтан онда айтылған «заңсыз кіру» доктринасын енді шешуші деп қарауға болмайды деп қорытындылаймыз. Үкіметтің өтініш берушінің сөздерін электрондық түрде тыңдау және жазу әрекеттері, оның телефон кабинасын пайдаланған кездегі құпиялылығына заңмен қорғалған сенімін бұзды, демек, Төртінші түзету мағынасында «іздестіру және тәркілеу» құрады. |source=Katz, 389 U. S. at 353. Содан кейін Стюарт соттың шешімін осылай аяқтады: ФБР Кацтың телефон кабинасын пайдаланған кезде заң бұзуының «жоғары ықтималдығы» бар екенін білгенімен, тыңдау құрылғысын орнатқанға дейін соттан рұқсат алмағандықтан, олардың тыңдау құрылғысын пайдалануы конституцияға қайшы іздестіру болып табылады. Бұл Кацтың қылмыстық айыбын конституциялық бұзушылық ретінде жоққа шығарды.

Қаралардың қарсылығы

Хьюго Блэк сот шешіміне қарсы дауыс берген жалғыз судья болды. Ол Төртінші түзетудің тек "заттарды" физикалық іздеуден және тәркілеуден қорғау мақсатында жасалғанын, ал жеке құпияны қорғау үшін емес деп аргументтеді. Бұдан өзге, Блэк заманауи сымды тыңдау амалының, Құқықтар Жарғысы жасалған кезде де болған тыңдауға ұқсас екенін айтты. Блэк Төртінші түзетуді жасағандар тыңдаудан қорғауды көздесе, тиісті тілді қосатынын қорытындылады. Кац прецеденті Ұлттық қауіпсіздік агенттігі мен құқық қорғау органдарының заманауи электрондық бақылауға қатысты дауларды түсіндіру үшін жиі пайдаланыла береді, бірақ Кац тестісінің қазіргі бақылау технологияларына байланысты ескіргені туралы алаңдаушылықтар бар. Дегенмен, Кац Төртінші түзетуді қолдануда маңызды беймәлімдік тудырды. АҚШ соттары кеңінен қабылдаған объективті "құпиялылыққа ұмтылу" Кац тестісін қолдану, "адамдарға, үйлерге, құжаттарға және мүлікке" физикалық кіру болды ма деген дәстүрлі талдауға қарағанда әлдеқайда қиын болып көрінеді. 2007 жылғы Стэнфорд құқық журналындағы мақаласында американдық құқық ғалымы Орин Керр Кац тестісінің сәтсіздігіне қатысты ғылыми консенсусты сипаттады:

Құқықтанушылар бұл істі "бақылау істерінің патшасы" деп атап, "Төртінші түзету орындарды емес, адамдарды қорғайды" деген тұжырымын мақтады. Сондай-ақ, бұл істің "сымды тыңдаулар мен басқа да жаңа бақылау формаларына қарсы бекініс" екенін айтады.