Кіріспе

Эттлинген (нем. Ettlingen; Солтүстік Франкондық: Eddlinge) – Германияның Баден-Вюртемберг жеріндегі қала. Карлсруэ қаласының оңтүстігінде және Францияның Ба-Рин департаментіне қарасты Лаутербург шекарасынан шамамен қашықтықта орналасқан. Эттлинген – Карлсруэ ауданындағы Брухсальдан кейінгі екінші ірі қала.

География

Эттлинген Қара Орманның солтүстік жиегінде, Жоғарғы Рейн жазығында орналасқан. Алб өзені Қара Орман төбелерінде басталып, Эттлинген қаласынан өтеді де, Эггенштейн-Леопольдсхафенде Рейнге құяды, осылайша Эттлинген Алб аңғарының (Albtal) орталық бөлігі болып табылады. Орталық Эттлинген және оның ірі құрамына кіретін елді мекендері (Бруххаузен, Эттлингенвейер, Обервейер) жазықтың өзінде жатыр, ал кейбір ауылдары (Спессарт, Шолльбронн және Шлуттенбах) Қара Орманның ең солтүстік етегінде жайласқан.

Көршілес қауымдастықтар

Эттлинген муниципалитеті солтүстіктен бастап сағат тілі бойынша келесі қалалармен шектеседі: Карлсруэ, Вальдбронн, Карлсбад (Баден), Марксцелл, Малш және Рейнстеттен. Бұл қалалардың барлығы Карлсруэ ауданына жатады, тек Карлсруэ дербес қаласы ғана ауданға кірмейді.

Құрылтайшы қауымдастықтар

Баден-Вюртембергтің 1970-жылдардың басында жүзеге асырған маңызды коммуналдық реформаларынан бері Эттлинген муниципалитеті Эттлинген қаласының өзінен және Бруххаузен, Эттлингенвейер, Обервейер, Шлуттенбах, Шёлльбронн және Шпессарт елді мекендерінен құралған.

Тарих

Эттлинген Рим дәуірінде маңызды жол торабы болған, ол кезде аймақ Германияның Жоғарғы провинциясының (Germania Superior) құрамына кірген. Бұл туралы аймақта табылған көптеген артефакттар, соның ішінде Рейн өзенінің тасқынын еске түсіретін «Нептун тасы» және Сент-Мартин шіркеуінің төменгі жағынан қазылған римдік моншаның қалдықтары куәлік етеді. Қала алғаш рет 788 жылы Эльзастағы (қазіргі Францияда) Вайсенбург аббаттығына тиесілі саяхатнамада «Эдингом» деп аталады. 965 жылы Эттлинген («Эдингом») ауылы император Ұлы Оттоннан нарық құқығын (Marktrecht) алды. 1192 жылы император Генрих VI, Фридрих Барбароссаның ұлдарының бірі. 1219 жылы Баден-Баден маркграфы Герман V Эттлингеннің феодалдық иесі болды. Келесі ғасырларда Эттлинген Баден-Баден маркграфының маңызды әкімшілік орталығына айналды. Эттлинген француз агрессиясын тойтару үшін салынған «Эттлинген желісі» деп аталатын қорғаныс бекіністерінің құрылысына атын берді. Тоғыз жылдық соғыс кезінде қала Людовик XIV әскерлерінен дерлік толығымен өртенді, бірақ кейін Маргравина Сибилла Августа басшылығымен қайта жаңартылды. 1771 жылы Баден-Баденнің католик тармағы тоқырағаннан кейін, Эттлинген Баден-Дурлахтың протестант маркграфына өтті, ол біріктірілген Баден маркграфына айналды. Француз революциялық соғыстары кезінде Эттлингенде 1796 жылдың 9 шілдесінде Рейн және Мозельдегі француз армиясы мен Жоғарғы Рейндегі Габсбург армиясы арасында шайқас болды. Наполеонның Германиядағы әрекеттері кезінде 1806 жылы Баден маркграфы Карл Фридрих курфюрст, ал 1806 жылы Ұлы герцог атанды. Эттлинген 1937 жылға дейін тәуелсіз қала болып қала берді, содан кейін ол 1939 жылы Карлсруэ ауданына айналған әкімшілік бірлестікке қосылды. Эттлинген және оның төңірегіндегі ауылдар мен жерлер осы ауданның құрамында қала береді. 1966 жылы Эттлинген 20 000 тұрғынға жетті және Баден-Вюртемберг штатының үкіметі оны Große Kreisstadt мәртебасына көтерді. 1970-ші жылдардың басындағы коммуналық реформалар кезінде бірнеше шағын қауымдастар Эттлингенге қосылды, нәтижесінде халық саны 30 000-нан асты. Эттлингеннің танымал ашық аспан астындағы театр фестивалі Schlossfestspiele алғаш рет 1979 жылы Эттлинген сарайының барокко стиліндегі ішкі ауласында өтті.

Діндер

Эттлинген бастапқыда ежелгі Шпейер епархиясының бір бөлігі болды және Шпейердегі Санкт-Герман мен Мориц архидиаконының пасторлық қамқорлығында болды. Қала бастапқыда Дурлах деканатына қарасты, бірақ 16 ғасырда архидиакондыққа айналды. Протестанттық реформация 1520 жылы Эттлингенде тамыр тасты, бірақ қала көбінесе католик болып қалды, ал қаладағы католик көпшілігін Баден-Баденнің католик тармағы қолдады. Кейіннен, 1624 жылдан бастап иезуиттер қала тұрғындарының көпшілігін католик дініне қайтаруда белсенді рөл атқарды. 19 ғасырдың басында протестанттар аз болды. Киелі Рим империясының таратылуынан кейінгі секуляризация кезеңінде Эттлинген Брухсал ординариатының бір бөлігі болды. 1821 жылы ол жаңадан құрылған Фрайбург архиепископиясының құрамына кірді, ал қала деканаттың орнына айналды, ол Эттлингендегі ғана емес, сонымен қатар айналадағы ауылдар мен көршілес муниципалитеттердегі приходтарды да қамтыды. Бүгінде Эттлинген Карлсруэ деканатына жатады, ал әртүрлі приходтар пасторальдық бірліктерге (Seelsorgeeinheiten) біріктірілген. Оларға Эттлинген қалалық приходы – Herz Jesu (Sacred Heart), Liebfrauen (Our Lady) және қаланың ең көне шіркеуі Санкт-Мартин; Эттлинген Оңтүстік – Эттлингенвейердегі Санкт-Дионисий, Обервейердегі Санкт-Венделин және Брухаузендегі Санкт-Жозеф; және Эттлинген биіктері – Вёлкерсбахтағы Санкт-Джордж, Шеллбронндағы Санкт-Бонифаций және Шпессарттағы Санкт-Антоний кіреді, бірақ Вёлкерсбах саяси жағынан Малш муниципалитетіне қарасты. Еврей отбасылары Эттлингенде кем дегенде 14 ғасырдан бері тұрған. Олар негізінен бұрын "Judengasse" (Жүделер аллеясы) деп аталған Färbergasse ("Dyers" аллеясында) тұрды. Эттлинген яһудилері 18 ғасырда 16 флорин қорғаныс салығын төледі, ол 1812 жылы 8 флоринге дейін төмендетілді. Эттлингендегі алғашқы синагога 1849 жылы Альбстрасседе салынды, бірақ Пфорцхаймерстрасседе жаңа синагога салынғаннан кейін бұзылды және 1889 жылы пайдалануға берілді. "Жаңа синагога" 1938 жылдың қарашасында Кристалл түніндегі қаралы қырқында қиратылды. Нацистік кезеңде Эттлингеннің қалған еврей азаматтарының үштен екісі эмиграцияға кетті, ал қалғандары концлагерлерге депортацияланды. Протестанттар (лютерандар), олардың көпшілігі 19 ғасырдың басынан бері Эттлингенге көшіп келді, алдымен Рюппуррден басқарылды, бірақ 1848 жылы өз дін қызметкерін алды, ал 1869 жылы өз қауымын (Johannesgemeinde – Санкт-Иоанн қауымы) құрды, ол көп ұзамай өз шіркеуін алды, Эттлингендегі ең көне протестанттық шіркеу. Иоганнесгеймде бастапқыда Карлсруэ қалалық деканатына қарасты, бірақ кейіннен Альб Пфинц деканатына, оның орталығы Пфинцтальда, ауыстырылды. Қауым өсуін жалғастырды және 1951 жылы Паулюсгеймде (Қасиетті Пауыл қауымы) бөлінді. Паулюсгеймде 1953 жылы шіркеу залы салынды, ал 1965 жылы қоңырау мұнарасы қосылды. Паулюсгеймде 1972 жылы Эттлинген-Вест, Брухаузен, Эттлингенвейер және Обервейер протестанттарына қызмет ететін Лютергеймде (Лютер қауымы) құру үшін бөлінді. 1969 жылдан 2003 жылға дейін Эттлинген Баден Евангелиелік (Лютерандық) шіркеуінің Орталық Баден ауданының орталығы болды. Алайда, ақшаны үнемдеу мақсатында бұл аудан таратылды және Эттлинген Солтүстік Баден ауданына қосылды. Екі ірі шіркеумен қатар, бірнеше еркін шіркеулер мен қауымдар бар, соның ішінде еркін евангелистік қауым және Либенцель қауымы. Эттлингенде Ехоба куәгерлері, Жаңа апостол шіркеуі және шағын еврей қауымы да өкілдік етілген.

Рейнланд Казерне

Эттлингенде Рейнланд Казерне орналасқан. Бұрын Германия армиясының базасы болған Рейнланд Казерне, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген жылдар бойы бірнеше АҚШ армиясы бөлімшелері мен көптеген американдықтарға үй болды. 1990-жылдардың ортасында АҚШ армиясы казарманы Германияға қайтарды. Қазір онда жеке мектеп, медициналық кеңселер, көлік тіркеу орталығы, жаңа тұрғын үйлер мен "Kulisse" кинотеатры бар. Рейнланд Казернеде орналасқан АҚШ армиясының құрамында 78-ші инженерлік батальон және 44-ші сигнал батальоны болды.

Қоғамдық көлік

Karlsruhe Stadtbahn S1 және S11 желілеріндегі пойыздар Ettlingen Erbprinz/Schloss, Ettlingen Wasen және Ettlingen Stadt аялдамаларында тоқтайды. Бұл желілер Карлсруэ мен Бад-Херренальб (S1) және Иттерсбах (S11) қалаларын байланыстыратын электрленген Альб аңғары темір жолы арқылы жүзеге асырылады. Қалаға Karlsruher Verkehrsverbund компаниясының бірнеше автобус бағдарлары да қызмет көрсетеді, олар Эттлингеннің түрлі шағын аудандарына, сондай-ақ Дюрлах сияқты алыс мақсаттарға қатынайды.