Кіріспе
Yé yé (jeje) немесе yeyé (ɟʝeˈʝe) – 1960 жылдардың басында Батыс Оңтүстік Еуропада пайда болған поп-музыка стилі. Француз тіліндегі yé yé термині британдық «The Beatles» сияқты бит-музыкалық топтары тарапынан танымал болған ағылшын тіліндегі «yeah! yeah!» сөздерінен шыққан. Бұл стиль француз әнші-әндер авторы Сильви Вартан, Серж Генсбур және Франсуаза Арди сияқты тұлғалардың жетістіктерінің арқасында бүкіл әлемге тарады. Yé yé – британдық және американдық рок-н-роллдан көп шабыт алған ерекше қарсы мәдениет түрі. Yé yé әндерінің композициясындағы қосымша стильдік элементтерге барокко, экзотика, поп, джаз және француз шансоны жатады.
Yé yé (jeje) or yeyé (ɟʝeˈʝe) was a style of pop music that emerged in Western Southern Europe in the early 1960s. The French term yé yé was derived from the English "yeah! yeah! ", popularized by British beat music bands such as the Beatles. The style expanded worldwide as the result of the success of figures such as French singer songwriters Sylvie Vartan, Serge Gainsbourg and Françoise Hardy. Yé yé was a particular form of counterculture that derived most of its inspiration from British and American rock and roll. Additional stylistic elements of yé yé song composition include baroque, exotica, pop, jazz and the French chanson.
Тарих
Е-е қозғалысының бастауы Жан Фридман жасаған және Дэниел Филипаки мен Франк Тено жүргізген радио бағдарламасынан бастау алды. Бұл бағдарлама алғаш рет 1959 жылдың желтоқсанында эфирге шықты. "Salut les copains" (шамамен «достар, сәлем!» немесе «жақын достар, сәлем!» деп аударылатын) деген тіркес 1957 жылы Гилберт Беко мен Пьер Деланоэдің әнінің атауынан алынған, алайда олар радиошоуда жиі ойналатын йе-йе музыкасына аса мән бермеген. Бағдарлама дереу табысқа ие болды, ал оның бөлігі болған «Le chouchou de la semaine» («Аптаның сүйіктісі») көптеген йе-йе әншілері үшін бастама болды. «Чуччоу» деп танылған ән бірден хит-парадтардың жоғарғы сатыларына көтерілді. "Salut les copains" құбылысы 1962 жылы Францияда осы атпен жарық көрген журналмен жалғасты, одан кейін неміс, испан және итальян ("Ciao Amici") нұсқалары да жарық көрді. «Радиостанциялар бүгінгі күннен гөрі әлдеқайда күшті жарнама жасады. Біз, әншілер, бүгінгіден әлдеқайда аз едік, сондай-ақ радиостанциялар да аз болды. Бұл "Salut les copains" дәуірі еді, онда баспасөз өте маңызды рөл атқарды, ол жаңа таланттарды ілгерілете алды. Мен Paris Match журналының бірінші бетіне өте тез шықтым, бірақ одан бұрын аса танымал болмағанмын немесе ерекше бірдеңе жасаған жоқпын; мұндай нәрсе қазір мүмкін емес. Шындығында, 1960 жылдары бұқаралық ақпарат құралдарының пайда болуын көрдік. Сонымен қатар, сән бұрынғыдан гөрі маңыздырақ ахуалға ие болды. Мен сияқты әншілер chanson-нан өзге, сәннің де белгісіне айналды, бұл олардың танымалдылығын сақтауға көмектесті». — Франсуа Харди, Télérama, 2012. Франсуа Харди 1962 жылдың ақпанында Мирель Хартухтың "Petit Conservatoire" телешоуында (The Beatles "She Loves You" әнін жаздырмас бұрын бір жыл бұрын) "La fille avec toi" әнін "Yeah yeah yeah yeah" деген сөздермен бастады. Ол әнін орындағаннан кейін, Хартюх «yé yé» сөздеріне назар салып, олардың мағынасын сұрады. Бұл термин 1963 жылдың шілдесінде "Le Monde" газетінде Эдгар Морин жариялаған мақаласынан кейін танымал болды.
Е-е , балалар !
"Ей-ей" қозғалысын әйел әншілер басқарса да, бұл тек әйелдер қозғалысы емес еді. Е-е шеберлері (мысалы, Франс Галл, Петула Кларк және Бриджит Бардо үшін бірнеше хиттер жазған, бірақ едәуір үлкен және джаз ортасынан шыққан Серж Гинсбург) нақты е-е әншілерінен ерекшеленді. Мишель Полнарефф, мысалы, "Love Me Please Love Me" сияқты әндерде азапты, үмітсіз ғашықты ойнады, ал Жак Дютронк "La Fille du Père Noël" әнінде Санта-Клаустың қызын азғырғанын мәлімдеді. Ең танымал еркек әншілердің бірі Клод Франсуа болды, ол Everly Brothers және Eddie Hodges " ((Girls, Girls, Girls) Made to Love) " әндерінің француз тіліндегі адаптациясы "Belles, Belles, Belles" сияқты әндерімен танымал болды. Португалияда 1956 жылы Коимбрада алғашқы yé yé топтары пайда болды, ең бастысы Хосе Сид бастаған Os Babies. Кейін Португалияның басқа топтары, соның ішінде Os Conchas, Os Ekos, Os Sheiks, Os Celtas, Conjunto Académico João Paulo, Os Demónios Negros және Дэниел Бачелар сияқты әншілер пайда болды.
Е-е әсері
«Ей-ей» қозғалысы музыка әлемінде ерекше ықпалды болып қала береді, себебі оның серпілісті, құлаққа жағымды ырғақтары мен ойшар сөздері бар. Қоғамның қатаң шектеулерінен өзгеше, «ей-ей» жаңаруды, көтеріңкілік пен қуатты ұсынып, 1960 жылдарға тән болған жаңаша ой-пікір мен жыныстық еркіндікке жол ашты. 1960 жылы Далиданың «Itsi bitsi, petit bikini» әні, бұрын Брайан Хайланд «Itsy Bitsy Teenie Weenie Yellow Polkadot Bikini» деген атпен жазған болатын, «ей-ей» стилінің жаңадан пайда болған бейқамдығын және ашық тақырыптардан құтылуын көрсетеді. «Бұл ән бейжайлық пен тәртіпсіздікке шақыру сияқты», – делінген мәліметтерде. Ән бикини киген қыздың жағажайдағылардың алдында өзін көрсетуден қорқуы туралы айтады және бұл бикинидің бұрынғыда артық көрінгенін еске түсіреді. Сонымен қатар, «ей-ей» соғыстан кейінгі Францияда жастар мәдениетінің қалыптасуына үлкен үлес қосты, олар өмірге ойнақылық пен жеңілдікпен қарады. Социолог және философ Эдгар Морин «ей-ей» музыкасы мен мәдениетінің өркендеуіне тоқталып: «Ей-ейдің қарбалаң, синкопаланған ырғақтарында ересектерге арналған тауарлық музыка мен мерекелік, ойнақы гедонизмді бірдей көремін», – деген пікір білдірді. Кез келген соғыстан кейінгі жастар мәдениеті сияқты, «ей-ей» дәуірді анықтауға және Еуропа, әсіресе Франция үшін жеке стильді қалыптастыруға көмектесетін шығармашылық орта болды. Экзотикалық сүйкімділік пен тартымдылыққа толы «ла-паризиенка» архетипі «ей-ей» қозғалысындағы көптеген қыздардың ықпалымен қалыптасты және сән мен стиль әлемінде өшпес із қалдырды. «Қашқыштық, ирониялық» «ей-ей» стилінің ерекшеліктері мыңдаған тыңдаушыларды қызықтырып, жыныстық еркіндік пен «Swinging Sixties» заманауилығымен байланысты қуаныш пен сұлулықты насихаттады.
As it was for any postwar youth culture, yé yé acted as a creative outlet that aided in defining an era as well as an identity for Europe, specifically France. The archetype of la parisienne, exuding an exotic charm and magnetic appeal, was greatly defined by the influence of the numerous yé yé girls within the scene and created an indelible mark in the worlds of both fashion and style. The " escapist, ironic " facets of yé yé enticed thousands of listeners, promoting a gaiety and glamour that intertwined with the sexual freedom and modernity of the Swinging Sixties.
Танымал мәдениетте
1964 жылы Life журналында жарияланған «Ей-ей қыздарына сәлем!» деген мақала американдық оқырмандарға үш танымал әйел әнші – Сильви Вартан, Шила және Франсуаза Хардиді таныстыруға тырысты. Мақалада «йе-йе» термині орындаушыларды тамашалап тұрған көрермендердің шуылынан шыққан деген жаңылыс пікір айтылады. 1964 жылы жазған «Лагерь туралы эссесінде» Сьюзан Сонтаг «йе-йе» жанрын лагерь сезімталдығымен байланыстырылған мысал ретінде келтірді. 1966 жылы шыққан «Көзден тыс» фильмінің итальян тіліндегі атауы – 007 1/2 agente per forza contro gli assassini dello yé yé болды. Американдық әнші Апрель Марш «йе-йе» дыбысын қайта жаңғыртты, ол Серж Генсбургтің танымал «Laisse tomber les filles» әнінің жаңа өңдеуімен жазылған Chick Habit EP-ін шығарды, сондай-ақ АҚШ және Францияда «йе-йе» стилінде көптеген әндерді жазды. Француз-американдық әнші Селин Дижон (күдіссіз пародиялық псевдоним) Les Sans Culottes және Nous non plus топтарымен бірге (2002–2010) жұмыс істеді. 2012 жылы француз-канад актрисасы Джессика Парэ американдық телесериал Mad Men-нің бесінші маусымының премьерасында Джиллиан Хиллстің орындауындағы «Zou Bisou Bisou» әнін орындады. Әнге деген реакция соншалықты күшті болды, AMC телеарнасы осы әнді цифрлық жүктеу және винил форматтарында жеке ән ретінде шығарды. Швециялық Therion тобы «Les Fleurs du Mal» атты қаптама альбомын шығарды, ол негізінен «йе-йе» әндерінің симфониялық металл нұсқаларынан тұрады. Doing Time тобы 2001 жылы «I Was a Ye Ye Girl» альбомын жарыққа шығарды.