Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландияның туған құстарының түрі
Species of New Zealand native bird
Сарыбас немесе мохуа (Mohoua ochrocephala) – Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралына ендемік кішкентай жәндіктермен қоректенетін сайрақ. Бұрынғыда орманды кеңістікте көп кездесетін құс, бірақ егеуқұйрықтар мен мысықтардың келуінен кейін саны күрт азайды және қазірде қорғауға алынған.
The yellowhead or mohua (Mohoua ochrocephala) is a small insectivorous passerine bird endemic to the South Island of New Zealand. Once a common forest bird, its numbers declined drastically after the introduction of rats and stoats, and it is now near threatened.
Таксономия
Сарыбас құрт 1789 жылы неміс натуралисі Иоганн Фридрих Гмелин Карл Линнейдің «Жаратылыс жүйесі» еңбегінің қайта қаралып, кеңейтілген нұсқасында ресми түрде сипаттады. Ол оны мухоловниктер тұқымдасына жатқызып, Muscicapa ochrocephala деген екі атау берді. Ерекше эпитеті ежелгі грек тілінен алынған, «охрос» сөзі «ақшыл сары», ал «кефалос» сөзі «бас» деген мағынаны білдіреді. Гмелин өзінің сипаттамасын 1783 жылы ағылшын орнитологы Джон Лэтамның «Құстардың жалпы шолуы» атты кітабында сипатталған «сары басты ұшқыш құсқа» негіздеді. Табиғаттанушы Джозеф Бэнкс Лэтамға Георг Форстер салған құстың акварель суретін ұсынды, Форстер Джеймс Кукпен Тынық мұхитына жасаған екінші сапарында бірге болған еді. Суреттегі жазуда 1774 жыл және «Королева Шарлотта шығалағы» деген орналасқан жері көрсетілген. Королева Шарлотта шығалағы Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралының солтүстік жағалауында орналасқан. Осы сурет – түрдің голотипі және ол Лондонның Табиғи тарих мұражайының қорында сақтаулы. Сарыбас құрт қазірде француз натуралисі Рене Лессонның 1837 жылы енгізген Mohoua тұқымдасына жататын үш түрдің бірі. Түр монотипті, яғни, ішкі түрлері танылмайды. Ол маори тілінде мохуа деп те аталады. Соңғы жіктемеге сәйкес, бұл түр және оның жақын туысы – ақбас құрт Mohouidae тұқымдасына жатады.
The yellowhead was formally described in 1789 by the German naturalist Johann Friedrich Gmelin in his revised and expanded edition of Carl Linnaeus's Systema Naturae. He placed it with the flycatchers in the genus Muscicapa and coined the binomial name Muscicapa ochrocephala. The specific epithet is derived from the Ancient Greek ōkhros meaning "pale yellow" and kephalos meaning " headed". Gmelin based his account on the "yellow headed fly catcher" that had been described in 1783 by the English ornithologist John Latham in his book A General Synopsis of Birds. The naturalist Joseph Banks had provided Latham with a watercolour painting of the bird by Georg Forster who had accompanied James Cook on his second voyage to the Pacific Ocean. The inscription on the painting includes the year 1774 and the location "Queen Charlotte's Sound". Queen Charlotte Sound is on the north coast of the South Island of New Zealand. This picture is the holotype for the species and is in the collection of the Natural History Museum in London. The yellowhead in now one of three species placed in the genus Mohoua that was introduced in 1837 by the French naturalist René Lesson. The species is monotypic: no subspecies are recognised. It is also known as mohua from the Māori mōhoua. Recent classification places this species and its close relative, the whitehead, in the family Mohouidae.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Сарыбас және ақбас аллопатрикалық түрде таралған, керісінше, соңғысы тек Солтүстік аралда және оны қоршаған бірнеше кіші аралдарда кездеседі. 19 ғасырда, әсіресе Оңтүстік аралдағы және Стюарт аралы / Ракиурадағы оңтүстік шаған ормандарында көп болса да, мохуа 20 ғасырдың басында қара егеуқұйрықтар мен мысықтәрізділердің (мустелидтер) енгізілуінен күрт азайды; ағаш қуыстарында ұя салу оларды жыртқыштарға осал етеді. Бүгінде олар Оңтүстік аралдың дерлік барлық ормандарынан жоғалып кетті және бастапқы ареалдарының 5% - дан да аз бөлігінде сақталып қалды. Фиордленд аралдарына одан да көп мохуа шығару жоспарлануда. 1998 жылдан бері Ландсбороу аңғарындағы мохуа популяциясы төрт есеге өсті, бұл зиянды жәндіктерді бақылаудың қарқынды бағдарламасының, соның ішінде әуеден қолданылатын 1080 препаратының нәтижесінде мүмкін болды. Қазіргі таңда популяция жеткілікті деңгейде, құстарды Резолюция аралына көшіріп, жаңа популяция құруға болады. Кэтлинс, Хурануи, Ходон және Эглинтон аңғарларында жүргізілген ұқсас әуеден 1080 шашырату операциялары да осындай қуантарлық нәтижелер берді. DOC және TBfree New Zealand 2014 жылғы наурыз айында Catlins аймағында жыртқыштардың азаюына байланысты қоңыраулы құс және құсқұйрықтар сияқты басқа да құс түрлерінің қалпына келіп, көбеюін атап өтті.
The yellowhead and the whitehead have allopatric distributions as, conversely, the latter is found only in the North Island and several small islands surrounding it. Although abundant in the 19th century, particularly in southern beech forests on the South Island and Stewart Island / Rakiura, mohua declined dramatically in the early 20th century due to the introduction of black rats and mustelids; nesting in tree holes makes them more vulnerable to predators. Today they have vanished from almost all of the South Island's forests and exist in less than 5% of their original range. More releases are planned to islands in Fiordland. The population of mohua in the Landsborough valley has increased four fold since 1998, thanks to an intensive programme of pest control, including aerial 1080. The population is now strong enough for birds to be transferred out to establish a new population on Resolution Island. Similar aerial 1080 operations in the Catlins and the Hurunui, Hawdon and Eglinton valleys have had equally encouraging results. DOC and TBfree New Zealand noted in March 2014 that there was a significant repopulation in the Catlins of other avian species, including bellbird and tomtit due to the reduction of predators.
Танымал мәдениет
1991 жылы Жаңа Зеландия валютасы жаңа дизайнда шыққаннан бастап, сарыбас құсы Жаңа Зеландияның 100 долларлық банкнотасының екінші жағында бейнеленді.
Since the redesign of New Zealand's currency in 1991 a yellowhead has appeared on the reverse side of the New Zealand $100 note.