Жолаушы және жүк тасымалдайтын ұшақтар

Кіріспе

Жолаушыларды және/немесе жүк тасымалдауға қабілетті ұшақтар.

Коммерциялық авиациядағы комби ұшақтары – жолаушыларды авиалайнер ретінде немесе жүк тасымалдауға арналған жүк ұшағы ретінде пайдалануға болатын ұшақтар. Олардың кабинасында екі мақсатты бірдей пайдалануға мүмкіндік беретін бөлімше болуы мүмкін, яғни жолаушылар мен жүктерді бірге тасымалдауға болады. "Комби" атауы "комбинация" сөзінен шыққан. Бұл идея алғаш рет теміржол саласында пайда болды, онда пошта немесе багаж тасымалдауға арналған бөлімі бар жолаушылар вагоны болған. Комби ұшақтары әдетте үлкен жүк есігімен және кабина еденіндегі орындықтарды жылдам орнатуға немесе алып тастауға мүмкіндік беретін арнайы жолдармен жабдықталады. Әдетте, жолаушылар мен жүк тасымалдауға бейімделген комби ұшақтарындағы жолаушылар бөлімі жолаушылар аймағына жүктен шығатын газ немесе иіс кірмеуі үшін жоғары қысыммен қамтамасыз етіледі.

Солтүстік-Батыс әуе компаниясы

1963 жылы Northwest Airlines компаниясы Нью-Йорк Идлевилд әуежайы (кейіннен JFK әуежайы деп аталған) мен Токио арасында төрт қозғалтқышты Douglas DC 7C ұшағымен ішкі және халықаралық бағыттарда жолаушылар мен жүктерді тасымалдауға арналған рейстерді жүзеге асырды. Аптасына бір рет орындалған бұл рейстің бағыты – Нью-Йорк, Чикаго, Сиэтл, Анкоридж, Токио қалалары болды. DC 7C ұшағының жолаушылар салонында тек эконом-класс орындары болды. 1966 жылға қарай Northwest компаниясы АҚШ пен Азия арасында Boeing 707 320C ұшақтарымен комби типтес реактивтік рейстерді іске қосты.

Braniff International компаниясы

1968 жылы «Бранифф Интернешнл» әуе компаниясы Boeing 727 100QC ("Жылдам өзгерту") реактивті ұшақтарын паллеттелген жүк контейнерлерін және жоспарлы рейстерде барлық эконом-класстағы кабинада 51 жолаушыны тасымалдауға қолайлы конфигурацияда пайдаланды. 1968 жылдың 1 шілдесіндегі «Бранифф» жүйелік кестесіне сәйкес, әуе компаниясы апта ішінде B727 комби ұшақтарымен келесі бағыттар бойынша түнгі «қызыл көз рейстерін» жүзеге асырды: Нью-Йорк (JFK) – Вашингтон, округ Колумбия (IAD) – Нэшвилл (BNA) – Мемфис (MEM) – Даллас Лав Филд (DAL); Сиэтл (SEA) – Портленд (PDX) – Даллас Лав Филд (DAL); және Денвер (DEN) – Даллас Лав Филд (DAL). Жүк паллеттері ұшақтың алдыңғы бөлігіне жүк көтергіш арқылы, ұшу кабинасының арт жағында орналасқан үлкен жүк есігінен жүктелді, ал жолаушылар үш қозғалтқышты ұшақтың астындағы артқы жағында орналасқан кіріктірілген әуе баспақыштары арқылы ұшаққа міне берді және түсті. Бұл ұшақтарды барлық жүк немесе барлық жолаушылар рейсіне тез ауыстыруға болады. «Бранифф» B727QC ұшағын екі конфигурацияда да, сондай-ақ жолаушылар мен жүк тасымалын біріктіретін режимде де пайдаланды.

Микронезия құрлығы

Боинг 727-100 Комби ұшағын пайдаланған тағы бір американдық авиакомпаниясы – «Континенталь Микронезия» (ағылш. "Air Mike") болды. 1983 жылы бұл компания «Island Hopper» бағдарламасы аясында Гонолулу мен Гуам арасында жолаушылар мен жүк тасымалдауға арналған комби рейстерін орындады. «Континенталь Микронезия» компаниясының осындай 727 комби рейстерінің бірі – 562 рейсі Гуамнан әр сейсенбі күні сағат 15:30-да ұшып, келесі күні таңертеңгі сағат 7:41-де Гонолулуға жетті. Рейс Трук, Понпей (бұрынғы Понапе), Кваджалейн, Маджуро және Джонстон аралдары сияқты Тынық мұхиты аралдарында тоқтады.

LAN- Чили

LAN Chile (қазіргі LATAM Chile) 1970 жылы АҚШ пен Латын Америкасы арасында аптасына үш рет Boeing 727-100 комби қызметін іске қосты, бұл қызмет Нью-Йорк қаласының Джон Ф. Кеннеди әуежайынан (JFK) және Майамиден (MIA) жүзеге асырылды. 1970 жылдың 25 қазанындағы жүйелік кестеге сәйкес, LAN Chile компаниясының 727 комби бағыттарына Нью-Йорк JFK – Майами – Кали, Колумбия – Гуаякиль, Эквадор – Лима, Перу – Сантьяго, Чили – Буэнос-Айрес, Аргентина – Монтевидео, Уругвай, сондай-ақ Нью-Йорк JFK – Майами – Панама Сити, Панама – Кали, Колумбия – Лима, Перу – Сантьяго, Чили – Буэнос-Айрес, Аргентина – Монтевидео, Уругвай және Нью-Йорк JFK – Майами – Панама Сити, Панама – Гуаякиль, Эквадор – Лима, Перу – Сантьяго, Чили – Буэнос-Айрес, Аргентина кірді.

Royal Brunei Airlines әуе компаниясы

1983 жылы азиялық авиакомпания Royal Brunei Airlines өзінің Брунейдегі Бандар-Сери Бегаван базасынан Бангкок, Гонконг және Сингапур қалаларына Boeing 737-200QC ұшағымен тікелей, аралықсыз комби комбиналды қызмет көрсетті.

KLM

KLM Royal Dutch Airlines ұзақ жылдар бойы комби ұшақтарды пайдаланған. 1971 жылдың 15 мамырындағы KLM жүйелік кестесіне сәйкес, әуе компаниясы Амстердам Схипхол әуежайында (AMS) орналасқан хабынан келесі бағыттарға жолаушылар мен жүктерді бірге тасымалдайтын Дуглас DC-8 комби ұшақтарын пайдаланған: Амман, Анкоридж, Бангкок, Бразавилл, Чикаго О’Хара әуежайы, Хьюстон Континенталдық әуежайы, Джакарта, Йоханнесбург, Куала-Лумпур, Мехико қаласы, Монреаль, Нью-Йорк қаласы JFK әуежайы, Сингапур, Тегеран, Токио, Триполи және Цюрих. KLM-нің DC-8 комби ұшақтарында бірінші сынып кабинасы болмаған, тек эконом-класс қызметі ұсынылған. Әуе компаниясы сонымен қатар көп жылдар бойы Boeing 747 комби қызметін де жүргізген. KLM 2020 жылы соңғы 747-400M комби ұшағын пайдаланудан тоқтатты.

Air France және Lufthansa

Бұрын комби ұшақтарын пайдаланатын басқа еуропалық авиакомпаниялардың ішінде Air France және Lufthansa компаниялары болды, олар екеуі де Boeing 747 комби ұшақтарын пайдаланды. Ресми әуе компаниялар тізіліміне (OAG) сәйкес, 1980 жылдардың басында Air France Франция мен Африка, Азия, Канада, Мексика, Таяу Шығыс, Оңтүстік Америка және АҚШ-қа, соның ішінде Анкоридж, Чикаго О'Хара әуежайы, Хьюстон халықаралық әуежайы және Лос-Анджелес қалаларына 747 комби рейстерін орындады, ал Lufthansa Германия мен Африка, Азия, Австралия, Таяу Шығыс, Оңтүстік Америка және АҚШ-қа, соның ішінде Анкоридж, Бостон, Даллас/Форт-Уорт, Лос-Анджелес, Нью-Йорк JFK әуежайы, Филадельфия, Сан-Франциско және Сан-Хуан қалаларына 747 комби рейстерін орындады. Екі жағдайда да Анкоридж Еуропа мен Жапония арасындағы полярлық бағытта Air France және Lufthansa комби рейстері үшін техникалық аялдама ретінде қолданылды.

Басқа комби әуе кемелерін пайдаланушылар

1980 жылдары тағы да бірнеше әуе компаниялары Boeing 747 комби ұшақтарын пайдаланды, оның ішінде Air Canada, Air Gabon, Air India (Boeing 747 300 комби нұсқасы), Alitalia, Avianca, CAAC Airlines, Cameroon Airlines, China Airlines, El Al, Iberia Airlines, Iraqi Airways, Pakistan International Airlines, Qantas, Royal Jordanian Airlines, Sabena, EVA AIR, South African Airways, Swissair, UTA және Varig. Air Canada бұрын Douglas DC-8 комби ұшақтарын пайдаланған. Сонымен қатар, Sabena McDonnell Douglas DC-10 30 комбилерін де осы кезеңде пайдаланған. DC-10 ұшағының McDonnell Douglas MD-11C комби нұсқасы да болды, оны Alitalia компаниясы басқарды. Uganda Airlines Boeing 707 комби ұшақтарын пайдаланды. 1990 жылдардың басында Garuda Indonesia Airlines Хонолулу арқылы Джакарта мен Лос-Анджелес арасында Boeing 747 комбилерін пайдаланды. Alaska Airlines 737-400 комбиін Анкориджден Кетчиканға, Врангеллден Петербургке, Сиэтлге, содан кейін Анкориджге және Аляскадағы басқа да бағыттарда көп тоқталымды "сүт тасымалы" маршрутымен ұшырды. Қазір тоқтатылған кейбір әуе компаниялары қиын жағдайдағы елдерден комби ұшақтарын пайдаланды. Air Rhodesia Родезия ел болған кезде пайдаланған Boeing 720 комби ұшағына ие болды, ол 1967 жылы сатып алынып, мемлекет пен мемлекеттік әуе компаниясы таратылғаннан кейін көп ұзамай пайдалану тоқтатылды. Ол Оңтүстік Африка әуе компаниясына сатылды, ол апартеид режимі кезінде бірнеше комби ұшақтарын пайдаланды. Осы рейстердің ең танымалдарының бірі – Оңтүстік Африка әуе компаниясының 295-ші рейсі, Helderberg деп аталған Boeing 747 комби. Бұл Тайваньнан Оңтүстік Африкаға бағытталған жолаушылар рейсі болды, ол жүк бөлімінде өрт шығып, 1987 жылдың 28 қарашасында Маврикийдің шығысында Үнді мұхитына құлап, барлық жолаушылары қаза тапты. Air Vietnam (Оңтүстік Вьетнамның ресми мемлекеттік әуе компаниясы) 1960 жылдардың ортасында Оңтүстік-Шығыс Азиядағы операциялар мен әуе көлігін қамтамасыз ету үшін құрылған Continental Air Services (CASI) – Continental Airlines еншілес компаниясынан алған кем дегенде бір Boeing 727-100 комбиіне ие болды. Осы келісім бойынша CASI Air Vietnam-мен белгілі бір ішкі және халықаралық бағыттарда жолаушылар мен жүк тасымалын бөліседі. Сайгон құлдырауы кезінде ол Тан Сон Нхат халықаралық әуежайына жасалған артиллериялық оқтан қирады. Исландияда орналасқан екі әуе компаниясы да комби ұшақтарын пайдаланды: Icelandair Boeing 727-100 және Boeing 737-200 комбилерін, ал Eagle Air (Исландия) Boeing 737-200 комбилерін ұшырды. Екі әуе тасымалдаушы да Исландия мен Батыс Еуропа арасындағы рейстерде Boeing комбилерін пайдаланды. Air Marshall Islands – Douglas DC-8-62CF ұшағын жолаушылар мен жүк тасымалын бірге жүзеге асыратын экзотикалық комби ұшақ операторы болды. Ресми әуе компаниялар тізіліміне (OAG) сәйкес, Air Marshall Islands 1990 жылдардың басында Гонолулу мен Тынық мұхитының аралдары Кваджалейн мен Маджуроны байланыстыратын кестелі рейстерде DC-8 комбиін пайдаланды. Air Marshall Islands әлі де жұмыс істеп тұр, аймақтық турбовинтті ұшақтарды пайдаланады, бірақ енді комби реактивті ұшақтарын пайдаланбайды. Alaska Airlines ұзақ жылдар бойы комби операторы болып табылды, ол әртүрлі Boeing ұшақтарын комби конфигурациясында пайдаланды (төменде қараңыз). Бұрын Аляскада MarkAir (Boeing 737-200 және de Havilland Canada DHC-7 Dash 7 ұшақтарымен), Reeve Aleutian Airways (Boeing 727-100 және Lockheed L-188 Electra турбовинтілерімен), Western Airlines (Lockheed L-188 Electra ұшақтарымен) және Wien Air Alaska (Boeing 737-200 және Fairchild F-27B турбовинтілерімен) сияқты бірнеше комби ұшақ операторлары болды. Wien B737-200 комби нұсқасының алғашқы тапсырыс берушісі болды, ал Wien-нің бұрынғы компаниясы Northern Consolidated Airlines Fairchild F-27B-нің бірінші операторы болды, ол Fairchild Hiller FH-227 комби нұсқасы еді. Air Canada және оның Douglas DC-8 және Boeing 747 комби қызметтерінен басқа, Канададағы бірнеше әуе компаниялары комби ұшақтарын пайдаланды, оның ішінде First Air (Boeing 727-100 және 727-200 реактивті ұшақтарымен және Hawker Siddeley HS-748 турбовинтілерімен). First Air қазіргі уақытта Boeing 737-200 және 737-400 реактивті ұшақтарын, сондай-ақ ATR 42 турбовинтті ұшақтарын пайдалануды жалғастыруда. Канададағы тағы екі қазіргі комби операторы – Air North (Boeing 737-200 реактивті ұшағымен және Hawker Siddeley HS-748 турбовинтімен) және Canadian North (Boeing 737-200 реактивті ұшақтарымен және de Havilland Canada DHC-8-100 Dash 8 турбовинтті ұшақтарымен). Канададағы бұрынғы комби операторларға CP Air және Pacific Western (екі әуе компаниясы Boeing 727-100 және Boeing 737-200 комбилерін пайдаланды), сондай-ақ Nordair (Boeing 737-200 комбилерін пайдаланды) кірді. 2008 жылы Aviation Traders компаниясы Astraeus Airlines компаниясынан жалға алынған Boeing 757-200 комби ұшағын ауыр металл тобы Iron Maiden үшін жобалады. Ұшақтың алдыңғы бөлігі жолаушыларға арналған, ал артқы бөлігінде Iron Maiden тобының гастрольдік жабдықтарынан құралған алты тонна жүк орналасқан. Топ өздерінің "Book of Lost Souls" әлемдік гастрольдік турын Air Atlanta Icelandic компаниясынан жалға алынған Boeing 747-400 ұшағымен жүзеге асырды.

A number of other airlines also flew Boeing 747 combis during the 1980s including Air Canada, Air Gabon, Air India (Boeing 747 300 combi version), Alitalia, Avianca, CAAC Airlines, Cameroon Airlines, China Airlines, El Al, Iberia Airlines, Iraqi Airways, Pakistan International Airlines, Qantas, Royal Jordanian Airlines, Sabena, EVA AIR, South African Airways, Swissair, UTA and Varig. Air Canada also earlier operated Douglas DC 8 combi aircraft. In addition, Sabena was operating McDonnell Douglas DC 10 30 combis at this time as well. There was also a combi version of the successor to the DC 10 being the McDonnell Douglas MD 11C which was operated by Alitalia. Uganda Airlines operated Boeing 707 combi aircraft. During the early 1990s, Garuda Indonesia Airlines was operating Boeing 747 combis between Jakarta and Los Angeles via Honolulu. Alaska Airlines also flew the 737 400 combi on a multi stop "milk run" route from Anchorage to Ketchikan to Wrangell to Petersburg to Seattle and then back to Anchorage as well as on other routes in Alaska. Some now defunct airlines from embattled nations flew combi aircraft. Air Rhodesia had a Boeing 720 combi that it operated when Rhodesia was a nation, acquired in 1967 and flown till shortly after the dissolution of the nation and state airline. It was sold to South African Airways which because of the apartheid regime flew a number of combi aircraft. One of the most infamous of these flights was South African Airways Flight 295, a Boeing 747 combi named Helderberg. This was a scheduled commercial flight from Taiwan to South Africa that suffered a catastrophic in flight fire in the cargo area and crashed into the Indian Ocean east of Mauritius on 28 November 1987, killing everyone on board. Air Vietnam (the official state airline of South Vietnam) possessed at least one Boeing 727 100 combi that it had obtained from Continental Air Services (CASI), a subsidiary airline of Continental Airlines set up to provide operations and airlift support in Southeast Asia, in the mid 1960s. Under this agreement, CASI would share passengers and cargo routes with Air Vietnam on certain domestic and international routes. During the Fall of Saigon it was destroyed during shelling of Tan Son Nhat International Airport. Two airlines based in Iceland also operated combi aircraft: Icelandair flying Boeing 727 100 and Boeing 737 200 combis, and Eagle Air (Iceland) flying Boeing 737 200 combis. Both air carriers operated their Boeing combi jets on flights between Iceland and western Europe. Air Marshall Islands was a somewhat exotic combi aircraft operator flying a Douglas DC 8 62CF jetliner in mixed passenger/freight operations. According to the Official Airline Guide (OAG), Air Marshall Islands was operating a DC 8 combi on scheduled services linking Honolulu with the Pacific islands of Kwajalein and Majuro during the early 1990s. Air Marshall Islands is still currently in existence flying regional turboprops but no longer operates combi jet aircraft. Alaska Airlines was a long time combi operator flying various Boeing jet models in combi configuration (see below). There were several other combi aircraft operators as well in Alaska in the past including MarkAir with Boeing 737 200s and de Havilland Canada DHC 7 Dash 7s, Reeve Aleutian Airways with Boeing 727 100 jets and Lockheed L 188 Electra turboprops, Western Airlines with Lockheed L 188 Electras and Wien Air Alaska with Boeing 737 200s and Fairchild F 27B turboprops. Wien was the launch customer for the combi version of the B737 200 while Wien predecessor Northern Consolidated Airlines was the first operator of the Fairchild F 27B which was combi version of the Fairchild Hiller FH 227. A number of airlines in Canada also flew combi aircraft besides Air Canada and its Douglas DC 8 and Boeing 747 combi services including First Air with Boeing 727 100 and 727 200 jetliners in addition to Hawker Siddeley HS 748 turboprops. First Air continues to operate combi aircraft at the present time including Boeing 737 200 and 737 400 jetliners as well as the ATR 42 turboprop. Two other current combi operators in Canada are Air North operating the Boeing 737 200 jet and Hawker Siddeley HS 748 turboprop, and Canadian North flying Boeing 737 200 jets and de Havilland Canada DHC 8 100 Dash 8 turboprop aircraft. Other combi operators in Canada in the past included CP Air and Pacific Western with both airlines flying Boeing 727 100 and Boeing 737 200 combi aircraft as well as Nordair operating Boeing 737 200 combi aircraft. In 2008 Aviation Traders designed a Boeing 757 200 combi aircraft leased from Astraeus Airlines for the heavy metal band Iron Maiden. The front of the aircraft was configured for passengers, with the rear holding six tonnes of cargo consisting of Iron Maiden's equipment for their tour. The band supported their "Book of Lost Souls" world tour with a Boeing 747 400 leased from Air Atlanta Icelandic.

Alaska Airlines компаниясының қос бағытты қызметі

Alaska Airlines компаниясы бұрын толық жолаушылар конфигурациясында ұшқан Boeing 737 400 тары корпусты комби ұшақтарын пайдаланған. Alaska Airlines веб-сайтына сәйкес, авиакомпания бірнеше Boeing 737 400 комби ұшақтарын пайдаланды, әрбір ұшақ жолаушылар салонында 72 орындықпен жабдықталған. Кейін авиакомпания осы ұшақтарды пайдалануды тоқтатуды жариялады, соңғы комби рейсі 2017 жылдың 18 қазанында жасалды. Сол күні Alaska Airlines 66 рейсі авиакомпанияның соңғы жоспарланған комби рейсі болды, Boeing 737 400 (N764AS) Анкоридж (ANC) – Кордова (CDV) – Якутат (YAK) – Джуно (JNU) – Сиэтл (SEA) бағыты бойынша орындалды. 737 400 ұшақтары бұрын Alaska Airlines авиакомпаниясымен пайдаланылған Boeing 737 200 комби ұшақтарын алмастырды, ол АҚШ-тың Сиэтл мен Аляска арасында, сондай-ақ Анкоридж, Фэрбанкс және Аляскадағы шалқар елді мекендер арасында комби рейстерін жүзеге асыратын жалғыз ірі әуе тасымалдаушысы болды. Alaska Airlines бұрын Boeing 727 100C ұшақтарын да пайдаланған, олар да комби операцияларын жүргізе алатын. Қазіргі таңда компания паркіне Boeing 737 700 жүк ұшақтарын қосты, олар Boeing 737 400 комби ұшақтарының орнын басты.