Кіріспе
Чех ақыны және диссиденті Иван Мартин Жирус (23 қыркүйек 1944 жыл) – чех ақыны және диссиденті, ең алдымен «Пластикалық адамдар ғаламы» чех психоделикалық рок тобының көркемдік директоры ретінде танымал, ал кейіннен коммунистік режим кезінде чех андеграундының негізгі тұлғаларының бірі. Ол көбінесе Магор деп аталады, бұл сөзді шамамен «қатыгез», «ессіз» немесе «ақылсызданған» деп аударуға болады (бірақ оң мағынада қолданылады), бұл есімді оған тәжірибелі ақын берген. Коммунистік режим тұсында Чехословакияда өнер тарихы бойынша жұмыс істей алмаған Жирус диссиденттік субмәдениетке қатысты. Нормализация кезеңінде ол өзінің қызметі үшін бес рет түрмеге қамалған. Диссиденттік қозғалысқа оның ерекше үлесі – «екінші мәдениет» тұжырымы болды. Оған сәйкес, тыйым салынған мәдени және көркемдік қызмет арқылы өзін-өзі білдіру тоталитарлық жүйенің ыдырауына әкеледі. Бұл тұжырым оның досы Вацлав Гавелдің «ақиқатта өмір сүруі» және Вацлав Бенданың «параллель полис» идеяларымен тығыз байланысты. 1962 жылы Жирус Прагадағы Карл университетінің философия факультетінде өнер тарихын оқуға емтихан тапсырды. Сол кезде студенттердің оқуға қабылдану шарты – оқуды бастамас бұрын бір жыл өндірісте жұмыс істеу еді. Жирус жағдайында ол құрылысшы және от жағушы болып жұмыс істеуге тиіс болды. Жирус 1963-1968 жылдар аралығында оқыды. Оның дипломдық жұмысының тақырыбы – ақындар Жири Коляр және Анри Мишо шығармаларындағы бейнелі поэзия. Оның апасы Зара, одан екі жас үлкен және фотографқа үйленген, сонымен қатар көркем өнермен айналысқан.
Ivan Martin Jirous (23 September 1944) was a Czech poet and dissident, best known as the artistic director of the Czech psychedelic rock group The Plastic People of the Universe, and later one of the key figures of the Czech underground during the communist regime. He is more frequently known as Magor, which can be roughly translated as "shithead", "loony", or "fool" (though meant as a positive title), a nickname given to him by the experimental poet cs. Trained as an art historian but unable to work in this field in Czechoslovakia under the Communist regime, Jirous became a member of the dissident subculture, and during the period of normalisation, Jirous was imprisoned five times for his activities. His particular contribution to the dissident movement was the concept of "second culture", according to which simply expressing oneself through forbidden cultural and artistic activities would ultimately undermine the totalitarian system, a concept closely related to his friend Václav Havel's "living in truth", and Václav Benda's "parallel polis". In 1962, Jirous sat the entrance exam to study history of art at the Philosophy Faculty of Charles University in Prague. A condition of entry for students at the time was the completion of a year in industry before beginning their studies; in Jirous' case, he had to work as a construction worker and stoker. Jirous studied between 1963 and 1968. The topic of his diploma thesis was visual poetry in the works of the poets Jiří Kolář and Henri Michaux. His sister Zara, who was two years older than him and married to the photographer cs, also pursued fine art.
Шығармалары
Иван Мартин Жирус алғаш рет 1960 жылдары өнер сыншылығымен айналыса бастады. Бастапқыда ол шетелдік заманауи өнерге (орыс авангарды, Лусио Фонтана, Энди Уорхол) назар аударды, содан кейін бит музыкасы мен өнер арасындағы байланысты зерттеді, ал кейіннен Крижовницкая мектебінің әзіл-сықақтан бұрынғы таза юморы (Надежда Плишкова, Карел Непраш және Ян Стеклик) саласында маманданған. Жирус Вацлав Левидің мүсіндері сияқты көне өнер туындыларына да қызығушылық танытты. Жирус "Ательер", "Дивадо" ("Театр"), "Гост до дома" ("Қонақ үй"), "Сешити про литературу а дискуси" ("Әдебиет және талқылауға арналған жазбалар"), "Витварна работа" ("Көрнекі жұмыстар"), "Витварне умени" ("Көркем өнер"), "Витварный живот" ("Көрнекі өмір") журналдарына, "Арт Канада" және "Exile Testimony" халықаралық басылымдарына, сондай-ақ "Vokno" самиздат басылымына материалдар ұсынды.
Балалардың жұмысы
Магор дěтем, (1982 1986) 1986 жылы саммиздат түрінде жарық көрген, түрмеде қызына жазылған хаттардағы өлеңдері мен ертегілері.
Басқа кітаптар
Магоровский күнделігі, 1999, 1965-1990 жылдар аралығында жазылған мәдени мәтіндер мен эсселер жинағы. Магоровтың хаттары, 2006, 1973-1985 жылдар аралығында әртүрлі чех түрмелерінен әйелдері Вера мен Джулианаға жазылған хаттар. Humpolecký Магор, 2007, Хумполецтегі сыныптастары мен ұстаздарының естеліктерінен құралған жинақ, оған Жирустың жарияланбаған кейбір шығармалары қоса берілген.
CD дискілері
Агон оркестрі мен Иван М. Жирус – «Магорова Сумма», 2009, «Герила жазбалары», Иван М. Жирус оқыды. Иван Мартин Жирус – «Plastic People-дің шын оқиғасы», 2009, Иван М. Жирус және Олдрих Кайзер оқыды. Иван Мартин Жирус – «Магоровы лабути піснелері», 2011, «Герила жазбалары», Иван М. Жирус оқыды. Иван Мартин Жирус – «Магоровы құстары және басқа оқиғалар», 2012, «Герила жазбалары», Иван М. Жирус оқыды.