Краковтың тарихи Hejnał mariacki бұл – Польшаның әйгілі түймедақ үні. Әр сағат сайын орындалады, Польша тарихымен байланысты. Радио арқылы бүкіл әлемге таралады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Краковтың Сент-Мария шақыруы (Польша: Hejnał mariacki; Полякша айтылуы: , венгрше Szűz Mária hajnala "Сент-Марияның таңы" деген мағынаны білдіреді) – бұл дәстүрлі, бес нотадан тұратын поляк шақыруы, Краковтың тарихы мен дәстүрлерімен тығыз байланысты. Ол әр сағат сайын, қаланың Сент-Мария базиликасының ең биік мұнарасынан кернейші төрт рет, әрбір бағытқа қарай орындалады. Түскідегі орындалысы радио арқылы бүкіл Польшаға және әлемге таратылады.
Bugle call from Krakow
St. Mary's Trumpet Call (Polish: Hejnał mariacki; Polish pronunciation: , derived from the Hungarian expression Szűz Mária hajnala meaning "Saint Mary's dawn") is a traditional, five note Polish bugle call closely bound to the history and traditions of Kraków. It is played every hour on the hour, four times in succession in each of the four cardinal directions, by a trumpeter on the highest tower of the city's Saint Mary's Basilica. The noon performance is broadcast via radio to all of Poland and the world.
Шығу тегі
Хейналдың нақты шығу тегі мен авторы белгісіз. Ол туралы ең алғашқы жазба 1392 жылғы азаматтық төлемдер тізімінде кездеседі. "Хейнал" сөзі "таң" деген мағына беретін мажар тіліндегі "хайнал" сөзінен келген. Бұл екі факт, Хейналдың I Людовик "Венгр" (Польшада 1370–1382 жылдары билеген) немесе оның қызы Ядвига, Польша патшайымы (1384–1399 жылдары билеген) тұсында пайда болғаны туралы болжаммен үйлеседі. Көптеген еуропалық қалаларда керней үні таң және кешкі уақытта қала қақпаларын ашу және жабу сигналы ретінде қолданылған. "Сент-Марияның кернейі" қазіргі уақытта төрт бағытта орындалатындығы, 19 ғасырда төрт қақпаның үшеуі бұзылғанға дейін Краковтың төрт негізгі қақпасына шамамен сәйкес келеді. 16 ғасырғы дереккөздерде басқа мұнаралардағы басқа кернейшілер туралы айтылады, ал "үзілген" әнұран бастапқыда қақпаны ашу немесе жабу аяқталғанын екінші кернейшіге хабарлау үшін арналған болуы мүмкін. Тарихи тұста Сент-Мария шіркеуінің мұнарасындағы керней дауысы өрт және басқа да қауіптер туралы ескерту үшін де пайдаланылған.
The real origin and author of the hejnał are unknown. The earliest written mention of it appears in civic pay records of 1392. The word hejnał comes from hajnal, the Hungarian word for "dawn". These two facts fit well with a putative origin under King Louis I "the Hungarian" (r. in Poland 1370–1382) or his daughter Jadwiga, Queen of Poland (r. 1384–1399). Trumpet calls were used in many European cities to signal the opening and closing of city gates at dawn and dusk. The four directions in which the St. Mary's Trumpet Call is currently sounded correspond roughly to the four main Kraków gates before 3 out of 4 of the gates were demolished in the 19th century. 16th century sources mention other trumpeters on other towers, and it is possible that the “interrupted” anthem was originally meant to allow a second trumpeter at a gate to signal the completion of the opening or closing of the gate. In historic times, trumpet calls on the St. Mary's Church tower were also used to warn of fires and other dangers.
Аңыздар
XX ғасырдағы танымал аңыз бойынша, Польшаға моңғол шапқыншылығы кезінде (көбінесе 1241 жылғы шапқыншылық айтылады), генерал Субутай басқарған моңғол әскерлері Краковқа жақындады. Әулие Мария шіркеуінің мұнарасындағы қарауылшы Хейналды ойнап, дабыл қағып ескертті, қала қақпалары татарлар қалаға шабуыл жасамас бұрын жабылды. Бірақ, кернейшіге жебе тиіп, ән аяқталмай қалды, содан бері орындаулар толық аяқталмайды. Бұл аңыздың ең ерте жазбаша нұсқасы американдық Эрик П. Келлидің 1928 жылғы «Краковтың кернейшісі» атты балалар кітабының кіріспесінен алынған. 1925-26 жылдары Ягеллон университетінде оқытушы болған Келли, осы әңгімені жазғанда поляк тілін жетік білмейтінін және француз тілінде сөйлейтін достарының көмегіне сүйенгенін мойындады. Қазіргі аңыздың бір бөлігі 1901 жылдың 7 шілдесінде табиғи себептерден қайтыс болған кернейшінің оқиғасынан туындауы мүмкін. 1926 жылғы туристік нұсқаулықта кернейшінің өлімі әннің уақытынан бұрын аяқталуына себеп болғаны айтылған, бірақ татарлардың қоршауы немесе жебелер туралы ештеңе жазылмаған. Тағы бір мүмкін себеп – Людвик Анчичтің 1861 жылғы Лайконик аңызы, онда қарауылшы мен шапқыншы татарлар сипатталған, бірақ жебелер мен қарауылшының өлімі туралы айтылмаған. Келли бұрынғы коллекционерлерден қашып кеткен, Краков аңызының толық нұсқасын алғаш рет жазған болуы мүмкін. Немесе ол алданудың құрбаны болған, немесе екі әңгімені қателікпен біріктірген болуы мүмкін. Профессор Карол Эстрихердің кіші 1931 жылғы Краковқа арналған толық нұсқаулығында бұл оқиғаның жоқ болуы таңғажайып. Келлидің әңгімесінің шығу тегі қандай болса да, ол Краковта танымал болды. Татарлар мен жебелер туралы толық нұсқаның поляк тіліндегі алғашқы жазбаша нұсқасы 1935 жылғы туристік нұсқаулықтан алынған. Екіншісі Ксавери Прушинскийдің (Келли оқытушы болған кезде Ягеллон университетінің студенті болған және кейін Эстрихердің көмекшісі болған) «Самарқанның кернейшісі» атты көркемдік туындысында пайда болды, ол сонымен қатар Лайконик аңызымен байланысты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Келлидің аңыздағы рөлі ұмытылып, аңыз халықтық стильде тарала бастады. Тағы бір жаңа дәстүрге сәйкес, әннің төрт бағыты патшаға (оңтүстікке қарай Вавель қамалына); қалалық әкімшілікке немесе епископ сарайына (Каноница көшесінде), азаматтарға (Басты нарық алаңына) және шаруалар мен қонақтарға (Краковтың сыртындағы далаларға және Краковтың Барбиканына) арналған. Әр әннің соңында кернейші алаңдағы адамдарға қол сүйкейді, олар да жауап ретінде қол сүйкейді деп күтіледі.
According to a popular 20th century legend, during a Mongol invasion of Poland (the invasion usually cited is that of 1241), Mongol troops led by General Subutai approached Kraków. A sentry on a tower of St Mary's Church sounded the alarm by playing the Hejnał, and the city gates were closed before the Tatars could ambush the city. The trumpeter, however, was shot in the throat by an arrow and did not complete the anthem, and this is the legendary reason as to why performances end abruptly before completion. The earliest written version of this legend is from the prologue to American Eric P. Kelly’s 1928 children's book The Trumpeter of Krakow. Kelly, who was teaching at the Jagiellonian University on a scholar exchange in 1925–26, admitted that he did not speak the Polish language very well when he wrote the story, and had relied on French speaking friends to translate. Part of the current legend may come from a more recent historic incident when a trumpeter died of natural causes while on duty at midnight on 7 July 1901. A 1926 tourist guide vaguely states that the death of a trumpeter was the reason for the premature ending of the anthem, but does not mention the Tartar siege or arrows. Another possible reason is Ludwik Anczyc's 1861 version of the Lajkonik legend, which describes the sentry and the invading Tatars without mentioning arrows or the sentry's death. It is possible that Kelly was simply the first to write down the full version of an existing Cracovian legend that had escaped earlier collectors. It is also possible that he was the victim of a hoax or accidentally conflated two different stories. It is certainly remarkable that Professor Karol Estreicher, Jr.’s thorough 1931 guide to Kraków does not include the story. Whatever the origins of Kelly's story, it proved popular in Kraków. The first written version of the full Tartars and arrows version in Polish is from a 1935 tourist guide. The second appears in a fiction sequel by Ksawery Pruszyński (who was a student at the Jagiellonian University while Kelly was teaching and was later Estreicher's assistant) entitled The Trumpeter of Samarkand which also ties into the Lajkonik legend. After the Second World War, Kelly's role in the legend was largely forgotten and the legend began to be passed down in true folk fashion. Another recent tradition has it that the four directions in which the tune is played are in honour of the King (southwards towards Wawel Castle); the Mayor or Bishop towards City Hall or Bishop's Palace on Kanonicza Street, the citizens towards Main Market Square, and the peasants and visitors (towards the fields outside Kraków and the Barbican of Krakow). At the end of each tune the trumpeter waves at the people in the square who are expected to wave back.
Кейінгі қолданылуы
Хейнал дәстүр бойынша күніне екі рет, әдетте таңертең және кешке орындалатын; түскі уақыт кейін қосылды. Бүгінде кернейші сағат сайын орындайды, бірақ кейде ұйқысы келген кернейшілер таңертеңгі сағаттардың бірін қалып қоюы мүмкін. 1927 жылдан бері Хейнал Польша радиосынан (Польшаның ұлттық радиостанциясы) Санкт-Мария шіркеуінен күн сайын түскі уақытта тікелей эфирде беріледі. Краков Хейналы Польшаның барлық аймақтарында белгілі және ұлттық символ ретінде пайдаланылады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1944 жылдың 18 мамырында Монте-Кассино шайқасындағы поляктардың жеңісін жариялау үшін 2-ші поляк корпусының кернейшісі осы күйді орындады. Тарихи жазбалар Хейнал ойнау тәжірибесі бірнеше рет тоқтатылып, кейін қайта жаңартылғанын көрсетеді, әсіресе 1810 жылы ұзақ үзілістен кейін қайта жаңартылды. Хейнал Марияцки екі рет "Лзы Матки" ("Ананың көз жасы") аза тұту әнімен ауыстырылды. Бірінші рет 2005 жылдың 3 сәуірінде түскі уақытта, алдыңғы күні Папа Иоанн Павел II дүниеден өткендіктен, ал екінші рет 2010 жылдың 11 сәуірінде түстен кейін екі минуттан соң президент Лех Качиньский және оның жұбайы Мария Качиньскаяның қазасынан кейін болды.
The Hejnał was traditionally played twice a day, usually at dawn and dusk; noon was added later. Today, the trumpeter plays hourly, though sleepy trumpeters are sometimes reported to have missed one of the early morning hours. Since 1927 the Hejnał has been broadcast live on Polskie Radio (the Polish national radio station) from St Mary's Church daily at noon. The Kraków Hejnał is well known throughout Poland and has been used as a national symbol. During the Second World War, a bugler from the 2nd Polish Corps played the tune to announce the Polish victory in the Battle of Monte Cassino on 18 May 1944. Historical records show that the practise of playing the Hejnał has been cancelled and then later reinstated several times, with a particularly long gap before it was reinstated in 1810. The Hejnał Mariacki was replaced twice by the mourning song Łzy Matki (English: "The Tears of the Mother"). The first time was at noon on 3 April 2005, due to the death of Pope John Paul II the previous day, and the second at two minutes after noon on 11 April 2010 following the deaths of President Lech Kaczyński and his consort, Maria Kaczyńska.
Ойыншылар
Бастапқыда қала күзетшілері орындаған, бірақ 19 ғасырдан бері Хейналды өрт сөндірушілердің белсенді мүшелері тартады, олар шіркеу мұнарасын қарауылдық пост ретінде де пайдаланады. Мұнарада кем дегенде төрт түрлі кернейші кезекпен қызмет етеді. Ең ұзақ қызмет еткен трубашы – Адольф Смиэтана, ол 1926 жылдан бастап 36 жыл бойы Хейналды орындады. Кольтон отбасы үш буын қатарынан Хейналды ойнап келеді. 2004 жылдың қазан айында Ян Кольтон 33 жылдық қызметтен кейін зейнетке шықты. Оның әкесі бұрын 35 жыл бойы Хейналды орындаған, ал ұлы қазіргі төрт трубашының бірі. 2000 жылдың 11 маусымында әуен әлемнің түкпір-түкпірінен келген 2000-ге жуық трубашы орындағаннан кейін Гиннестің рекордтар кітабына енгізілді. Олардың ішінде Польша, Ұлыбритания, Бельгия және Испанияның әскери оркестрлері, сондай-ақ азаматтар болды. Ең жас трубашы сегіз жаста, ал ең үлкені – 79 жаста еді.
Originally played by the town guard, since the 19th century the Hejnał has been performed by active members of the fire brigade, who also use the church tower as a lookout post. There are at least four different buglers serving in shifts at the tower. The longest serving trumpeter was Adolf Śmietana, who played the Hejnał for 36 years beginning in 1926. The Kołton family has played the Hejnał for three consecutive generations. In October 2004, Jan Kołton retired after 33 years of service at the tower. His father had been a Hejnał bugler for 35 years previously, while his son is one of the four current buglers. On 11 June 2000 the melody was listed in the Guinness Book of Records after it was played by almost 2,000 trumpeters from all over the world. They included military orchestras from Poland, the United Kingdom, Belgium and Spain, as well as civilians. The youngest bugler was eight years old; the oldest was 79.