Кіріспе

Иоганн Баптист Ванхал (1739-1813) – чех композиторы, классикалық музыканың өкілі. Ол Богемиядағы Нечаница қаласында дүниеге келіп, Венада қайтыс болды. Оның шығармаларын Моцарт, Гайдн, Бетховен және Шуберт жоғары бағалаған. Ол өзі де аспаптарда орындаушы болған. Ол шебер органшы болғанмен, сонымен қатар скрипка мен виолончель де тартып ойнаған.

Атауы

Ванхал және оның баспагерлерінің кем дегенде бірі Ваṅхал жазуын қолданды, мұндағы нүкте – қазіргі заманғы háček-тің көне түрі. Тағы да расталған жазу түрлеріне Ванхалл, Ванхал және Ван Холл жатады. Қазіргі чех тіліндегі Ян Кржтител Ванял түрі 20-шы ғасырда енгізілді.

Богемияда туылған және жасөспірім: 17391760/61

Ванхал Чехияның Нечаница қаласында шаруа отбасында, крепостнойлықта дүниеге келді. Ол өте ерте жасынан скрипка мен органмен шебер ойнай бастады, алғашқы музыкалық білімін отбасынан және жергілікті музыканттардан алды, олардың ішінде органшы Антон Эрбан ең қымбат ұстаздарының бірі болды. Осы қарапайым бастамадан ол ауылдық органшы және хор жетекшісі болып жұмыс істеп, күнкөрісін қамтамасыз етті. Габсбург империясында музыка саласында мансап жасауға ниеттенгендер үшін қажет болғандықтан, ол сондай-ақ ерте жасынан неміс тілін үйренді.

Италияға саяхат: 1769 1771

Ванхалдың Италияға сапары туралы мәліметтер шамалы, бірақ ол Венецияда Глюкпен, ал Римде Флориан Гассманмен кездескені белгілі. Италияға жасаған саяхаттары Ванхалдың опера жазғаны туралы біздің жалғыз мәліметімізді құрайды: ол Метастазионың «Il Trionfo di Clelia» және «Demofonte» операларының үстінде өзі немесе Гассманмен бірлесіп жұмыс істеген болуы мүмкін, онда Ванхал ариялардың бір бөлігін немесе барлығын жазған; аталған шығармалар қазір жоғалып кеткен. Солтүстік және орталық Италиядағы саяхаттарынан басқа, Ванхал сол кезде Италиядағы ең маңызды музыка орталығы болған Неаполь қаласына баруы керек еді, бірақ ол ешқашан сонда бармаған сияқты.

Вена мен Вараждин: 17711780

Италияға саяхатынан кейін Ванхал Ришке Дрезденге бармай, Венаға оралды. Ванхал ауыр депрессияға түсіп, тіпті ақылдан адасқан деген қауесеттер бар, бірақ бұл қауесеттердің шамадан тыс айтылғаны мүмкін. Осы кезеңде ол кейде Вараждинде граф Эрдодидің де-факто капельмейстері қызметін атқарған деген болжам бар, бірақ ол жерде қалған туындыларының азайып кетуі Ришпен жұмыс істегенде күтілгендей толық жұмыс еместігін көрсетеді; Ванхал графпен осындай жұмысты дәл жартылай уақытты болғандықтан қалауы мүмкін. 1779 жылдан кейін ол келгеніне ешқандай дәлел жоқ.

Венаға оралу және соңғы жылдары: 17801813

1780 жылы Ванхал симфониялар мен скрипка квартеттерін жазуды тоқтатып, фортепиано мен шағын камералық ансамбльдерге, мессаларға және басқа да шіркеу музыкасына көшті. Олардың алғашқысы, өсіп келе жатқан орта тапқа арналған туындылары, оған қарапайым, экономикалық тәуелсіз өмір сүруге мүмкіндік берді; соңғы 30 жылында ол ешқандай қолдаушымен жұмыс істемеді, бұл вендік композиторлардың алғашқысы болуы мүмкін. Осы жылдар ішінде оның 270-тен астам шығармасы Вена баспаханаларында жарық көрді. 1780-ші жылдарда ол Вена музыкалық өміріне белсенді қатысушы болды. 1782 жылы ол Ванхалдың симфонияларын бағалаған Моцартпен танысты. Ол Моцартпен және композитор болған достарымен бірге музыка ойнауды ұнататын, бұл туралы Майкл Келли 1784 жылы Хайдн, Моцарт және Диттерсдорфпен бірге ойнаған скрипка квартеті туралы естеліктерінде айтқан. Бірақ 1787 жылдан кейін ол көпшілік алдында өнер көрсетуді тоқтатқандай көрінеді, дегенмен экономикалық тұрғыдан қамтамасыз болды және Санкт-Стефан соборының жанындағы жақсы жерде тұрды. Ол 1813 жылы мұрагер қалдырмай қайтыс болды, оның музыкасы Вена жұртшылығына әлі де таныс еді.

Стиль

Вангал өзіне қойылған талаптарды орындау үшін өнімді жазушы болуға тиіс болды. Оған 100 квартет, кем дегенде 73 симфония, 95 қасиетті туынды және көптеген аспаптық және вокалдық шығармалар жатады. Әсіресе симфониялары соңғы кезде жиі компакт-дискіге жазылып, ең жақсылары Гайднның көптеген шығармаларымен теңестіріледі. Вангалдың көптеген симфониялары минор тональностьда жазылған және оның заманындағы "Sturm und Drang" қозғалысына зор ықпал еткен деп есептеледі. "[Вангал] бас партиясында қайталамалы сегіздік ноталарды, күшті төрттік ноталарды, тақырыптарда кең секірістерді, кенеттен үзілістерді (ферматаларды), үнсіздіктерді, артық көрсетілген динамикалық белгілерді пайдаланады – және осының барлығы Моцарттың алғашқы, кең ауқымды "Sturm und Drang" симфониясында, 1773 жылғы 25-ші, g минор симфониясында (K. 183) кездеседі." Осындай стиль Джозеф Хайднның 1785 жылғы 83-ші, g минор симфониясында ("The Hen") және Муцио Клементидің 1795 жылғы g минор сонатасында, Op.34, No.2-де де кездеседі. Шамамен 1780 жылы Вангал ірі масштабты аспаптық музыка жазуды тоқтатқандай, өсіп келе жатқан орта тапқа арналған фортепиано музыкасын және шіркеу музыкасын жазумен көңіл көшірді. Бірінші санаттағы шығармаларының көпшілігі "Вюрцбург шайқасы", "Абукир шайқасы" және "Франциск II-нің 1809 жылғы қайта оралуы" сияқты соңғы оқиғалармен байланысты бағдарламалық туындылар болды. Сақталған қолжазбалардың санына қарағанда, бұл шығармалар өте танымал болған. Вангал Венадағы өзінің буынындағы католик шіркеу музыкасы, әсіресе мессалардың ең өнімді жазушысы болды. Дегенмен, ол ешқашан діни мекемеде қызмет етпеген. Бұл оның кейінгі мессаларының шынайы жеке сенімінің куәлігі екенін, сонымен қатар фортепиано музыкасына ден қоюдың қаншалықты пайдалы болғанын көрсетеді. Роберт О. Герддинген Вангалдың орта тапқа назар аударуымен стиліндегі өзгерісті байқады, оның музыкасы бұрынғы туындыларына тән фигуралардың үздіксіз байланысының орнына, музыкалық фигураларды анық және өзіне сілтеме жасайтын тәсілде қолдану арқылы дидактикалық сипатқа ие болды. Герддинген бұл жағдайда Ванхалды Бетховеннің алдағы нұсқасы деп санайды. Оның жетістігі соншалық болды, симфониялары жазылғаннан кейін бірнеше жыл ішінде олар әлемнің түкпір-түкпірінде, тіпті АҚШ-та орындалды. Өмірінің соңғы жылдарында ол көбінесе Венадан шықпады, онда ол белсенді оқытушы болып жұмыс істеді.