Кіріспе

Compagnie Internationale des Wagons Lits (International Sleeping Car Company) – француздық теміржол вагондары компаниясы. Бұл Бельгияда құрылған француз компаниясы, 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырларда жолаушылар вагондары мен асхана вагондары бар сәнді пойыз қызметтерін ұсынғанымен, ең әйгілісі – «Ориент экспресі». 1872 жылы Жорж Нагельмакерс құрған CIWL Еуропадан бастау алып, кейін Азия мен Африкаға дейін кеңейген халықаралық пойыз желісін дамытты. Бұл пойыздар саяхаттың қиын және қауіпті кезінде жолаушыларға жоғары деңгейдегі жайлылық пен қызмет көрсетті. 1918 жылдың 11 қарашасында Германиямен жасалған келісім CIWL-дің «Компиень вагоны» деп аталатын пойыз вагонында қол қойылды.

Негізін қалау

1867-1868 жылдары АҚШ-қа жасаған сапарында 23 жасар бельгиялық Жорж Нагельмакерс Пульманның түнгі пойыздарына әсерленді. Отанына оралғаннан кейін ол Еуропада осындай пойыздар желісін құруға шешім қабылдады. Ол мұндай пойыздардың сәнді болуы және мемлекеттердің шекарасынан өтуі керек деп ойлады. 1872 жылы Нагельмакерс Compagnie Internationale des Wagons Lits компаниясын құрды, ал 1893 жылы et des Grands Express Européens атауы да қосылды. 1886 жылға қарай оның компаниясы Еуропаның көптеген мемлекет басшылары үшін басты ұйымдастырушыға айналды. Екі арыстанның ұстаған "WL" таңбасы кеңінен танымал тауарлық белгіге ие болды. Компания Wagon Lits вагондарынан тұратын толық пойыздарды немесе Wagon Lits вагондары өткен Еуропа елдерінің мемлекеттік теміржолдарымен жүретін қызметтерге жалғанған жеке ұйықтайтын және тамақтанатын вагондарды пайдаланды. Бұл вагондар әртүрлі мемлекеттік теміржолдардың локомотивтерімен тартылды, себебі Wagon Lits өзіне тиесілі локомотивтер паркін ұстамады. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін CIWL халықаралық теміржол саяхатшыларының қажеттіліктерін қанағаттандыратын жалғыз компания болып, монополияға ие болды. Компания "Ориент экспресі", "Норд экспресі" және "Суд экспресі" сияқты танымал қызметтерді енгізіп, Ресейдегі Транссибір теміржолына қатысу арқылы Еуропадан тыс нарықтарға өсті. Компанияның пойыздары Маньчжурияға (Транс-Маньчжурия экспресі), Қытайға (Пекин, Шанхай және Нанкин) және Каирге де жетті.

Қонақ үйлер

1894 жылы Compagnie Internationale des Grands Hotels еншілес компания ретінде құрылды және ірі қалаларда салтанатты қонақүйлер желісін пайдалануға кірісті. Олардың ішінде Бордо мен Марсельдегі «Терминус» қонақ үйі, Стамбулдағы «Пера сарайы», Остендедегі «Плаж» қонақ үйі және Пекиндегі (Пекиндегі) «Гранд-Хотел де Вагонс Литс» қонақ үйі болды.

Mitropa-мен бәсекелестік

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда CIWL вагондары әскери мақсатта тартылды. Германия мен Австро-Венгрияда CIWL мүлкін және қызметтерін иемдену үшін Mitropa құрылды. 1919 жылы Ресейдегі коммунистер CIWL-дің жергілікті вагондар паркін және қонақүйлерін экспроприациялады. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін CIWL өзінің Орталық Еуропалық бағыттарын қайта жаңартуды талап етті. Ол Австрия, Польша және Чехословакия үшін оларды қайта алды; бірақ Германияда Рейхсбан және Mitropa бұл процеске кедергі келтірді. 1925 жылдың 23 сәуірінде CIWL және Mitropa ықпал ету аймақтарын бөлісуге келісті. CIWL Германия арқылы транзиттік бағыттарды, сондай-ақ Германия мен Бельгия, Франция, Италия, Польша, Латвия, Литва және Чехословакия арасындағы бағыттарды алды. Mitropa Германия мен Нидерланды және Скандинавия арасындағы бағыттарды, сонымен қатар Германия ішінде және Гданьскке дейінгі пойыздарды өз үлесіне алды. Германия мен Австрия арасындағы пойыздарды екі компания да қамтамасыз етті. Соғыс аралық кезеңде CIWL қайтадан гүлденді. Компанияның көк және алтын түсті безендірілуі енгізілді. 1925 жылы Wagon Lits Парижде өзінің алғашқы Саяхат сарайын ашты. Қызметтер Таяу Шығыс қалалары – Алеппо, Бағдад, Каир және Тегеранға дейін кеңейтілді. 1926 жылы ескірек, тик ағашынан жасалған вагондардың орнына металл вагондар қолдануға басталды. 1931 жылы автопарк 2268 бірлікке жетіп, ең жоғары деңгейге көтерілді. Бұл кезеңді сәнді теміржол саяхаттарының гүлдену шегі деп санауға болады. CIWL вагондары Рене Про, Рене Лалик және Моррисон сияқты белгілі суретшілермен безендірілді. CIWL сондай-ақ Адольф Мурон Кассандр сияқты танымал суретшілерге өзінің қызметтерін жарнамалайтын плакаттар жасауға тапсырыс берді.

Құлдырау

1938 жылы Аншлюс болғаннан кейін Австрия нарығы Митропаға өткен болатын (1945 жылдан кейін қайта қалпына келтірілді). Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі коммунистік кеңею салдарынан CIWL Орталық және Шығыс Еуропадағы нарықтарын жоғалтты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін CIWL туристік агенттік және басқару бизнесіне көбірек назар аударды. Осыған байланысты 1967 жылы Compagnie Internationale des Wagons Lits et du Tourisme (CIWLT) деп қайта аталды. 1971 жылға қарай CIWL паркі ескіріп, тозуға ұшырады, ал қажетті жөндеу және жаңару компанияның қаржылық мүмкіндігінен асып кетті. Ол өзінің вагондарын SNCF, FS, SBB, DB, ÖBB, NMBS/SNCB, NS, DSB және Renfe компанияларына сатты немесе жалға берді. Сол кезде TEN (Trans Euro Night) деп аталатын халықаралық ұйықтайтын вагондар пулы құрылды және CIWL мен Mitropa-ның ізбасары DSG-нің көптеген вагондарын қабылдап, басқарды (1995 жылға дейін).

Бүгін

Wagons Lits компаниясының штаб-пәтері Парижде орналасқан. Қазіргі уақытта CIWL Австрия мен Италиядағы түнгі пойыздарда қызмет көрсетеді, сондай-ақ Франция, Италия, Португалиядағы күндізгі пойыздарда және Ұлыбританияға Eurostar қызметтерінде тамақтандыру және жол азығы қызметтерін ұсынады. Еуропадағы ұйықтайтын вагондардың бір бөлігі CIWL-ге тиесілі. Вагондарды Rail Service International (RSI) атты серік компания Нидерландыда күтіп-тексереді және оларды пойыз операторларына жалға береді.

Томас Кук

1927 жылы нашар қаржылық көрсеткіштерден кейін Томас Кук CIWL компаниясына сатылды; CIWL еншілес компанияның басқару ісіне араласпады.

Аккор

1991 жылы Wagons Lits француздық көпұлтты Accor Hotel and Leisure Group компаниясының құрамына кірді. Ол кезде CIWL құрамына Altea, Arcade, Etap, PLM және Pullman қонақ үй брендтері кірді. Тамақтандыру ұйымы Eurest, ал автомобиль саласында Wagons Lits Europcar көлік жалға беру және тас жолдардағы демалыс орталықтары Relais Autoroute қызметтерін ұсынды. 1992 жылы сатып алынғаннан кейін Pullman қонақ үйлері біртіндеп Sofitel деп қайта аталды, бұл 2007 жылы Pullman атауын жаңа конференциялық қонақ үй класына қайта қолдануға мүмкіндік берді. 68 Accor қонақ үйі, соның ішінде бұрын Pullman қонақ үйі болған бірнеше Sofitel қонақ үйлері де беріледі. 2011 жылдың мамырында Accor Wagons Lits-тің қалған тарихи мүліктерін, оның ішінде плакаттар мен үстел жиындарын аукционға салу жоспарларын жариялады. 2018 жылы Accor 1920 және 1930 жылдарға жататын, құлаған Nostalgie Istanbul Orient Express-тен 17 CIWL вагонын өздерінің Orient Express пойызын жасау үшін жөндеу жұмыстарын бастады.

Вагон-литтер диффузиясы

1996 жылы тарихи брендтерді және архивтік фотосуреттерді пайдалануға қатысты барлық авторлық құқықтар мен тауарлық белгілер Париждегі Wagons Lits Diffusion компаниясына өткізілді. Wagons Lits Diffusion Compagnie des Wagons Lits компаниясының бұрынғы қызметінен туындаған тарихи брендтер мен логотиптерді басқарады.

Жаңа тоқ

2010 жылы Wagons Lits компаниясының теміржол көлігіндегі тамақтандыру қызметі Accor компаниясынан Newrest тамақтандыру компаниясына ауыстырылды және содан бері Newrest Wagons Lits деген атпен жұмыс істеп келеді.

Карлсон Вагонлит Саяхат

1997 жылы Wagons Lits компаниясының Еуропадағы бизнес-саяхат және демалыс сату бөлімі (Wagonlit Travel) АҚШ-та жұмыс істейтін Carlson Travel Network компаниясымен тең үлесте біріктірілді. Осының нәтижесінде "Carlson Wagonlit Travel" атты жаңа компания құрылды, оның меншігіне біріктірілген компаниялардың бұрынғы бас компаниялары – Accor және Carlson Holdings Inc. бірлесіп ие болды. Карлсон тарапынан жасалған бірігу 1888 жылы Уорд Форстер АҚШ-та құрған саяхат агенттігінен бастау алды. Алғашқыда "Мистер Фостерге сұраңыз" деп аталған агенттіктер желісі, кейіннен Карлсон тобының сатып алуынан кейін "Carlson Travel Network" деп, ал соңында CWT деп өзгертілді. 2006 жылы Accor компаниясы Carlson Wagonlit Travel компаниясының 50 пайызын 500 миллион еуроға Carlson және One Equity Partners компанияларына сатты. Дегенмен, Accor Wagon Lits компаниясының теміржол қызметтері саласындағы үлесін сақтап тұрды.

Шығыс экспресі

1883 жылдан бастап Ориент экспресі Париж мен Стамбул арасында әр бағытта аптасына үш рет, үш түн бойы қатынайтын. Ориент экспресі Еуропада ұзақ қашықтыққа жүретін пойыздар үшін алғашқы ұйықтайтын және тамақтанатын вагондарды енгізді. 2003 жылы компания әйгілі Пуллман Ориент экспресінің жеті вагонын қалпына келтіріп, туристік шараларға қолжетімді етті. 2007 жылдан кейін Ориент экспрес деп аталған түнгі пойыз қызметі тек Страсбург пен Вена қалалары арасында ғана жұмыс істеді. Еуропаның жоғары жылдамдықты теміржол желісінің дамуына байланысты қажетсіз болып қалған Ориент экспресі 2009 жылдың 14 желтоқсанында соңғы рейс жасады.

Sud Express (Оңтүстік Экспрессі)

1887 жылдан бастап Оңтүстік экспресі Париж бен Лиссабонды байланыстырып, Санкт-Петербургтен (Финляндия/Ресей) Париж арқылы Португалияның батыс жағалауына дейінгі толық байланыстың екінші бөлігін қамтамасыз етті. Лиссабонда саяхатшылар Атлантика океаны арқылы жүретін кемелерге көше алатын.

Көк пойыз

Көк пойыз Париж/Кале – Оңтүстік Францияны түнгі сапармен байланыстырды және 1938 жылға дейін "Вагон-Литс" вагондарын пайдаланды. Бұл пойызды шындығында "Chemins de fer de Paris à Lyon et à la Méditerranée" деп аталатын француз компаниясы басқарды.

Транс-Сибирь экспресі

Транс-Сибір экспресі 1917 жылға дейін, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ресей патшасының рұқсатымен жүріп тұрды. Қызмет Мәскеуден Владивосток пен Пекинге қатынайтын, әр бағытқа бір аптадан аса уақыт алатын.

Түнгі паром

Түнгі паром – Лондон Викториясынан Париж Гар-дю-Нор стансасына дейін түнеуге арналған пойыз-қайық. Wagons Lits компаниясы 1936 жылдың қазанынан 1976 жылдың желтоқсанына дейін британдық жүк тасымалдау өлшемдеріне сәйкес арнайы құрастырылған вагондармен бұл қызметті жүзеге асырды. 1977 жылдың қаңтарында British Rail компаниясы оны өз қарауына алды, ал 1980 жылдың қазанында қызмет тоқтатылды. Жоғары жылдамдықты Eurostar пойыздары іске қосылғанға дейін бұл – жалғыз үздіксіз бағыт болды. Пойыздың Дувр мен Дюнкерк арасындағы Англия арнасы бөлігі пойыз паромдары арқылы жүзеге асырылды.

Лондон Виши Пульман экспресі

Лондон-Виши Пульман Экспресі Лондон мен Франциядағы Виши қаласы арасында, басты назар Вишидің танымал жылу су ванналарына сапарлағандарға қызмет көрсету үшін іске қосылды. Compagnie Internationale des Wagons Lits компаниясы 1927 жылдың 14 мамырынан 1930 жылдың 19 қыркүйегіне дейін бұл бағытты пайдаланды.

CIWL қызметтерінің тізімі

Негізгі деректер тізімделген. Қосымша мәліметтерді осы пойызға қатысты мақалада қараңыз. Пойыз бағыттары: "Amsterdam Engadine Express" "Амстердам Франкфурт Базель Койре" 1901 "Amsterdam Mons Express" "Амстердам және Гаага Монс" 1899 "Anatolian Express" "Хадарпаша Анкара" 1927 "Andalus Express" "Мадрид Севилья" 1911 "Andalus Pullman Express" "Гранадa Севилья Малага" 1929 "Ankara Express" "Хадарпаша Анкара" 1945 "Arlberg Oriënt Express" "Париж және Кале Вена Бухарест" 1931 "Ägypten Express" "Берлин Неаполь" 1907 "Barcelone Express" "Париж Барселона" 1929 "Berlin Budapest (Oriënt) Express" "Берлин Будапешт Константинополь" 1900 "Berlin Engadin Express" "Берлин Базель Койре" 1911 "Berlin Karlsbad Marienbad Express" "Берлин Карлсбад Мариенбад" 1907 "Berlin Marienbad Karlsbad Wien Express" "Берлин Мариенбад Карлсбад Вена" 1904 "Berlin Neapel Express" "Берлин Неаполь" 1902 "Berlin Schweiz Express" 1901 "Berlin Tirol Roma Express" "Берлин Мерано Рим" 1912 "Bombay Express" "Кале Марсель" 1897 "Boulogne/Paris/Ostende Strasbourg Vienne Express" "Булонь және Париж және Остенд Страсбург Вена" 1920 "Boulogne/Paris/Ostende Strasbourg Prague Varsovie Express" "Булонь және Париж және Остенд Прага Варшава" 1920 "Cabourg Express" "Париж Кабур" 1904 "Caïro Luxor Express" "Каир Люксор" 1898 "Calais Bruxelles Pullman Express" "Кале Брюссель" 1927 "Calais Interlaken Engadine Express" "Кале Интерлакен және Койре" 1895 "Calais Nice Rome Express" "Кале Париж Ницца Рим" 1883 "Calais Nice Express" "Кале Париж Ницца" 1884 "Calais Méditerranée Express" "Лондон Кале Париж Ницца" 1886 "Carlsbad Express" "Париж Карлсбад" 1900 "Carpati Pullman Express" "Бухарест Брашов" 1929 "Cataluña Express" "Мадрид Барселона" 1943 "Club Train" "Лондон Дувр Кале Париж" 1889 "Côte d'Argent Express" "Париж Биарриц Эндае" 1910 "Côte d'Azur Pullman Express" "Париж Вентимилья" 1929 "Danmark Express" "Берлин Варнемюнде Гедсер Копенгаген" 1907 "Danubiu Pullman Express" "Бухарест Галац" 1932 "Dauphiné Savoie Express" "Париж Эвиан және Шамбери және Женева" 1904 "Deauville Pullman Express" "Париж Довиль" 1927 "Dunarea Pullman Express" "Бухарест Галац" 1929 "Edelweiss" "Амстердам Базель Люцерн" 1928 "Engadine Express" "Париж және Кале Койре" 1925 "Étoile du Nord" "Париж Амстердам" 1927 "Flèche d'Or" "Париж Лондон" 1926 "Fulger Regele Carol I" "Бухарест Константица" 1933 "Gibraltar Express" "Париж Алхесирас" 1896 "Golden Mountain Pullman Express" "Монтрё Цвайзиммен" 1931 "Gotthard Express" "Берлин Базель Милан Генуя" 1911 "Gotthard Pullman Express" "Базель Цюрих Милан" 1927 "Hendaye Luchon Express" "Эндае Люшон" 1889 "LLoyd Express" "Гамбург Генуя" 1908 "LLoyd & Riviera Express" "Гамбург Генуя және Берлин Вентимилья" 1911 "London Vichy Pullman Express" "Булонь Виши" 1927 "Luchon Express" "Париж Люшон" 1898 "Lusitania Express" "Мадрид Лиссабон" 1943 "Maroc Express" "Мадрид Алхесирас" 1911 "Marseille Nice Express" "Марсель Ницца" 1889 "Méditerranée Express" "Париж Лион Марсель Сан-Ремо" 1889 "Milano Ancona Pullman Express" "Милан Анкона" 1927 "Milano Nizza Express" "Милан Сан-Ремо Канны" 1925 "Milano Montecatini Express" "Милан Монтекатини" 1926 "Milano Venezia Express" "Милан Венеция" 1926 "Napoli Palermo Express" "Неаполь Палермо" 1902 "Nord Express" "Остенд және Париж Берлин Санкт-Петербург" 1896 "Nord Süd Brenner Express" "Берлин Верона Милан Канны" 1897 "Nord Süd Gotthard Express" жоспарланған ғана 1898 "Nederlandse LLoyd Express" "Гаага Париж Турин Генуя" 1936 "New York Express" "Париж Шербур" 1900 "Night Ferry" "Лондон Париж" 1936 "Oberland Express" "Кале Париж Интерлакен" 1906 "Oberland Léman Express" "Париж Сент-Морис және Берн" 1904 "L'Oiseau Bleu" "Антверпен Париж" 1929 "Orient Express" "Париж Стамбул" соғыстан кейін Париж Прага Варшава/Будапешт 1883 "Ostende Bad Kissingen Express" "Остенд Бад-Киссинген" 1910 "Ostende Karlsbad Express" "Остенд Карлсбад" 1895 "Ostende Köln Pullman Express" "Остенд Кельн" 1929 "Ostende Suisse Express" "Остенд Страсбург Базель Люцерн" 1901 "Ostende Wien Express" "Остенд Вена" 1894 "Ostende Wien Constantza Express" "Остенд Вена Константица" 1895 "Ostende Wien Orient Express" "Остенд Вена Белград Стамбул" 1925 "Ostende Wien Triëst Express" "Остенд Вена Триест" 1895 "P & O Overland Express" "Лондон Кале Марсель" 1935 "Paris Aix les Bains Express" "Париж Экс-ле-Бен" 1903 "Paris Barcelone Express" "Париж Барселона" 1904 "Paris Bordeaux Express" "Париж Бордо" 1889 "Paris Carlsbad Prague Express" "Париж Карловы Вары Прага" 1921 "Paris Côte Belge Pullman Express" "Париж Остенд Бланкеберг Кнокке" 1928 "Peninsular Express" "Кале Бриндизи" 1890 "Puerta del Sol" "Париж Мадрид" 1969 "Pyrénées Express" "Париж Биарриц және Люшон" 1891 "Pyrénées Côte d'Argent Express" "Париж Биарриц Ирун" 1921 "Riviera Express" "Марсель Ментон" 1897 "Riviera Napoli Express" "Берлин және Амстердам Канны Вентимилья Рапалло Неаполь" 1931 "Roma Firenze Cannes Express" "Рим Флоренция Канны" 1908 "Roma Napoli Pullman Express" "Рим Неаполь" 1929 "Rome Express" "Кале Париж Флоренция және Рим" 1890 "Rotterdamsche LLoyd Express" "Роттердам Марсель" 1936 "Royan Express" "Париж Руан" 1898 "St. Petersburg Wien Nice Cannes Express" "Санкт-Петербург Вена Ницца Канны" 1898 "Simplon Express" "Кале Париж Милан Венеция" 1906 "Simplon Oriënt Express" "Кале Париж Милан Триест Бухарест және Стамбул және Афины" 1919 "Star of Egypt" "Каир Люксор Шалла" 1929 "Sud Express" "Париж Мадрид және Лиссабон" 1887 "Suisse Express" "Кале Лаон Реймс Люцерн" 1891 "Suisse Arlberg Express" "Париж және Кале Вена" 1924 "Sunshine Pullman Express" "Каир Люксор Шалла" 1929 "Train Eclair" "Париж Вена" 1882 "Taurus Express" "Хадарпаша Рияк Багдад" 1930 "Tirol Express" "Париж Зальцбург" 1936 "Torino Nizza Cannes Pullman Express" "Турин Ницца Канны" 1927 "Torino Venezia Pullman Express" "Турин Венеция" 1928 "Transatlantique Express" "Париж Ле-Авр" 1900 "Trans Mandchuria Express" "Владивосток Харбин Чанчунь" 1921 "Trans Siberian Express" "Мәскеу Томск" 1898 "Trouville Express" "Париж Трувиль" 1886 "Trouville Deauville Express" "Париж Трувиль Довиль" 1923 "Tunis Oran Express" "Тунис Константин Алжир Оран" 1902 "Vichy Express" "Париж Виши" 1904 "Wien Nizza Cannes Express" "Вена Ницца Канны" 1896 "Wien Roma Napoli Express" "Вена Рим Неаполь Палермо және Таормина" 1911 "Wien San Remo Nizza Cannes Express" "Вена Сан-Ремо Ницца Канны" 1923 "Wien Tirol Riviera Express" "Вена Больцано Канны" 1913

1918 жылғы қарулы келісім

1918 жылы Германиямен жасалған келісім CIWL #2419 ("Le Wagon de l'Armistice") вагонында қол қойылды. Кейін CIWL қызметіне қайтарылған, ол ары істен шығарылып, француз президенттік пойезіне қосылды. 1921 жылы алынып, 1927 жылға дейін Париждегі Cour des Invalides-те көрмеге қойылды, содан кейін Компиеньге көшіріліп, көрсетілді. 1940 жылға дейін өзінің ғимаратында, Clairiere de l'Armistice-де тұрды, сосын неміс әскері оны алып кетіп, Франция мен нацистік Германия арасындағы 1940 жылғы келісімді қабылдау үшін пайдаланды. Осыдан кейін вагон соғыс трофеі ретінде Берлинге әкелінді, сонымен бірге үлкен тас тақташаның бөліктері (француз тілінде) мына жазумен бірге алынып кетті:

«Осы жерде 1918 жылдың 11 қарашасында Германия Рейхының қылмыстық мақтанышы құлады. Оны құлдыратуға тырысқан еркіндік халықтары жеңіске жетті.»

Берлинде көрсетілгеннен кейін, CIWL #2419 1945 жылы сақтау үшін Тюрингиядағы Ордруфқа көшірілді. 1945 жылдың басында одақтастар Германияға енген кезде, вагонды қорғаған SS әскерлері одақтастардың қолына тимейін деп, жақын маңайына көміп, өртеп жіберді. Кейіннен қалдықтары қазылып алынып, қалпына келтірілген Компиеньге қайта оралды. CIWL 1950 жылы оның орнына сол құрылыс тапсырысынан тағы бір вагонды, 1913 жылы салынған CIWL #2439-ды сыйға берді. Бұл вагон да 1918 жылдың 11 қарашасында Компиеньде болған, ол көрсету үшін #2419D болып қайта нөмірленіп, 1950 жылғы келісім күні орнатылды.