Вьетнам коммунистік лагерлері: «Түзету-білім беру» жүйесінің тарихы

Кіріспе

Коммунистік Вьетнамның басқаруындағы түрме лагерлері – Вьетнам соғысы аяқталғаннан кейін Вьетнамның коммунистік үкіметі ұстаған түрме лагерлері. Бұл лагерьлерде үкімет кем дегенде 200 000 – 300 000 бұрынғы әскери шенеуніктерді, мемлекеттік қызметкерлерді және Оңтүстік Вьетнамның бұрынғы үкіметін қолдаушыларды түрмеге қамады. Басқа есептер бойынша, «қайта тәрбиелеуден» өткен тұтқындардың саны 500 000-нан 1 миллионға дейін жетеді. 1 миллиондық жоғары көрсеткіш премьер-министр Фам Ван Донгтың дұрыс аудармалмаған мәлімдемесіне байланысты деп есептеледі және көптеген ғалымдар оны артық деп санайды. Тұтқындар бірнеше аптадан 18 жылға дейін түрмеде отырды.

" 学习改造 " сөзінің мағынасы

Педагогикалық мәңі бар қайта білім беру термині вьетнам тіліндегі "học tập cải tạo" (學習改造) сөзінің жақындау мистикалық мәнін толық жеткізбейді. Cải ("өзгерту", қытай-вьетнам тілінен 改) және tạo ("жасау", қытай-вьетнам тілінен 造) бірігіп, сөзбе-сөз жаңадан құруға және күнәлі немесе кемшіліктері бар адамдарды жаңартуға жасалған әрекетті білдіреді.

Тарихи негіздер

Оңтүстік Вьетнамда Нго Динь Дием үкіметі Солтүстік Вьетнамның қиындықтар тудыру әрекеттеріне қарсы шара қолданды (соның ішінде 1956 жылы Вьетконгтың 450-ден астам Оңтүстік Вьетнамдық шенеуніктерін өлтіруі) және күдікті коммунистердің ондаған мыңдаған адамдарын "саяси қайта тәрбиелеу орталықтарында" ұстады. Коммунистік қызметті шектеуде біршама сәттілікке қол жеткізгенімен, Диемнің қайта тәрбиелеу орталықтары – көптеген коммунист емес адамдарды түрмеге қамаған қатал бағдарлама болды. Солтүстік Вьетнам үкіметі 1957 жылдың қараша айына дейін 65 000-нан астам адам тұтқындалғанын және 2 148 адам қаза тапқанын мәлімдеді.

1975 жылдың 30 сәуірінде Сайгон құлағаннан кейін жүздеген мың Оңтүстік Вьетнамдық еркектер – қарулы күштердің бұрынғы офицерлері, діни көшбасшылар, американдықтар немесе ескі үкіметтің қызметкерлері "жаңа үкіметтің жолдарымен танысу" үшін қайта тәрбиелеу лагерьлеріне жиналды. Олар ешқашан сотталған жоқ, үкім шығарылған жоқ немесе қандай да бір қылмыс жасағаны үшін айыпталған жоқ. Көптеген оңтүстік вьетнамдықтар қайықпен қашуды таңдады, бірақ кейбіреулері қашпады. Президент Дыонг Ван Миннің капитуляциялағанын естігеннен кейін, ARVN-ның бірнеше генералдары мен офицерлері, мысалы, Ан Лөк шайқасымен танымал генерал Ле Ван Хунг және Кан То және басқа Меконг провинцияларын қорғаған IV корпустың соңғы генерал-майоры Нгуен Хоа Нам, шетелге қашудың орнына өзін-өзі өлтіруді немесе қайта тәрбиелеу лагеріне жіберу қаупін таңдады. 1975 жылдан бері қайта тәрбиелеу лагерьлеріне қамалғандар негізінен екі топқа бөлінді: соғыс кезінде американдықтармен және олардың одақтастарымен ынтымақтасқандар және 1975 жылдан кейін 1973 жылғы Париж келісімдерінің 11-бабында айтылған демократиялық бостандықтарды пайдалануға тырысқандары үшін тұтқындалғандар. (Бұл келісімдерді бұзуға мүмкін.)

Үкіметтің пікірі

Ресми түрде Вьетнам үкіметі қайта тәрбиелеу лагерлерін түрме деп санамайды; керісінше, оларды білім беру және қоғамға пайдалы еңбек арқылы адамдардың қайта оңалтылуына мүмкіндік беретін орындар деп қарастырады. Ханой үкіметі тұтқындарды соғыс қылмыскерлері деп белгілеп, қайта тәрбиелеу лагерлерін қорғады. 1981 жылы үкімет Amnesty International ұйымына жолдаған хатта, қайта тәрбиелеу лагерлеріндегі барлық адамдардың 1967 жылғы 30 қазандағы «Контрреволюциялық қылмыстарға қарсы» заңтың 3-бабында (Солтүстік Вьетнам үкіметі үшін қабылданған) белгіленген ұлттық сатқындық қылмысын жасағанын мәлімдеді. Бұл заңға сәйкес, жаза 20 жылдан өмір бойына түрме жазасына дейін немесе өлім жазасына дейін болуы мүмкін. Алайда, үкімет тұтқындарға «қайта тәрбиелеу» процесін өткізуге рұқсат берді, бұл Вьетнамның пікірінше, заң бұзушыларды жазалаудың ең «адамгершілік» жолы. Жаңа үкімет ARVN әскерлері үшін үш күн, төменгі шендегі офицерлер мен қызметкерлер үшін он күн, ал жоғары шендегі ARVN офицерлері мен қызметкерлері үшін бір айлық қайта тәрбиелеу курсын жариялады. Көптеген мұғалімдер ерте не кеш қайта тәрбиелеуге жіберілетінін білген соң, өз еркімен қайта тәрбиелеуге келді. Денсаулығы нашар адамдар да қайта тәрбиелеуге келді, үкімет мектептерде дәрігерлер мен медициналық жабдықтар болатынына және науқастарға жақсы көмек көрсетілетініне сендірді. Алайда, кейбір жоғары шенді ARVN генералдары мен офицерлері үшін қайта тәрбиелеу лагерінде болу мерзімі он жылдан асып кетті. Ашаршылықтан және аурудан өлім-жұлым жиі орын алды, ал қаза болғандардың денелері көбінесе лагерь аумағындағы жерлеу орындарына жерленді, бірақ кейін бұл жерлер тасталып кетті. «Жүздеген мың адам өмір бойы дене және психикалық жараларды көтеріп жүрді». Лагерьден босатудың нақты критерийлері болмағандықтан, тұтқындардың жақсы мінез-құлқынан гөрі пара беру және жоғары лауазымды шенеуніктермен желісі болуы босату процесін жеделдетуге көбірек мүмкіндік берді. Босатылған тұтқындар шартты түрде босатылып, алты айдан бір жылға дейін бақылауға алынды. Осы кезеңде олардың ресми мәртебесі болмады, елден шығуға рұқсаты, мемлекеттік азық-түлікпен қамтамасыз етілуі және балаларын мектепке жіберу құқығы болмады. Егер бұрынғы тұтқындардың жағдайы қанағаттандырмас деп табылса, олар жұмысынан шығарылуы, бақылауға алынуы немесе қайтадан лагерьге жіберілуі мүмкін еді. Осы қиындықтарға тап болған көптеген адамдар елден қашып, «қайық адамдарына» айналды. АҚШ үкіметі қайта тәрбиелеу лагерлеріндегі тұтқындарды саяси тұтқындар деп есептеді. 1989 жылы Рейган әкімшілігі Вьетнам үкіметімен келісімге келді, оған сәйкес Вьетнам көптеген бұрынғы Оңтүстік Вьетнам шенеуніктерін қайта тәрбиелеу лагерлерінен босатуға міндеттенді. Вьетнамдық-американдық қоры 2006 жылдың басында «Қайтып келген жарақат» атты бағдарламаны бастады. Бұл бағдарламаның мақсаты лагерьлерде қайтыс болған адамдардың қабірлерін табу, олардың сүйектерін анықтау және оларды туыстарына жеткізу.

Officially, the Vietnamese government does not consider the re education camps to be prisons; instead it views them as places where individuals can be rehabilitated into society through education and socially constructive labor. The Hanoi government defended re education camps by labeling the prisoners as war criminals. A 1981 memorandum of the government to Amnesty International claimed that all those in the re education camps were guilty of acts of national treason as defined in Article 3 of the 30 October 1967 Law on Counter revolutionary Crimes (enacted for the government of North Vietnam), which specifies punishments ranging from 20 years to life in prison or the death penalty. However, it was instead allowing the prisoners to experience "re education", which Vietnam says is the most "humanitarian" form of punishment for law breakers. The new government announced that there would be three days of re education for ARVN soldiers, ten days for low ranking officers and officials, and one month for high ranking ARVN officers and officials. Many teachers reported for re education, assuming that they would have to undergo it sooner or later anyway. Sick people also reported for re education, assured by the government that there would be doctors and medical facilities in the schools and that the patients would be well treated. However, the re education camp lasted sometimes more than 10 years for some higher ranks ARVN generals and officers. Deaths from starvation and disease occurred frequently and bodies were often buried in graves on site which were later abandoned. refn|group=n|" hundreds of thousands more [inmates] bore the permanent physical and psychological scars that would hound them the rest of their lives." Since there were no clear criteria for releasing the inmates from the camps, bribery and family connections with high ranking officials were more likely to speed up release than the prisoner's good behavior. Released prisoners were put on probation and placed under surveillance for six months to one year. During that time they had no official status, no exit visas, no access to government food rations, and no right to send their children to school. If the progress of the former prisoners was judged unsatisfactory during this period, they could lose their jobs, be put under surveillance, or be sent back to the camps. Faced with these challenges, many chose to flee the country and became boat people. The U. S. government considered re education camp inmates to be political prisoners. In 1989, the Reagan administration entered into an agreement with the Vietnamese government, pursuant to which Vietnam would free many former South Vietnamese officials still held in re education camps. The Vietnamese American Foundation began a program called "The Returning Casualty" in early 2006. It attempts to locate the graves of people who died in the camps, identify their remains and deliver them to their loved ones.