Кіріспе
1804 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльсте австралиялық көтеріліс 1804 жылдың басында Роберт Эмметтің былтыр шілдеде Дублинде жасаған көтеріліс әрекеті туралы хабар келгеннен кейін, осыған ұқсас құпия жоспар құрылды. 1798 жылғы көтерілістің қатысушысы Филипп Каннингэм және Касл-Хиллдегі тағы бір ирландтық сотқын Уильям Джонстон көтеріліс ұйымдастыруды жоспарлады. Касл-Хиллдегі 685-тен астам сотқын Хоуксбери өзені аймағынан келген шамамен 1100 сотқынмен бірігіп, Конституция төбесінде жиналып, Параматтаға, содан кейін Сиднейдің Порт-Джексон портына қарай жорық жасауға ниеттенді. 1804 жылғы 4 наурыздың кешкі сағат 8-інде Джон Кавена көтерілістің басталу белгісі ретінде Касл-Хиллдегі үйіне өрт қойды. Грин-Хиллстегі (қазіргі Виндзор) сотқындар өртті көрмесе де, Каннингэм жергілікті қолдаушылардан және Касл-Хиллдегі мемлекеттік шаруашылықтан қару-жарақ, оқ-дәрі, азық-түлік және жауынгерлерді жинақтау жоспарын іске қосты. Каннингэм жетекшілік етіп, 200-300-ге жуық көтерілісші мемлекеттік шаруашылық ғимаратына еніп, оттық қарулар, оқ-дәрі және басқа да қару-жарақтарды тартып алды. Бұл әрекеттері бір жыл бұрын алынған ақпараттарға негізделген, сол кезде Касл-Хиллден 12 сотқын қашып, айналасындағы аудандарда достарын және қолдаушыларын іздеген. Қолға түскендердің барлығы бір үлгіде айтты: олар Көк тау арқылы Қытайға бара жатыр.
Early in 1804, after news arrived of Robert Emmet's attempted rising in Dublin the previous July, a similar conspiracy formed. Phillip Cunningham, a veteran of the rebellion of 1798, and William Johnston, another Irish convict at Castle Hill, planned an uprising. Over 685 Castle Hill convicts intended to join with nearly 1,100 convicts from the Hawkesbury River area, rally at Constitution Hill, and march on Parramatta and then Sydney Port Jackson itself. At 8 o'clock on the evening of 4 March 1804, John Cavenah set fire to his hut at Castle Hill as the signal for the rebellion to begin. While the fire was not seen by the convicts at Green Hills, today's Windsor, on the Hawkesbury River, Cunningham activated the plan to gather weapons, ammunition, food and recruits from local supporters and the government farm at Castle Hill. With Cunningham leading, about 200 to 300 rebels broke into the Government Farm's buildings, taking firearms, ammunition, and other weapons. Their move had been informed by the intelligence gathered a year previously, when 12 convicts escaped from Castle Hill, seeking out friends and sympathisers in the surrounding districts. When captured, every convict had the same story: they were heading to China by crossing over the Blue Mountains.
Үкіметтің алғашқы реакциясы
Көтеріліс туралы хабар тараған кезде, 5 мыңға жуық тұрғыны бар колонияда зор үрей туды. Самуэль Марсден сияқты шенеуніктер Элизабет Макартур мен оның балаларын қайықпен алып, аймақтан қашып кетті, себебі хабарлаған адам әскерді Парраматтадан аудармақ үшін Макартурдың шаруашылығына шабуыл жасалатынын ескерткен. Көтеріліс туралы жаңалықты алған соң, губернатор Кинг жетекшілікті өз қолына алу үшін Парраматтаға жалғыз барып, ал лейтенант-губернатор полковник Уильям Патерсон күзетті күшейтті. HMS Calcutta-дан 140 сарбаз бен Сиднейдің адал қоғамының жасақтары күзет міндетін қабылдады, ал 56 сарбаздан тұратын Жаңа Оңтүстік Уэльс корпусының тобы, ішінде лейтенант Уильям Дэвис және квартермейстер сержант Томас Лейкок, Парраматтадағы гарнизонды нығайту үшін түнде жолға шықты. Сонымен қатар, провозмаршал Томас Смит Аннандальдегі майор Джордж Джонстонмен байланысу үшін жіберілді. Сиднейден келген әскерлер сағат 1:30-да жетіп келді, және жылдам тексеруден кейін қаланың батыс жағына алдын ала күзет жіберілді. Джонстон Кингтің Мансфилд доктринасы бойынша әскери кепілдік жариялағаннан кейін шамамен төрт сағаттан соң Парраматтадағы Үкімет үйіне келді. Кингтің әскери кепілдік жариялауы кең аумаққа тарады, ол Касл-Хиллден Хоуксбери және Непиан аймақтарына дейін созылып, тиісті жолдамалары жоқ адамдарды ұстауға рұқсат берді. Сонымен қатар, комендант сағаты енгізілді және кешірім жарияланды, бұл оқиғаға қатысушыларға 24 сағат уақыт берді. Джонстон Парраматтаға келген кезде Кинг Джонстонға жазбаша, содан кейін ауызша бұйрықтарын жеткізді. Джонстон бірнеше сағат бұрын көтерілісшілер көрінген Үкімет үйі маңындағы саябақтың батыс қақпасына баруы керек еді. Егер олар болмаса, оларды табу үшін Тунгабби және Касл-Хилл бағытында іздеуді және одан әрі бұйрықтарды күтуді тапсырды. Оған өз нұсқауларын орындамағандарға атуға рұқсат берілді. Сағат 5:00-ден кейін Джонстон бас көтерілісшілердің негізгі күшін табу үшін жолға шықты. Ол өзімен бірге әскерлерін алып келгеннен басқа, бірнеше азаматтар да ерікті түрде қосылды. Парраматта адал қоғамының 36 қарулы мүшесі де шақырылып, қаланы қорғауды өз мойнына алды. 50-ден астам адам резервтік жасаққа қосылып, Жаңа Оңтүстік Уэльс корпусымен бірге көтерілісшілерге қарсы аттанды. Джонстон екі бағытта ілгерілеуді шешті, біреуін Тунгаббиге қарай өзі жетекшілік етті, ал екіншісін Касл-Хилл жолымен субальтерн Дэвис басқарды.
Көтерілісшілер дайындық үстінде
Осы арада Конституция төбесінде (Тунгабби) көтерілісшілер күштерін үйлестіруде қиындыққа тап болды, себебі бірнеше топ, соның ішінде Сэмюэл Хьюмстің 70 шамасындағы адамы түнде жолдан жаңылып қалды. Каннингэм мен Джонстон әскерлерін жаттығуға кірістірді, ал бір топ Парраматтаға кіруге тырысты, онда олар басқа қастандық жасаушылар Конституция төбесіне жинала бастауы үшін ғимаратты өртеуі керек еді. Каннингэм бұрынғы екі көтеріліске, сондай-ақ «Анна» кемесіндегі бүлікке қатысқандықтан, тәжірибесінен көтеріліс немесе бүліктегі ең маңызды нәрсе – құпиялылық екенін білді. Екі адам бас тартты: ирландтық күзетші Слоан және Льюис Булгер. Парраматтадағы командир, капитан Эдвард Эбботт, көтеріліс туралы ескерту алғаннан кейін қорғаныс шараларын қолға алып, Сиднейдегі губернаторға хабарлама жіберді. Олардың курьері Джон Гриффен Каннингэмнің Брайан Фьюриге жеткізуге берген тапсырмаларын орындау туралы ойын өзгертті және кейін тұтқындалды, сол себепті Виндзор, Парраматта және Сиднейге шақыру хабарламалары сәтсіз аяқталды, көтеріліс Парраматта аймағының батысында шектелді. Парраматтаны сәтті басып алу белгісін күткеннен кейін және күштер келмеген соң Каннингэм стратегиясын қайта қарау үшін Парраматтадан Тунгаббиге қайтаруға мәжбүр болды. Алдағы жол тек қана өлімге және мүмкін жеңіліске алып келетінін білген көтерілісшілер батысқа қарай жылдам қозғалды, қазіргі Роуз-Хилл және Келливилл аймағындағы Грин-Хиллден (Виндзор) шығысқа бет алғандармен қосылуды үміттене отырып, жол бойы бірнеше сотталғандарды әскерге алуға немесе мәжбүрлеуге тырысты. Кейін куәлік бергендер, олардың жазаларын жеңілдету үшін әскери қызметке алынғанын айтты. Осы кезеңде көтерілісшілер колонияның қару-жарағының шамамен үштен бірін иеленді. Олардың саны бірнеше жүзге дейін азайды, соңында үкімет бақылауындағы сол кездегі газет хабарлағандай, 233 адамды құрады.
Шайқас
Майор Джонстонның жасағы түнгі марштан шаршап, 400-ге жуық көтерілісшілердің қашқанын естіді. Осыдан кешіктіру тактикасын қолдану үшін, ол шағын атты әскерімен оларды қуды, ал жасағының қалғаны 6 шақырым (4 миль) қашықтықты Тоунгаббиге дейін жүріп өтті. Бастапқыда көтерілісшілер Тоунгаббиде деп есептелген, бірақ Джонстон келген соң олар Конституция төбесіне көшкенін хабарлады. Бір сарбаздың басшылығымен шағын топ сол жерді айналып өтуге жіберілді, ал он шақты сарбаздан тұратын шабуыл тобы төбеге көтерілді, бірақ ол тастап кетілгенін, көтерілісшілердің 27 шақырым (17 миль) қашықтықтағы Хоксбериге қарай жылғанын көрді. Күн ысыған сайын, қууға жабдықталмаған сарбаздардың күші азайды. Тоунгаббиден шамамен 10 шақырым (6 миль) жерде Джонстон 230-260 сарбаздан тұратын басқыншылар тобын Роуз-Хилл маңында тапты. Джонстон алдымен атты сарбазды көтерілісшілерге берілуге және губернатордың кешірімінен пайдалануға шақыру үшін жіберді. Бұл сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол рим-католик діни қызметкері Джеймс Диксонды оларға жүгінуге жіберді. Содан кейін ол өзі барды және олардың Әке Диксонды тағы да тыңдауға келісімін алды. Осы уақытта қуушы күштер жақындады және майор Джонстон, губернатордың жеңіл атты әскерінен Томас Анлезаркпен бірге, оларға жақындап, көтерілісшілердің басшыларын шақырды. Олардың берілуін талап еткенде, Каннингхемнен "Өлім немесе бостандық" деген жауап алды, кейбіреулері "бізді үйге апаратын кеме" деп қосты деген аңыз бар, бірақ бұл әңгімені кейін Саттор бір рет жазған. Майор Джонстонның артында NSW корпусы мен ортақ әскерлері атуға дайын тұрғанда, ол және Анлезарк тапаншаларын шығарды, бітімгершілік аясында келіссөздер жүргізіп, көтерілісшілердің екі басшысын алдап, сарбаздардың қатарына қайтарды. Шабуылға бұйрық берілгеннен кейін, квартирмейстер сержант Томас Лейкок көтерілісшілерге он бес минуттан астам мылтықпен оқ жаудырды, содан кейін Кунингхемді кескішімен шабуылдады. Басшысыз қалған көтерілісшілер қарсылық көрсетуге тырысты, бірақ олар ыдырап, шашырап кетті. Ресми мәліметтерге сәйкес, шайқаста кем дегенде он бес көтерілісші қаза тапты. Майор Джонстон олардың ынтасын басу үшін тапаншасын көрсетіп, одан артық қан төгілмеуіне тырысты. Бірнеше сотталғандар тұтқындалды, ал көтерілісшілерді қуу кезінде белгісіз саны қаза тапты, іздестіру түнге дейін жалғасты, Сиднейден келген жаңа сарбаздар да қосылды. Ескі есептесулердің орны толтыру үшін екі аптаға дейін оқ атылғандығы туралы хабарлар тарады. Сәрсенбі, 7 наурызда губернатор Кинг 10 наурызға дейін берілгендерге кешірім жасалатынын жариялады. Осыдан кейін, түнде жолдан адасқан көптеген топтар кешірім бойынша өздерін тапсырды немесе Касл-Хиллге қайтып келді, онда Сэмюэл Хьюмс басқаратын 70 шақты адамнан тұратын үлкен топ Лоял Параматта қауымдастығының жасағымен тұтқындалды.
Орналасқан жері
Соғыс орны Роуз-Хилл есімді жердің шығысында деп есептеледі, және Ричард Роузға, белгілі бір саяси көзқарастағы адамға, осы жерде ирландтық сотталғандар үшін маңызды орынға айналуының алдын алу мақсатымен жер берілді деген болжам бар. 1986 жылғы наурыз айында "Касл-Хиллдегі үкіметтік шаруашылығы" халықаралық және австралиялық маңызы бар ерекше орын ретінде бұрынғы Ұлттық мүлік тізіліміне енгізілді. Тұрғын үйлер салу түрме қалашығының ауданын қысқартып, қазіргі таңда Касл-Хилл мұралық паркі ретінде сақталған жердің көлемі 2004 жылы құрылған аталған парктан аспайды. Кастлбрук зиратындағы шайқас орнының жанында осы оқиғада қаза болғандардың құрбанына арналған мүсін орнатылған. Шайқастың нақты қай жерде өткені туралы әлі де пікірталас жүруде.
Еске алу
2004 жылы көтерілістің екі жүз жылдығы түрлі іс-шаралармен тойланды. 2004 жылғы қайта жаңғырту маңызды болды, өйткені көтерілісшілер, жасақ және әскер құрамына дәлме-дәл сандар жиналды. Іс-шара бастапқы орналасқан жерге жақын, соған ұқсас ландшафтта өтті. Қайта жаңғыртуды ABC жазды. Бұл шайқас экранда көрсетілген. 1978 жылғы австралиялық "Желге қарсы" телесериалы көтеріліске дайындық және оның жеңілісін екі бөлімде көркемдеп бейнеледі. Шайқасты еске алу үшін Роуз-Хиллдегі Виндзор жолындағы Кастлбрук еске алу паркінде ескерткіш орнатылды. Ол 1988 жылдың наурыз айында ашылды. Сондай-ақ, бұл оқиға Castle Hill радио спектаклінде драматизацияланды.