Кіріспе
Ascophyllum nodosum – Fucaceae тұқымдасына жататын ірі, кең таралған суық теңіз балдыры немесе қоңыр балдыр (Phaeophyceae). Оның көптеген атаулары бар: түйінделген балдыр, жұмыртқа тәрізді балдыр, feamainn bhuí, rockweed, түйінделген ламинария және норвегиялық ламинария. Ол тек Солтүстік Атлант мұхитында, Еуропаның солтүстік-батыс жағалауында (Ақ теңізден Португалияға дейін), сондай-ақ Гренландияның шығысында және Солтүстік Американың солтүстік-шығыс жағалауында өседі. Оның таралу аймағы осы ендіктерден оңтүстікке қарай жылы теңіз суларымен шектеледі. Ascophyllum nodosum су мен құрғақ аралық аймақта кеңінен таралған. Ол ғылыми зерттеулерде көптеген рет пайдаланылған, тіпті оны пайдалану арқылы адам организміне пайдасы бар екені анықталған.
Ascophyllum nodosum is a large, common cold water seaweed or brown alga (Phaeophyceae) in the family Fucaceae. Its common names include knotted wrack, egg wrack, feamainn bhuí, rockweed, knotted kelp and Norwegian kelp. It grows only in the northern Atlantic Ocean, along the north western coast of Europe (from the White Sea to Portugal) including east Greenland and the north eastern coast of North America. Its range further south of these latitudes is limited by warmer ocean waters. It dominates the intertidal zone. Ascophyllum nodosum has been used numerous times in scientific research and has even been found to benefit humans through consumption.
Ғылыми атау тарихы
Ascophyllum nodosum – Ascophyllum туысының жалғыз түрі. Алғашқы атауы (базионим) Fucus nodosus Linnaeus 1753 болған. Түр Stackhouse (Papenfuss 1950) тарапынан Ascophyllum (Ascophylla) туысына (Ascophyllum laevigata атауымен Guiry and Guiry 2020) көшірілген. Ascophyllum nodosum комбинациясын Ле Жоли жасаған (1863).
Сипаттама
Ascophyllum nodosum ұзын, берік және былғары жапырақтарымен сипатталады, олардың бұтақтары екіге тең бөлінеді. Жапырақтарының бойымен бір-бірінен тең арақашықтықта орналасқан ірі, жұмыртқа тәрізді ауа қапшықтары бар, олар сабақтарынан айырылмаған. Ауа қапшықтары толқындардың әсерінен немесе басқа да себептерден үзілген жапырақтардың таралып, басқа жерлерде жаңадан өсуіне мүмкіндік береді. Жапырақтары 2 метрге дейін жете алады, бірақ ұзындығы толқынға байланысты: су ағынының жылдамдығы артқан сайын ұзындығы да артады, бірақ толқындардың күші артқанда ұзындығы қысқарады. Олар көк қоңыр түсті және сәл сығымдалған, бірақ орталық қабырғасы жоқ.
Көбею
Әрбір жеке өсімдік екіжынысты, яғни еркек немесе әйел болып келеді. Өсімдік тозаңданып, зигота түзілгеннен кейін бір жыл өткен соң, алғашқы жапырақ пайда болады, ал екінші жылдың басында ауа қабығы қалыптасады, ол өсімдіктердің жасын анықтауға мүмкіндік береді. Бұл түрдің су бетінде еркін жүзетін түрлері, мысалы, А. н. макаи Cotton, Шотландия мен Ирландиядағы теңіз шығанақтарының басындай өте тыныш жерлерде кездеседі.
Экология
Ascophyllum nodosum көбінесе жағалаудың ортаңғы аймағындағы қорғалған жерлерде кездеседі, онда ол жағалау аймағындағы басым түрге айналуы мүмкін. Оның өнімді болуына шамамен бес жыл уақыт қажет. Ascophyllum nodosum – автотроф, яғни ол басқа өсімдіктер мен балдырлар сияқты фотосинтез арқылы өз тамағын өндіреді. A. nodosum-дағы ауа қапшықтары флотация құрылғысы ретінде қызмет етеді, бұл күн сәулесінің өсімдікке жақсы жетуіне және фотосинтезге көмектеседі. Polysiphonia lanosa (L.) T. A. Christensen – кішкентай қызыл балдыр, ол көбінесе Ascophyllum-ның тығыз шоғырларында өседі, оның тамыршалары иесіне еніп өседі. Кейбіреулер оны паразиттік деп есептейді; алайда, ол тек түйінді балдырдан (паразиттік емес) құрылымдық қолдау алатындықтан, ол эпифит ретінде танылады.
Тарату
Бұл түр Ирландиядан, Ақ теңізден, Фарер аралдарынан, Норвегиядан, Ұлыбританиядан және Мэн аралынан, Нидерландыдан Еуропа аймағында, ал Фанди шығанағынан, Новая Шотландиядан, Баффин аралынан, Гудзон бұғазынан, Лабрадордан және Ньюфаундлендтен Солтүстік Америкада кездесетіні тіркелді.