Кіріспе
Дато Сэр Онн бин Дато Джафар (12 ақпан 1895 – 19 қаңтар 1962) – 1947 жылдан 1950 жылға дейін Жохордың 7-ші Menteri Besar-і, содан кейін Малайяның (қазіргі Малайзия) саясаткері болды. Жапондық оккупациядан кейін британдық отарлық биліктің қайта оралуымен құрылған Малайя Одағына ұйымдасқан қарсылығы оны 1946 жылы Біріккен малайлар ұлттық ұйымын (UMNO) құруға итермеледі; ол UMNO-ның негізін қалаушысы және 1951 жылы отставкаға дейін оның бірінші президенті болды. Ол бүкіл Малайя бойынша ұйымдасқан империализмге қарсы күрес пен ерте малай ұлтшылдығының пионері ретінде танымал болды, бұл ақырында Ұлыбританиядан Малайяның тәуелсіздігіне әкелді. Ол сондай-ақ Ауылдық өнеркәсіптік даму басқармасын (RIDA) құру арқылы малайлардың әлеуметтік және экономикалық тұрмысын жақсартуға жауапты болды. Оның ұлы – Малайзияның үшінші және бұрынғы премьер-министрі Хусейн Онн, немересі – UMNO-ның аға саясаткері Хишамуддин Хусейн, ал шөбересі – Онон Хафиз Гази, қазіргі Жохор штаты заң шығарушы жиналысының Лянь Лянь округінен сайланған депутаты және Жохордың 19-шы Menteri Besar-і.
Dato' Sir Onn bin Dato' Jaafar (; 12 February 1895 – 19 January 1962) was a Malayan politician who served as the 7th Menteri Besar of Johor from 1947 to 1950, then Malaya (now Malaysia). His organised opposition towards the creation of the Malayan Union (by the returning British colonial power after the end of the Japanese occupation of Malaya) led him to form the United Malays National Organisation (UMNO) in 1946; he was UMNO's founder and its first President until his resignation in 1951. He was famously known as the pioneer of organised anti imperialism and early Malay nationalism within the entire Malaya, which eventually culminated with the Malayan independence from Britain. He was also responsible for the social and economic welfare of the Malays by setting up the Rural Industrial Development Authority (RIDA). His son is Hussein Onn, the third and former Prime Minister of Malaysia, his grandson is the senior UMNO politician, Hishammuddin Hussein, and his great grandson is Onn Hafiz Ghazi, the current Member of the Johor State Legislative Assembly for Layang Layang and 19th Menteri Besar of Johor.
Алғашқы жылдар
Оннның әкесі Жохордың бұрынғы бас министрі Жафар Мұхаммед болды. Оның анасы Рокуайя Ханим (сондай-ақ Рогаях Ханим немесе Рукие Ханим; 1864–1904), Осман империясының Кавказ аймағынан шыққан, және ол черкес немесе грузин тегінен болуы мүмкін. Ол, мүмкін, Осман сарайынан Жохор сұлтанына құда түскен қыз ретінде сыйға тартылған. Оның анасы үш рет тұрмысқа шықты, соңғы рет – оның әкесімен. Онн Жафардың отбасы Жохор сарайымен жақын байланыста болғандықтан, Сұлтан Ибрагим оны өгей ұлы ретінде қарады. Ол білімін Жохор-Бахрудағы малай мектебінде бастады. 1904 жылы Англияға барып, 1910 жылға дейін Суффолк графтығындағы Альдебург Лодж жеке мектебінде, сол кездегі Жохордың Тунку Махотасымен бірге оқыды. Ол спортта өте жақсы ойнады және мектептің крикет және футбол командаларының капитаны болды. 1941 жылы Малайяны жапондықтар басып алғаннан кейін, Онн әкімшілік қызметке алынып, Жохорда азық-түлік бақылаушысы болып жұмыс істеді. Хажи Анвар бин Абдул Малик, Хажи Сәйед Әлуи бин Сәйед Шейх әл-Хади және Мохамед Ноа Омар секілді серіктерімен бірге, олар Малайлардың құқықтары мен Малай билеушілерінің мәртебесіне қауіп төндіретін Малай Одағына қарсы малайларды біріктіру мақсатында Біріккен Малай Ұлттық Ұйымын (БМҰҰ) құрды. Онн 1946 жылдың 1 мамырында БМҰҰ президенті болды.
Малайялық одақ
Малай одағының ұсынысында Ұлыбританияның Малай штаттарына толық әкімшілік билігі болды, бірақ Малай билеушілерінің рухани және моральдық құқығына қатысты мәселелерде, оған Малайлар ең жоғары құрметпен қарады. Малайлар мен қытайлар арасындағы қарым-қатынас шиеленісті болды, ал Малай еместерге азаматтық беру мүмкіндігі Малайлар үшін қабылданбас нәрсе саналды. Әсіресе, Джохор саясаткерлері Сұлтан Ибрагимнің Гарольд МакМайклмен келісімдерге қол қоюға дайын тұрғанына наразылық білдірді және Сұлтанның Джохор штатының конституциясындағы, кез келген шетелдік күштің штатты заңды түрде басқаруына тыйым салатын ережелерді бұзғанын айтты. 1946 жылдың ақпан айының басында Аванг бин Хасан бастаған жеті саяси оппозиционер Сұлтанның келісімдерге қол қоюына қарсы наразылық акциясын ұйымдастырды. Акция 1946 жылдың 1 ақпанында Сұлтан Әбу Бәкер атындағы мешітте өтті, онда наразылар ұлтшылдық ұрандарды айқайлады және Сұлтан Ибрагимнің тақтан түсірілуін талап етті. Акция кезінде Малай ұлтшылдығын қанаттандыратын ұрандар көтерілді, олардың көпшілігі келісімдерге қол қою арқылы Малай халқына опасыздық жасады деп айыптайтын Сұлтанға қарсы бағытталған еді. 22 ақпанда Лондондағы Гросвенор Хаусінде тұратын Сұлтан Ибрагимға акция туралы хабар жетті. Сұлтан Ибрагим отарлық кеңсеге жүгініп, ұсынысқа қолдау көрсетуден бас тартқанын мәлімдеді, бірақ бұл саяси оппозиционерлерді қанағаттандырмады. Онн Жафар Малай одағына қарсы наразылықтарына қолдау көрсету үшін басқа Малай штаттарында қосымша акциялар ұйымдастырып, мамыр айында Біріккен Малай Ұлттық Ұйымын (БМҰҰ) құрды. Малайларды және БМҰҰ басшыларын, соның ішінде Онун өзін қанағаттандыру үшін Сұлтан Ибрагим жеке өзі БМҰҰ-ға 5000 доллар көлемінде қаржылай көмек көрсетті, ал 1946 жылы Онн Джохордың Menteri Besar-ы болып тағайындалды. Малайя Федерациясының құрылуы этникалық қытайларға ұнамады, себебі қытайлар мен басқа Малай еместерге азаматтық алуға қолайлы жағдайлар алынып тасталды. 1949 жылы Малайзиялық Қытай қауымдастығы (МҚА) құрылды, оның төрағасы – Федерация құрылған кезде белгіленген азаматтық талаптарына жиі наразылық білдірген Straits Қытай бизнесмені Тан Ченг Лок болды. Нәтижесінде Малайлар мен қытайлар арасындағы қарым-қатынас шиеленісті болды, ал Онн Таннан қашықтап жүрді. Тан бастапқыда Сұлтан Ибрагимпен кездесуде қиындықтарға тап болды, себебі Сұлтан Қытай бизнесмендерімен жұмыс істеуге дағдыланбаған еді. Сұлтан Ибрагим Оннның жұмысына деген ынтасынан көңілі тоңды, себебі ол ОМҰҰ-ға берген уәделерінің нәтижесінде мемлекеттік істерді ескермейтінін байқады. 1950 жылдың басында Сұлтан Ибрагим Оннға жүгініп, ОМҰҰ мен штат үшін күш салуды таңдауын сұрады. Онн біріншісін таңдап, мамыр айында Джохордың Menteri Besar лауазымынан кетті.
УМНО-дан кету
Онн UMNO-ның нәсілге негізделген, қауымдық саясаты деп есептеген нәрсеге көбірек көңіл көшіріп, наразы болды. Ол партияға мүшеліктің барлық нәсілдегі малайзиялықтарға ашық болуын және UMNO-ның Біріккен Малайзия Ұлттық Ұйымы деп қайта аталғанын қалады. Оның ұсыныстары ескерілмеген соң, 1951 жылғы 26 тамызда партиядан шығып, Малайя Тәуелсіздік Партиясын (МТП) құрды. Бірақ МТП малайзиялықтардан жеткілікті қолдау алмады, соңында Онн оны тастап, Парти Негараны құрды, ол малайларды өз жағына тарту үшін малай емес азаматтарға мүшелікке шектеулер қойды. Ақыры, ол 1959 жылғы сайлауда жаңа партиясынан Куала-Теренггану-Селатан округінен Малайя Парламентіне өтті. Екі партия да Тунку Абдул Рахманның жаңа Альянс коалициясына қарсы халықтың қолдауын ала алмады және ол Малайя саяси өмірінен ығысып қалды.
Өлім
Дато Онн 1962 жылдың 19 қаңтарында 66 жасында Жохор-Бахру қаласындағы Бас аурухананың офицерлер бөлімінде қайтыс болды. Ол Жохор-Бахрудағы Махмудия корольдік мазарында әкесі Дато Джаафар Хажи Мұхаммедтің қабіріне жақын жерленді.
Танымал мәдениетте
2007 жылы Шухайми Баба режиссерлік еткен "1957: Хати Малая" фильмінде Зейфрул Нордин сомдаған рөл.