Кіріспе
Ресей, Бурятия Республикасындағы қала, Түркиядағы жер.
the place in Turkey
Этимология
Бурят атауы диван шөбімен жабылған жерді білдіреді және монғол тіліндегі "хиаг" сөзінен туындаған, ол диван шөбін көрсетеді.
География
Кяхта орналасқан аймақ ресей-қытай саудасы үшін тиімді. Сібір өзендерінің жолдары Сібірдің түкшіл аңдарға толы жерлерін Байкал көлімен байланыстырады. Одан әрі Селенга өзенінің аңғары Байкал көлінің оңтүстік-шығысындағы таулар арқылы Моңғолия даласына дейін жалғасатын табиғи жол болып табылады.
Тарих
Кяхта 1727 жылы Селенгинск қаласында жасалған Кяхта шартынан кейін көп ұзамай құрылды. Бұл жер қазіргі Моңғолияның солтүстік шекарасын белгілеген шекара белгілерінің бастапқы нүктесі болды. Кяхтаның негізін қалаушы, серб Сава Владиславич, оны Ресей мен Цин империясы арасындағы сауда орталығы ретінде құрды. "Ол Барсуков қыстағының орнында Троицкосавск бекінісін салуға бұйрық берді. Ағаш бекіністің ішінде шіркеу салынды. Шіркеу Троицкая (Троицкая) бекінісіне де, болашақтағы Троицкосавск қаласына да атын берді. Қала 1734 жылға дейін осылай аталды, содан кейін Кяхта сауда поселкесімен біріктіріліп, Троицкосавск Кяхта деп өзгертілді. 1934 жылы атауы Кяхта деп қысқартылды". Басқа дереккөздерде Троицкосавск солтүстікке қарай орналасқан бекініс ретінде, Троицкосавск – әкімшілік және әскери орталық, ал Кяхта шекарадағы сауда бекеті болғандығы айтылады. Маньчжурлар Кяхтадан оңтүстікке қарай, шекараның өз жағында Маймайчэнды салды. 1762 жылға дейін мемлекеттік керуендер Кяхтадан Пекинге дейін сапар шекті. Одан кейін сауда көбінесе Кяхта-Маймайченде айырбас саудасы арқылы жүзеге асырылды, саудагерлер өздерінің ісін жасау үшін шекарадан өтетін. 1782 жылы Кяхта мен Маймайчэнге танымал ағылшын саяхатшысы және инженер Сэмюэл Бентам келді. Ол Қытай қаласының командирінің өзін "шетелдікке кез келген елде кездесетін ең сыпайы қабылдаумен" күтіп алғанын айтты. Сол кезде ресейліктер тері, мата, киім, тері, былғары сатты. Кяхта тығыз, лас, дұрыс жоспарланбаған қала болды және одан өткен байлықты көрсетпеді, бірақ 19 ғасырда бірнеше неоклассикалық ғимараттар салынды, оның ішінде шай биржасы (1842) және православие кафедралық соборы (1807–1817), екеуі де бүгінге дейін сақталған. 1996 жылы Воскресенская шіркеуі тұрақ ретінде пайдаланылды. Николай Пржевальский, Григорий Потанин, Петр Козлов және Владимир Обручев Моңғолия мен Сіньцзянның ішкі аймандарына саяхаттарын Кяхтадан бастады. Кяхтаға 1805 жылы қала мәртебесі берілді. 1860 жылы Ресей-Қытай шекарасы саудаға ашылғаннан кейін және Транссибір темір жолы мен Қытай Шығыс темір жолы оны айналып өткеннен кейін Кяхта құлдырады. 20 ғасырдың ортасында Улан-Удэден (Транссибірде) Моңғолияның Улан-Баторына және соңынан Қытайға дейін темір жол саласы салынды, бұл бұрынғы Кяхта сауда жолымен қатар жүрді. Алайда, бұл темір жол Ресей-Моңғолия шекарасын Кяхтаның өзінде емес, жақын жердегі Наушкиде кесіп өтеді.
Kyakhta was crowded, unclean, ill planned, and never came to reflect the wealth that flowed through it, although several Neoclassical buildings were erected in the 19th century, including a tea bourse (1842) and the Orthodox cathedral (1807–1817), both of which still stand. In 1996 the Voskreskenskaya church was being used as a stable. It was from Kyakhta that Nikolay Przhevalsky, Grigory Potanin, Pyotr Kozlov, and Vladimir Obruchev set off on their expeditions into the interior of Mongolia and Xinjiang. Town status was granted to Kyakhta in 1805. After the entire Russian Chinese frontier was opened to trade in 1860 and the Trans Siberian and the Chinese Eastern Railways bypassed it, Kyakhta fell into decline. In the mid 20th century, a branch railway was built from Ulan Ude (on the Trans Siberian) to Mongolia's Ulan Bator, and, eventually, to China, paralleling the old Kyakhta trade route. However, this railway crosses the Russian Mongolian border not in Kyakhta itself, but in nearby Naushki.
Кияхта пиджині
Ресей және Қытай империяларының шекарасындағы алғашқы сауда қаласы болған Кияхта, «Кияхта орыс-қытай жаргоны» деп аталатын, орыс және қытай саудагерлерінің қарым-қатынас құралы болған байланыс тіліне атын берді.
Әкімшілік және муниципалдық мәртебе
Әкімшілік-аумақтық бөлініс жүйесінде Кяхта – Кяхтин ауданының әкімшілік орталығы. Әкімшілік бірлік ретінде ол бір ауылдық елді мекенмен (Суджа поселкесі) бірге Кяхтин ауданы құрамына Кяхта қаласы ретінде кіреді.
Экономика
Бүгінде Кяхтаның экономикасы негізінен Ресей, Қытай және Моңғолия арасындағы сауданың маңызды орталығы болуына және республика астанасы Улан-Удэден Моңғолия астанасы Улан-Баторға қарай созылатын тас жол бойында орналасуына байланысты. Сонымен қатар, онда тоқыма, ағаш өңдеу және азық-түлік өнеркәсіптерінің кәсіпорындары бар.
Мәдениет
Қаяхтада Дамдин Сүхбаатардың ескерткіш мұражайы бар.
Климат
Кяхтаның ылғалды континенттік климаты (Кёппен климаттық жіктелімі Dwb) бар, оның құрғақ, суық қыстары мен жылы, ылғалды жаздары ашық көрінеді.