Кіріспе

Абермул пойызының соқтығысуы – 1921 жылғы 26 қаңтарда Уэльстегі Монтгомериширдегі Абермул қаласында болған локомотивтердің майқа тігіскен соқтығысуы, нәтижесінде 17 адам қаза тапты. Апат қызметкерлердің арасындағы түсініспеушілік салдарынан туындады, бұл бір жолды қорғайтын Электрлік Пойыздар Планшеті жүйесінің қауіпсіз жұмысын тоқтатып тастады. Бір поезд қате тақтайшамен жолға шығып, қарсы бағыттан келе жатқан пойызбен соқтығысты.

Өмірбаян

Кембрий темір жолы, Шропширдегі Уитчерчтен Аберистуит пен Бармутқа дейін Дови бұрылысы арқылы Уэльсті кесіп өткен, бірнеше бір жолды бөлімдерден тұрды. Абермулдің шағын станциясы мұндай екі бөлімнің арасындағы кезектесу станциясы болды. Шығысында – Монтгомери, батысында – Ньютаун орналасқан. Бір жолды бөлімдерді қорғау үшін «Тайердің электрлік пойыз планшеті» құрылғысы қолданылды. Әрбір бөлімде бір-бірімен байланысқан екі планшет құрылғысы болды, олардың біреуі әр шетте орналасқан. Пойыздың бөлімге кіруіне рұқсат беру үшін, бір құрылғыдағы шақыру батырмасын басу арқылы бөлімнің екінші шетіндегі операторға хабарлама жіберілетін. Егер екінші оператор пойызды қабылдауға дайын болса, ол өз құрылғысындағы босату батырмасын басып, шақырушының құрылғысынан планшетті (бөлімнің аты жазылған металл пластина) алуға мүмкіндік беретін. Содан кейін планшет металл ілмегі бар қапшыққа салынып (бұл пойыз экипажының оны қозғалыс кезінде оңай алуына немесе беруіне мүмкіндік беретін), пойыз машинисіне бөлімді пайдалануға берілетін. Планшет құрылғылардың біріне орнатылмағанша, екінші планшетті алу мүмкін болмайтын. Жанындағы бөлімдердің планшеттері әртүрлі пішіндес және орналасқан тесіктермен және ойықтармен жабдықталған, бұл планшеттің қате құрылғыға салынуын болдырмау үшін жасалған. Бұл жүйе Кембрий темір жолын көп жылдар бойы қорғап келді. Абермулде бір кемшілік болды: электрлік планшет машиналары мен басқа блок-телеграф құралдары негізгі станция ғимаратында сақталса, сигналдар станцияның шығыс жағындағы бөлек сигналдық будкадан, ал кейбір өткізу орындары станцияның екінші жағындағы жерлік рамадан басқарылды. Ережелерде тек станция бастығы немесе сигналшы ғана планшет машиналарын басқаруға тиіс екені көрсетілген, бірақ олардың екеуі де станция ғимаратынан тыс жұмыстармен айналысуы жиі кездесетін, сондықтан станция қызметкерлерінің кез келген мүшесі оларды басқаруы қалыпты жағдайға айналды.

Тездету

1921 жылғы 26 қаңтарда түске дейін аз уақыт қалғанда, Уитчерчтен батысқа қарай келе жатқан тоқтаулы пойыз және Аберистуиттен шығысқа қарай келе жатқан экспресс пойыз Абермулге қарама-қарсы бағыттан жақындасып, сол жерде қабысуға тиіс болды. Әдеттегі Абермул станса бастығы Пэрри демалыста болды, ал оның орнындағы Льюис станса бастығы түскі асқа кетті. Абермулдегі қалған үш станса қызметкері – сигналшы Джонс, он жеті жастағы багажшы Роджерс және он бес жастағы Томпсон стажер-кассир болды. Монтгомери стансасы тоқтаулы пойызға Абермулге қарай жол беруді сұрады, ал сигналшы Джонс Монтгомери-Абермул учаскесіндегі планшеттік құралдағы босату түймесін басып, пойызға жол берді. Содан кейін ол экспресс уақытында келе жатыр ма екенін тексерді және ол жоспарланғандай Ньютаунның алыс жағындағы Моат Лейн қиылысынан өтіп кеткені туралы хабарлады. Джонс сигналдық будкаға барып, деңгейлік өткел қақпаларын ашып, тоқтаулы пойызға сигнал берді. Осы уақытта Льюис станса бастығы түскі ас тамағынан оралды. Жол жөндеу инспекторы оның назарын шұғыл сұрақпен аударды, ол дереу инспектормен бірге жүк ауласына барды, планшеттік бөлмеге кірмей және Абермулге жақындап келе жатқан пойыздардың орны туралы сұрамады. Кейін Ньютаун стансасы экспресске Абермулге қарай жол беруге рұқсат сұрады. Багажшы Роджерс Ньютаун-Абермул учаскесіндегі планшеттік құралдағы босату түймесін басып, оған жол берді. Содан кейін ол экспресске дұрыс бағытты көрсету үшін стансаның батыс жағындағы жерлік механизмге барды, бірақ Джонс тоқтаулы пойызға жол ашқандықтан механизм құлыпталған екенін көрді. Роджерс жерлік механизмде жұмыс істеп тұрғанда, Ньютаун экспресс Ньютаун-Абермул учаскесіне кіріп жатыр деген сигнал келді. Алайда, Абермул стансасындағы ешкім сигналды байқаған жоқ. Багажшы Роджерс сигналшы Джонсқа жерлік механизмнің құлпын ашуға шақыруға үлкермей, тоқтаулы пойыз келді. Жас Томпсон тоқтаулы пойыздың машинисінен Монтгомери-Абермул учаскесіне арналған планшетті алып, жүк ауласынан қайтып келе жатқан Льюиске кездескен кезде станса ғимаратына қайтып, планшетті планшеттік құралға қоюға бара жатты. Ол Льюиске планшетті беріп, билеттерді алуға бару керектігін айтты (дегенмен, пойыздан бір ғана жолаушы түскен еді). Ол планшетті Абермул-Ньютаун учаскесіне ауыстыру керектігін айтпады (ол мұны жасай алмады, өйткені Абермул-Ньютаун планшеттік құралы әлі де құлыпталған еді). Томпсон сондай-ақ Льюиске экспресс әлі де "Моат Лейнде" екенін қате айтты, бұл Джонстың бұрынғы телефондық әңгімесінен естігендіктен болуы мүмкін. Льюис экспресс Ньютаунға жетпегендіктен, екі пойыз Абермулдан гөрі Ньютаунда қабысады деп ойлады және ол планшетті тоқтаулы пойыздың машинисі берген Монтгомери-Абермул учаскесіне арналған планшет екенін көру үшін жеткілікті мұқият қараған жоқ. Ол төменгі платформаға қайта оралды және машинист двигательді майлап жатқандықтан, планшетті тоқтаулы пойыздың көміршісіне қайтарды, ол да қателікті байқамады. Льюис қолмен "Жолы бар" сигналын берді. Джонс та төменгі платформада болды, экспресс Ньютаун қаласында кешіктірілген немесе тоқтатылған болуы мүмкін деп ойлады. Роджерс, ол әлі де жерлік механизмде болды, Льюис әрекеттерінен және механизм құлыпталғандықтан, солай деп ойлады және төменгі алға жылжу сигналын төмендетті. Льюис, Джонс және Роджерс тоқтаулы пойыз кеткенге дейін шындықты түсінбеді. Экспресс шамамен жылдамдықпен келе жатқанда, экипаж Абермулға жақындағанда жылдамдықты азайта бастады, сол кезде олар тоқтаулы пойыз сол жолмен келе жатқанын көрді. Олар дереу тежегенмен, уақытында тоқтата алмады. Тоқтаулы пойыздың экипажы оларды көрмеген сияқты, олар буды күшейтуді жалғастырды. Экспресс экипажы екеуі де ауыр жарақат алғанмен, уақытында құтыла алды. Соқтығысу кезінде темір жол директоры, лорд Герберт Вэйн Темпест, тоқтаулы пойыздың машинисі мен көміршісі барлығы 15 жолаушы қаза тапты. Апаттан кейін экспресс пойзының машинисі Притчард Джонс қателік жасады деп қатты алаңдады, бірақ оның көміршісі Оуэн апаттан кейін олардың өздерінің дұрыс планшетін және Монтгомери-Абермул учаскесіне арналған планшетті қираған орыннан алып шықты. Планшеттер тоқтаулы пойызбен саяхаттап жүрген Кембрий темір жолының қозғалыс бақылаушысына және экспресс пойызында жолаушы болған бас инспекторға тапсырылды. Инспектор (Джордж) Монтгомери-Абермул планшетін Абермул стансасына аяқпен алып барып, куәгерлердің қатысуымен дұрыс құралға орнатты, бұл Освестриден келген құтқару пойызына апат орнына жетіп, жараланғандарды босатуға көмектесуге мүмкіндік берді. Қатысқан локомотивтер 4-4-0 жолаушылар локомотивтері болды. Екеуі де қиратылып, жарамсыз деп жарияланды. Жолаушы вагондарының, әсіресе экспресс пойызындағы вагондардың қатты қирауы болды, бұл көптеген құрбандықтарға себеп болды. Бұл, көрінеу, соқтығысуның сәл қисыққа түсуінен туындаған, бұл буферлердің сәл бұрылысқа түсуіне және экспресс вагонының үшінші вагонының буферлерін басып өтуіне әкелді.

Себептері мен сабақтары

Абермулдағы соқтығысудың нақты себебі – таблет машиналарын рұқсатсыз, кез келген адамның пайдалануы және Абермулдағы қызметкерлердің өз әрекеттері туралы бір-біріне хабарламаулары. Станция бастығы Пэрри және сигналист Джонс бірнеше жыл бойы жұмыс тәртібінің нашарлауына жол берді. Сонымен қатар, ешкім алған таблетканы қаптамасынан алып, дұрыс екенін тексермеді. Жұмыс ережелерінде таблетканы тексеру міндетті болғанымен, жүйе жылдар бойы қатесіз жұмыс істегендіктен, таблетканың дұрыс екені ескерілмеді. Шындығында, таблетканы көрсетіп тексеру – тапсырушының біліктілігіне күмән келтірумен тең әдепсіздік саналды. Экспресс пойыздың машинисі Притчард Джонс және кочегар Оуэн алған әр таблетканы мұқият тексерді, ал аялдамалық пойыз экипажы олай істемеді. Соңында, Абермулдағы таблет аспаптарының, сигналдардың және стрелкалардың орналасуы қиын болғандықтан, қарама-қайшы қозғалыстар жасауға мүмкіндік туды. Салдарынан, таблет машиналарын сигналисттің толық бақылауындағы сигналдық будкаға орнату және бастапқы сигналдарды (поездар станциядан шығуға рұқсат беретін) таблет аспаптарымен байланыстыру ұсынылды, осылайша дұрыс таблет шығарылғанға дейін оларды қосуға болмайды. Алайда, бұл Абермулдағы және басқа да бірнеше шағын станциялардағы ғимараттарды қайта жаңартуды талап етеді. Сондай-ақ, бір жолды учаскелерде электрлік таблет жүйесі мен ескі электрлік штаб жүйесін пайдалану ұсынылды, онда штабты таблеткамен шатастыру мүмкін емес. Бұл сигнализация әдісі 1988 жылға дейін қолданылып келді, содан кейін ол радиоэлектрондық токен-блок жүйесімен ауыстырылды. Бір жолды пайдалану мәселесін шешудің қарапайым, бірақ қымбатқа түсетін жолы – жолдарды екі еселеу. Қаржылық мүмкіндіктерге байланысты, Кембрий темір жолы (және 1921 жылғы Темір жол заңының нәтижесінде Кембриймен біріккен Ұлы Батыс темір жолы) қажетті жұмыстарды бірте-бірте жүргізіп келді. Бірақ Британдық темір жолы Бьючингтің кесуі аясында екі еселенген жолдың көп бөлігін және кейбір өткізу бекеттерін алып тастады. 2019 жылдың тамызында Кенттегі Ромни, Хайт және Димчерч теміржолында (жеңіл саябалық теміржол) бір-біріне қарама-қарсы келе жатқан екі жолаушы пойзы бір жолды учаскеге кірді. Екі пойыз да соқтығысуға жол бермес бұрын тоқтады, бірақ кейіннен жүргізілген қауіпсіздік тергеуі Абермулдегі апаттың «Ромни Сандстағы оқиғаға дейін болған жағдайлармен айқын ұқсас екенін» көрсетті.