Кіріспе

Жеңіл спорттық ұшақ (LSA), немесе жеңіл спорттық ұшақ – ұшуға оңай шағын, жеңіл ұшақтардың салыстырмалы түрде жаңа санаты. LSA ұшақтары ультражеңіл (немесе "микрожеңіл") ұшақтардан ауыр және күрделірек болып келеді, бірақ LSA салмағы мен мүмкіндіктеріне қойылған шектеулер осы санатты жалпы авиациялық (GA) ұшақтардан ерекшелендіреді. LSA-ны стандартты түрде әлемдік деңгейде сипаттау жоқ.

Түрлі елдерде ЛСА

Әртүрлі елдердің азаматтық авиация органдары LSA санатын анықтайтын өзіндік талаптары мен ережелеріне ие. Мысалы, Австралияда Азаматтық авиация қауіпсіздігі басқармасы жеңіл спорттық ұшақты ауадан ауыр немесе ауадан жеңіл, тікұшақ емес, ұшақ деп анықтайды, оның максималды жалпы ұшу салмағы ауадан жеңіл ұшақтар үшін – кем емес; су үстінде пайдалануға арналмаған ауадан ауыр ұшақтар үшін – ; немесе су үстінде пайдалануға арналған ұшақтар үшін – . 14CFR1.1 анықтамасына сәйкес келетін қолданыстағы сертификатталған ұшақтар мен тәжірибелік, әуесқойлар жасаған ұшақтар, сондай-ақ FAA ұшуға жарамдылық талаптарының орнына өнеркәсіптік келісім стандартына сәйкес жасалған ұшақтар да қабылданады. Келісім стандартын ASTM International Техникалық комитеті F37 анықтайды. Келісім стандартына сәйкес жасалған ұшақтар арнайы ұшуға жарамдылық сертификатымен (S LSA) зауытта жасалып сатылуы мүмкін, немесе тәжірибелік ұшуға жарамдылық ережелері бойынша (E LSA) жинақтан құрастырылуы мүмкін. Бір үлгідегі E LSA жинақтарын сатуға рұқсат алу үшін компания кем дегенде бір S LSA жинағын жасап, сертификаттаған болуы керек. E LSA жинақтары 14 CFR 21.191 нормативтік тәжірибелік әуесқойлық (E AB) талабына бағынбайды, ол "оның басты бөлігін құрылыс жобасын тек өз білімдері немесе демалысы үшін жүзеге асырған адамдар жасап, құрастырған" ұшақты анықтайды.

FAA сертификаттау

Әуе кемесінің бірнеше түрлі түрлері LSA сертификатымен қамтамасыз етілуі мүмкін. Ұшақтар (моторлы және желкенді), роторлық (тек гироплан, вертолет емес), моторлы парашюттер, салмақты ауыстыратын басқару ұшақтары (көбінесе трик деп аталады) және ауадан жеңіл (еркін шарлар мен дирижабльдер) егер олар жергілікті басқару органы белгілеген салмақ және басқа да талаптарға сәйкес келсе, LSA ретінде сертификатталуы мүмкін. АҚШ-тың LSA анықтамасы кейбір елдердің «микрожеңіл» немесе «ультражеңіл» ұшақтардың анықтамаларымен ұқсас. Басқа елдердің микрожеңіл анықтамалары көбінесе аз шектеулі болып табылады, әуе жылдамдығын, өзгермелі қанат бұрышы бар винттерді немесе жалпы салмақты шектемейді. Қарамастан, АҚШ FAA Федералдық авиация ережелерінде ультражеңіл ұшақтар үшін жеке анықтама бар. АҚШ-тың ультражеңіл техникалық талаптарына жататын ұшақтар өте жеңіл болады (қуатты болса 254 фунттан кем, қуатсыз болса 155 фунттан кем), бір адаммен басқаруға арналған, отын сыйымдылығы бес АҚШ галлоны (шамамен 19 литр) немесе одан аз, максималды калибрленген әуе жылдамдығы және максималды тоқтау жылдамдығы жоқ. АҚШ-тағы ультражеңіл ұшақтарға ұшқыш лицензиясы, медициналық сертификат немесе ұшақты тіркеу қажет емес. Жеңіл спорттық ұшақ ретінде сертификатталған ұшақтар ультражеңіл ұшақтар үшін белгіленген шектеулерден асып түседі және ұшқыш кем дегенде спорттық ұшқыш куәлігіне ие болуы керек. Осы ұшақтардың арасында LSA талаптарына сәйкес әзірленгендер, сондай-ақ 14 CFR 103 техникалық бұзушылықпен бұрын басқарылған артық салмақты ультражеңілдер («майлы ультражеңілдер» деп белгілі) табылды. LSA талаптарына сәйкес әзірленген ұшақтардан басқа, кейбір сертификатталған ұшақтар, мысалы, Piper Cub, жеңіл спорттық ұшақтардың анықтамасына сәйкес келеді және FAA спорттық ұшқыш куәлігіне ие адамдар оларды басқара алады. Алайда, ұшақты LSA ретінде қайта сертификаттау мүмкін емес: спорттық ұшқыштар LSA анықтамасына сәйкес келетін әдеттегі сертификатталған ұшақтарды басқара алады, бірақ ұшақтың өзі бастапқы санаттары бойынша сертификатталған күйінде қалады. Бірнеше ұшақ дизайнерлері мен жинақ өндірушілері жеңіл спорттық ұшақ ережелеріне сәйкес келетін модельдерді әзірледі. 2012 жылдың маусым айында FAA LSA бағдарламасын қайта қарастыратынын мәлімдеді, өйткені олардың зерттеулері LSA өндірушілерінің «көпшілігі» стандарттарға сәйкес келмейтінін көрсетті. FAA хабарламасында нәтижесінде «өндірушілердің сәйкестік туралы мәлімдемелеріне сенудің бастапқы саясаты» «қайта қарастырылуы керек» делінген. AOPA бұл стандарттың дамуының қалыпты кезеңі екенін және ережелерде маңызды өзгерістер күтілмейтінін, тек FAA-ның сәйкестікті қамтамасыз ету үшін қатаң тексеруін күтетінін атап өтті. FAA 2023 жылдың 24 шілдесінде жаңа технологияларды, әсіресе электрмен жұмыс істейтін роторлық ұшақтарды енгізу үшін Жеңіл спорттық ұшақ санатын кеңейтуді қарастырып жатқанын мәлімдеді.

Жаңа MOSAIC спектріндегі LSA

LSA санаты MOSAIC (Арнайы ұшуға жарамдылық сертификатын жаңғырту) енгізілуімен күрт кеңейтілуі күтілуде. Ұсынылып отырған негізгі өзгерістердің бірі – тоқтату жылдамдығымен байланысты параметрлерге негізделген, қазіргі максималды салмақ шектеуін жою. Бұл көрсеткіш ұшақ таза болғанда немесе тұрақты немесе автоматты жоғары көтергіш құрылғыларымен жабдықталғанда 54 түйінге (бұрынғы 45 түйінден гөрі) жетеді. Бұл шамамен 3000 фунт (1350 кг) максималды салмаққа дейін ұшақтардың үлкенірек болуына мүмкіндік береді, соның нәтижесінде осы жаңа стандарт бойынша сертификатталған жаңа ұшақтардың қауіпсіздік маржасы, сенімділігі және жайлылығы артады. Қазіргі таңдағыда MOSAIC бойынша қоғамдық талқылау жүріп жатыр, ол шамамен 90 күнге созылады (қазан айының ортасына дейін), ал соңғы регламенттер 2024 жылға жоспарланған.

Еуропа

2011 жылдың маусым айында Еуропалық авиациялық қауіпсіздік агенттігі CS LSA "Жеңіл спорттық ұшақтарға арналған сертификаттау талаптарын" жариялады. Бұл АҚШ және басқа елдердегі жеңіл спорттық санатына ұқсас, жаңа өндірілген спорттық ұшақтардың жаңа санатын енгізді.