Кіріспе

Әскери оккупация

Ұшу хирургы – авиациялық медицинаның клиникалық саласында тәжірибелі әскери дәрігер. «Ұшу хирургиясы» терминін талғампаздар дұрыс емес деп есептесе де, кейде кездесуі мүмкін. Ұшу хирургтары – арнайы міндеттемедегі әртүрлі әскери авиация қызметкерлеріне (мысалы, ұшқыштар, ұшу офицерлері, навигаторлар/ұрыс жүйелері офицерлері, астронавттар, зымырандық экипаждар, әуе қозғалысын басқарушылар, БПҰ операторлары және басқа да әуе экипаж мүшелері, офицерлер мен қатардағы әскерилер) негізгі медициналық көмек көрсететін дәрігерлер (MD немесе DO). АҚШ Қорғаныс министрлігінде Армия, Әскери-теңіз күштері және Әуе күштерінің барлығы ұшу хирургтарын дайындап, пайдаланады. Арнайы міндеттемедегі әскерилер мен олардың отбасыларына негізгі медициналық көмек көрсетумен қатар, АҚШ Қорғаныс министрлігі ұшу хирургтарын басқа да көптеген міндеттерге тартады. Авиациялық медицина – еңбек медицинасының бір саласы және ұшу хирургтары әскерилердің қатаң медициналық стандарттарын сақтауға, әсіресе ұшу, басқару немесе парашютпен секіруге (әуеде) қатысты одан да қатаң талаптарды орындауға жауапты. АҚШ әскерисінде ұшу хирургтары жалпы денсаулық сақтау, еңбек және профилактикалық медицина салаларында білім алады және операциялық жағдайда «хирург» рөлінде сирек кездеседі. Ұшу хирургтары әдетте ұшу мәртебесіндегі авиаторлар болып табылады (яғни, әскери ұшақтарда экипаж мүшесі ретінде ұшу сағаттарын тіркейді), бірақ олар ұшқыш, әскери-теңіз ұшу офицері немесе навигатор/CSO болуы міндетті емес. Олар әскери немесе NASA авиациялық немесе ғарышқа қатысты апатты тергеу комиссиясының мүшелері ретінде медициналық консультация беруі мүмкін. Кейде олар әуедегі медициналық эвакуациямен эвакуацияланатын науқастарға ұшу кезінде көмек көрсетуге тартылады, бұл эвакуация тұрақты қанатты немесе айналмалы қанатты ұшақтар арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Ұшу хирургінің азаматтық баламасы – авиациялық медициналық сарапшы (AME). Кейбір азаматтық AME әскери ұшу хирургтарына ұқсас білім алған, ал кейбіреулері зейнеткер әскери ұшу хирургтары немесе әскери резервтік құрамдағы белсенді ұшу хирургтары болуы мүмкін.

Тарих

Авиациялық медицинаның тамыры газ заңдары мен Жер атмосферасының құрамы туралы алғашқы ғылыми жаңалықтарға дейін жетеді, себебі бұл факторлар адам организміне қатысты. Авиация ауа шарларынан бастап, қанатты бақыланатын ұшуға және ғарышқа ұшуға қарай дамыған сайын, медицина мен физиология салалары әр технологиялық прогреске сәйкес келуді қажет етті. Джон Джеффрис (1745-1819) және Пол Берт (1833-1886) сияқты дәрігерлер мен физиологтар ұшу кезінде адамдармен тәжірибелер жасады және организмнің осы физиологиялық күштерге реакциясын жазды. Дегенмен, әуе кемелері соғыста алғаш рет қолданылғанда ғана алғашқы ұшқыш дәрігерінің лауазымы құрылды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

"Ұшу хирургы" термині 1918 жылдың басында пайда болды, сол кезде АҚШ Армиясының Әуе медицина қызметі Американың Аэро клубы және Американың Әуе лигасы деген екі азаматтық авиация ұйымымен бірлесіп, АҚШ әскери авиаторларының медициналық тексерулері мен стандарттарын басқару мәселелерін шешуге кірісті. Бұл термин ерекше түрде полковник (кейін бригадалық генерал) Теодор С. Листермен (АҚШ Армиясының Сигнал корпусының авиация бөлімінің бірінші бас хирургы) және майор Исаак Х. Джонспен байланысты. Осы екі офицер 1918 жылдың маусымында жаңа "Ұшқыштарды күту" бөлімін құруды ұсынды. Бастапқы мақсат – әскерилер мен Бас хирургтың ұшу апаттарының жоғары деңгейіне не себеп болатынын анықтау. Бірінші ұшу хирургтары тағайындалғаннан кейін жүргізілген зерттеулер мен тәжірибе ұшақ экипаждарының денсаулығын едәуір жақсартты, сондай-ақ барлық ұшақ экипаждары үшін медициналық талаптарды күрт арттырды. Алғашқы ұшу хирургтары армияның жаяу әскерге немесе атты әскерге жарамсыз офицерлерді ұшуға жіберу тәжірибесінің дұрыс емес екенін анықтады. G күштерінің, кеңістікте бағдарын жоғалту қаупі және авиациялық ортада кездесетін гипоксия сияқты қиындықтарға байланысты, алғашқы ұшу хирургтары авиациялық персоналдың ең жоғары денсаулық деңгейінде болуы және аэроғарыш физиологиясының негіздерін жақсы білуі керектігіне тоқтады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Ұшу хирургтарының рөлі АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан кезде одан әрі жетілді және кеңейді. 1941 жылы түсірілген «Дайв Бомбер» фильмі, теңіз авиациясына баса назар бергенімен, Перл-Харборға шабуылға дейін ұшу хирургтарының рөлін көрсетті және биіктіктегі гипоксия мәселелерін шешу авиациялық апаттардың санын қалай азайтатынын атап өтті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әуе күштерінің басшысы, армия генералы (кейін Әуе күштерінің генералы) Генри «Хап» Арнольд, Әуе күштеріндегі барлық ұшу хирургтарына авиациялық ортаны жақсырақ түсіну үшін пациенттерімен үнемі ұшуға бұйрық берді. Осының нәтижесінде, бүгінгі күнге дейін олардың ізбасарлары – АҚШ Әуе күштерінің ұшу хирургтары «авиациялық білікті» ұшқыштар экипажының мүшелері деп есептеледі, олар ұшу үшін жалақы алады және ай сайын белгілі бір сағат ұшуға міндетті. Осы саясат армия ұшу хирургтарына және теңіз ұшу хирургтарына да қолданылады, соңғылары теңіз авиаторлары мен теңіз ұшу офицерлері сияқты «авиациялық тағайындалған» офицерлер болып саналады. АҚШ армиясындағы қатаң нәсілдік сегрегация 1941 жылы Тускеги авиаторларының операцияларын және оқуларын қолдау үшін жеке қара нәсілді ұшу хирургтарын дайындауды қажет етті және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әуе күштерінде жалғасты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін тәуелсіз АҚШ Әуе күштері құрылғаннан және АҚШ қарулы күштерінің нәсілдік интеграциясынан кейін бұл бөліну тоқтатылды.

Қырғи қабақ соғыс

Ұшу хирургтары әлі де қолданылып келді, бірақ тек гарнизондық жағдайда ғана. Вьетнам соғысы кезінде АҚШ Әуе күштерінің ұшу хирургтары ұшуларға жіберілді.

Басқа елдер

АҚШ-тан басқа елдерде әскери ұшқыш хирургтарына қойылатын білім беру талаптары әртүрлі. Мысалы, Ұлыбританияда авиациялық медицина жеке мамандық ретінде емес, кәсіптік медицинаның бір саласы ретінде қарастырылады. Сондықтан, Корольдік әуе күштері, Корольдік теңіз күштері және Ұлыбритания армиясының авиациялық медицина мамандары, авиациялық медицина бойынша мамандандырылған оқуға кіріспес бұрын, әдетте, кәсіптік медицина саласында мамандануы тиіс.